ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ОҚУ-АҒАРТУ МИНИСТРЛІГІ 

Шымкент қаласы  

 «МЕНІҢ БАЛА ТӘРБИЕСІНДЕГІ ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ЖҰМЫСЫМ»

Бағыты: «Менің бала тәрбиесіндегі шығармашылық жұмысым»

Автор: Отызбаева Жансая 

Шымкент қаласы білім басқармасы "Өмірлік қиын жағдайда жүрген балаларды қолдау орталығы" коммуналдық мемлекеттік мекемесі.                                      

                                          Шымкент   қаласы  

«МЕНІҢ БАЛА ТӘРБИЕСІНДЕГІ ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ЖҰМЫСЫМ»

  Бала тәрбиесі – адамзаттың ең басты әрі мәңгілік құндылығы. Ұстаздың міндеті тек білім берумен шектелмей, әрбір баланың жүрегіне жол табу, оның бойындағы қабілетін ашып, шығармашылықпен жұмыс істеу арқылы тұлға қалыптастыру болып табылады. Сондықтан мен өз жұмысымда баланың жан-жақты дамуына, шығармашылық ойлауына, өмірге деген қызығушылығын арттыруға баса назар аударамын

   Бала – елдің болашағы. Сондықтан оның тұлға болып қалыптасуына әсер ететін тәрбие жұмысы тек отбасының емес, бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігі болып саналады. Шығармашылық бағыттағы тәрбиелік іс-шаралар баланың ойлау қабілетін дамытып қана қоймай, оны белсенді, ізденімпаз, өз ойын еркін жеткізе алатын азамат етіп тәрбиелеуге мүмкіндік береді.

   Осы тұрғыдан алғанда, бала тәрбиесіндегі шығармашылық жұмыстардың өзектілігі – жас ұрпақтың жан-жақты дамуына жағдай жасау, ұлттық рухани құндылықтарды бойына сіңіріп, болашақта бәсекеге қабілетті азамат қалыптастыруда ерекше мәнге ие. 

  Бала тәрбиесі туралы айтқанда ұлы ойшылдар мен педагогтардың нақыл сөздерін еске алу орынды. Олар тек сөз емес, ұрпақ тәрбиесінің бағыт-бағдарын айқындайтын терең ойлар.

  Әл-Фараби: «Тәрбиесіз берілген білім – адамзаттың қас жауы» – деп, тәрбиенің білімнен де жоғары тұратынын атап өткен.

Абай Құнанбайұлы: «Адамның адамшылығы – жақсы ұстаздан болады» – деп, баланың болашағына ұстаздың, тәрбиешінің ықпалын ерекше бағалаған.

Ыбырай Алтынсарин: «Бала тәрбиесі – бір өнер, өнер болғанда ауыр өнер» – деп, бұл істің жауапкершілігі мен маңызын көрсеткен.

• «Жеке тәжірибеден бастау»  

  Бала тәрбиесіндегі алғашқы қадамдарым әрдайым есте. Алғаш рет кішкентай бүлдіршіндермен жұмыс жасағанда олардың сенімге толы көзқарастары мен әрбір жаңа нәрсеге деген қызығушылықтары мені қатты шабыттандырды. Әр баланың бойындағы қайталанбас ерекшелікті байқап, соны ашу үшін шығармашылық әдістерді қолданудың қаншалықты маңызды екенін түсіндім.

   Мысалы, алғашқы сабақтарымда балалардың еркін ойлауына мүмкіндік беру үшін ойын түрінде тапсырмалар ұйымдастырдым. Олар сурет салып, шағын ертегілер құрастырып, рөлдік ойындарға қатысқанда өз ойларын батыл жеткізе бастады. Осы сәттен бастап мен үшін бала тәрбиесіндегі шығармашылық жұмыс тек оқыту құралы емес, баланың жан дүниесін тәрбиелеудің ең тиімді жолы екенін ұқтым.

• Негізгі бөлім әдістері

«Проблемалық сұрақтар әдісі» 

 Баяндама барысында тыңдарманды ойландырып, талқылауға жетелейтін проблемалық сұрақ қою өте тиімді тәсілдердің бірі.

Мысалы:

«Қазіргі балалардың қызығушылығын қалай оятамыз?»

Бұл сұрақ әрбір ата-ана мен ұстаздың алдынан шығатын негізгі мәселе. Баланың ақпаратқа қанық қазіргі заманда оны қызықтыру үшін шығармашылық, жаңа әдістер қажет.

Қосымша проблемалық сұрақтар:

«Балалардың қиялын дамытуда біз қандай әдістерді көбірек қолдануымыз керек?»

«Қазіргі тәрбиелік жұмыстарда ұлттық дәстүрлер мен заманауи технологияны қалай үйлестіре аламыз?»

«Әр баланың жеке қабілетін ескеріп, шығармашылық дамуына жағдай жасау үшін қандай орта қажет?»

«Тәжірибелік мысалдар» 

  Шығармашылық әдістерді тек теорияда емес, тәжірибеде қолдану бала тәрбиесінде ерекше нәтиже береді. 

