Мемлекеттік тіл – менің тілім

Р. Қошқарбаев атындағы №1 Қосшы орта мектебі

Дайржанова А.М.

Тақырыбы: «Мемлекеттік тіл – менің тілім»
Мақсаты: Оқушылардың «тіл», «Отан» құндылықтары туралы түсініктерді кеңейту.
Міндеттері: - ана тілінің адам өміріндегі маңыздылығын түсіндіру;
- ана тіліне деген құштарлықты арттыру;
- ана тілін сүюге, құрметтеуге тәрбиелеу;
Көрнекі құралдар: оқулық, дәптер, қатты қағаздан жасалған «Таным», «Ғұламалар», «Қазына» атты үш үлкен қақпа.
Шаттық шеңбері
Оқушылар шеңбер құрып тұрады, бір - бірімен, мұғаліммен сәлемдеседі. Мұғалім сабақ тақырыбымен таныстырады және мына өлеңді бірге айтуды ұсынады:
Ана тілім - ұраным,
Ана тілім - құралым.
Ана тілім болмаса,
Болмас еді жыр - әнім.
Ана тілім - елдігім,
Ана тілім - ерлігім.
Анатілімболмаса,
Бүтінделмескемдігім...
Сахналау
Анатілініңмаңыздылығын түсіндіру мен оқушылардыңтуғантілін жете білугеқызығушылығынарттырумақсатындасабақсахналау түрінде ұйымдастырылады.
С. Тұрысбековтың «Көңіл толқыны» күйі
Ортағапатшашығады:
ПАТША: - Тілдерпатшалығынасаяхатжасауды көптен көңіліметүйіпжүредім. Соның сәті бүгін түскен сияқты. Мен қазақтілітуралыбілсемдеймін.
МҰҒАЛІМ: - Сонау 5 - 6 ғасырданбастапуақытсанынатөтепберіп, бүгінгікүнгедейінжеткен Орхон - Енесей, Талас сына жазуларықазақтілініңкезінде өркендеп, гүлденген дәуренін айғақтайды.
ҒҰЛАМАЛАР ҚАҚПАСЫ.
МҰҒАЛІМ: - Қазақтілі - Әйтеке, Төле, Қазыбекбилерсындышешендердің, Абай, Жамбыл, Ахмет, Мағжан, Сәкен, Мұхтарсияқтыалыпақын - жазушылардың, Қажымұқан, Бауыржанбатырларыңтілі. Қазақтілі - қазақтыңжоғын жоқтап өткен Ш. Уәлиханов пен Т. Рысқұловтайарыстыңтілі.
ПАТША: - Туғантілімтуралыөлеңтыңдасамдеймін.
Оқушылар: Туғантілім
Туғантілім - бабам тілі - өзтілім!
Туғантілім - анамтілі - өзтілім!
Туғантілім - даламтілі - өзтілім!
Туғантілім - адамтілі - өзтілім!

Туғантілде сыры тереңжаным бар,
Туған тілде әнім менен сәнім бар.
Туған тілім тіл болудан қалса егер,
Жүрегімді суырып - ақ алыңдар.
Талдау:
Неліктентілдіанаменбайланыстырамыз?
Қандайадамөзтілінқұрметтейді?
Неліктенөзтіліндесөйлейтінадамсыйлыболады?
ҚАЗЫНА ҚАҚПАСЫ
ПАТША: ашуланып - Меніңкімекенімдібілмейді - ау, шамасы, - депқақпаныөзіитереді.
Бәрібірашылмайды. Олқақпаесігінқағады, сондаарғыжағынанқағаз түседі. Нөкеріашыпоқиды:
Дүниеде не ащы?
Дүниеде не тәтті?
ПАТША: - Мұныңмәнісінеде? - депоқушылардансұрайды.
МҰҒАЛІМ: - Мұныңжауабынбілуүшін «Данышпанатаға» хат жазғанболатынбыз. Бүгінсолхатымыздыңжауабыкелді. Балалардыңжауабынсалыстырыпкөрейік. Хаттыашыпоқиық.
Хатта:
О, хан ием!
Дұрыссөйлейбілудеөнер, жүйесінтауыпсөйлегенсөзжүреккежетіп, жүйенібосатады. Сондықтандатіл - тәтті. Жебесалған жара жазылар, балтаменоталғанорманқайтаөсер, бірақтілдіңжарасыжазылмас. Сондықтан да тіл - ащы.
(Солуақыттақақпаашылып, жасандыгүлдерменбезендіріпжасағанбұлақбасынан «Анатілім - қазынам» дегенкітаптыпатшақолынаалып, парақтайбастайды).
ПАТША: - Мағанкөмекқажетболды, кімкөмектесерекен? Мынакітаптаберілгенмақал - мәтелдіаяқтаукерек.
1. Өзбілмегеніңдікісіденсұра,
Үлкенболмаса,...
2. Өнералды -...
3. Жіптің ұзыны, сөздің... жақсы.
4. Пілүшті,
Пілкүштіемес,... күшті.
5. Отызтістеншыққансөз,
Отызрулы... тарайды.
6. Жүйелі сөз - жүйесінтабар,
Жүйесізсөз -...
ПАТША: - Ойпырым - ай! Тілдің құдіреті осы де. Балалар, сіздергеүлкенрахмет. Мен барыпүшұлымдысынап көрейін.
(Мұғалімпатшаұлдарынқалайсынағандығынайтыпбереді)
Әкесі 1 - шіұлынақонаққакеледі. Тамақсалынып, етасылады.
ӘКЕСІ: - Қарағым, анаетіңненжақсыжеріненбіркесіпберші?
- Әрине, санныңетідәмді. Ендіжаманжеріненкесіпберші, - деді
- Тісөтпейтінсіңірғой.
Әкесі 2 - шіұлынан да осындайсый - сыяпаткөреді.
Содансоң 3 - шіұлынакелгенде де:
- Балам еттіңжақсыжеріненберші, - дейді. Тілбереді.
- Ендіжаманжеріненберші, - дейді. Тағы да тілденкесіпбереді.
ӘКЕСІ:
- Мұның қалай балам, жақсыжерінендесем де, жаманжерінендесем де тілкесіпбердің?
БАЛАСЫ:
- Ой, әке - ай, жақсы да, жаман да ұрыс - керіс, өсек те осы тілденшығады.
- Екіеліауызғатөртеліқақпақдегендей, әрадамөзтілінесақболса, ешуақыттаұрыс - керісболмаседі. «Басқапәле – тілден».
ӘКЕСІ:
- Дұрысекен, балам. Бүгін көп нәрсені ұққандаймын. Ендіқайтайын. Айтарымақылыңнанажырама, - дегенекен.
ДӘЙЕКСӨЗ:
- Сахналауарқылыжәнеөзіміздіңөмірдентүйгенімізденұққанымыздайтілбалағаананыңақ сүтімен туылған сәтінен - ақберіледі. Тіладамдыжақсы да, жағымсыз да көрсетеді. Тіладамдыөсіреді де, өшіреді де. Өйткеніжанғажайлыжақсысөздердіжиіайтсаң, адамдарарасындасыйлыболасың. Өзтіліңдіжетікбіліп, оны дамытаалсаң, сондай - ақбасқаелгебарғандатуғантіліңдесөйлесеңоларсондайхалық бар екенінбіледі. Демекхалқыңдыбасқаұлттарға танытасың, халқыңды өсіресің. Егерсеніңанатілің де ешкімсөйлемесехалқыңөшеді - осы. Сондықтан да ақын С. Торайғыровтың:

«Сүйемінтуғантілді, анамтілін,
Бесікте жатқаным да - ақбергенбілім», дегенөлеңжолдарынұмытпағандарыңжөн.

ЖАҢА АҚПАРАТ
«ҚР мемлекеттіктілі - қазатілі. Анатілінсүю, құрметтеу, мақтанышету - әрбіразаматтыңміндеті»
ТАПСЫРМА
«Анатілің - арыңбұл» дегенсөздітүсіндіріпберіңдер.
ДӘПТЕРМЕН ЖҰМЫС
ТАПСЫРМА: Нақыл сөздерді оқып, мағынасын түсіндір
1. Тілжержердеұлт жоқ
Ш. Айтматов
2. Әрхалықтыңанатілі - білімніңкілті... Біздіңжастарымызанатілінежетік, білімді, мәдениеттіболсын.
А. Жұбанов
3. Анамыздың ақ сүтіменбойымызғадарығантіліміздіұмыту - бүкілата - бабамызды, тарихымызды ұмыту.
Б. Момышұлы

ЖҮРЕКТЕН ЖҮРЕККЕ
Жүрегімнің бөлшегі
Қаның, жаның - тілінде,
Арың, нәріңтіліңде.
Ұмтыл оны білуге.
Тілденалыпғибрат,
Құлшынасыңбілімге.

Анатілің - ертегің,
Анатілің - өркенің,
Анатілің - ертеңің.
Қадірлеанатіліңді -
Жүрегіңнің бөлшегін.