Өз тәжірибемде мен ойын, сурет, ән, би және жоба жұмыстарын тиімді пайдаландым.

  Мәселен, жоба жұмыстары барысында ата-ана, бала және мектеп арасындағы үштік одақты нығайтуға баса назар аудардым.

 «Менің отбасым – менің мақтанышым» жобасы – балалар ата-анасымен бірге отбасылық альбом, шағын бейнеролик немесе сурет көрмесін дайындады. Бұл жоба арқылы бала өз отбасын таныстырып қана қоймай, мақтаныш сезімін де қалыптастырды.

 «Табиғатты аялау» экологиялық жобасы – мектеп пен ата-аналар бірігіп, балаларды табиғатты қорғауға, гүл егуге, ағаш отырғызуға қатысты. Бұл балалардың еңбекке баулынуына ықпал етті.

 «Ұлттық мұра – ұрпаққа аманат» жобасы – ата-аналар балаларға ұлттық салт-дәстүрлерді таныстырып, мектепте көріністер ұйымдастырды. Мұнда бала ұлттық құндылықтарды бойына сіңірді.

  Ойын технологиясы мен шығармашылық тапсырмаларда да ата-аналардың қатысуы ерекше нәтиже берді. Балалар сахналық қойылымдарға қатысқанда, ата-аналар қолдау көрсетті; ән-билерді бірге дайындау барысында отбасы мен мектеп арасындағы ынтымақтастық арта түсті.

Баланың болашағы және тәрбиесі туралы ой-толғау

Әрбір баланың болашағы – оның алған тәрбиесіне тікелей байланысты. Бала – бір отбасының ғана емес, бүкіл елдің ертеңі. Сондықтан оның дүниетанымын қалыптастыру, мінез-құлқын тәрбиелеу, адамгершілік қасиеттерін дамыту – ең маңызды міндеттердің бірі.

Тәрбие – баланың өмірлік бағытын айқындайтын шамшырақ.
Егер балаға мейірім, сүйіспеншілік, жауапкершілік сезімі дарытылса, ол болашақта қай жерде жүрсе де елге, отбасына пайдасын тигізетін азамат болып өседі. Ал керісінше, дұрыс тәрбие берілмеген жағдайда, оның бойындағы қабілет те толық ашылмай қалуы мүмкін.

Баланың болашағына әсер ететін негізгі факторлар:

1. Отбасы тәрбиесі – баланың алғашқы мектебі.

2. Мектеп пен ұстаз ықпалы – білім мен тәрбиенің негізі.

3. Қоғамдық орта – баланың көзқарасын қалыптастыратын орта.

4. Шығармашылық іс-әрекет – баланың ой-өрісін кеңейтіп, болашаққа деген сенімін арттырады.

Бала тәрбиесі – үздіксіз процесс. Әрбір дұрыс берілген тәрбие – оның болашағына салынған берік іргетас. Балаға сенім артып, шығармашылыққа жетелеп, ұлттық құндылықтармен сусындату – болашақта елін сүйетін, білімді де саналы азамат қалыптастырудың ең басты кепілі.

1. Отбасы тәрбиесі

Отбасы – баланың алғашқы алтын бесігі, ең алғашқы мектебі. Баланың бойына адами қасиеттерді, мәдениетті, әдеп пен әдетті ең алдымен ата-ана сіңіреді. Сондықтан да отбасы тәрбиесі – бүкіл тәрбие жүйесінің негізі болып саналады.

Отбасы тәрбиесінің маңызы:

• Баланың мінез-құлқы мен дүниетанымының қалыптасуы.

• Адамгершілік, жауапкершілік, сыйластық, мейірімділік сезімдерін бойына дарыту.

• Ұлттық дәстүр мен салт-сананы үйрету.

• Еңбексүйгіштікке, үлкенді құрметтеуге, кішіге қамқор болуға баулу.

Отбасы тәрбиесінде маңызды қағидалар:

1. Үлгі көрсету – ата-ана баласына сөзбен емес, ісімен өнеге болуы тиіс.

2. Мейірім мен махаббат – бала өзін бағалы, қажет екенін сезінуі керек.

3. Бірлескен іс-әрекет – үй шаруасына, шығармашылық істерге бала қатысса, ол жауапкершілікті ерте үйренеді.

4. Ұлттық құндылықтарға баулу – туған жерді, тілді, салт-дәстүрді қастерлеуге тәрбиелеу.

Отбасы тәрбиесі – болашақ азаматтың тұлғалық негізін қалыптастырады. «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілесің» деген халық даналығы осының дәлел

Мектеп пен ұстаз ықпалы – білім мен тәрбиенің негізі

Мектеп – бала өміріндегі екінші отбасы, ал ұстаз – оның өмірлік бағыт берушісі. Егер отбасы тәрбиенің алғашқы іргетасын қалап берсе, мектеп сол тәрбиені біліммен ұштастырып, баланың тұлға ретінде қалыптасуына жол ашады.

Мектеп пен ұстаздың ықпалы мынадай қырлардан көрінеді:

1. Білім беру арқылы тәрбиелеу. Ұстаз әрбір пәнді оқытуда тек білім ғана емес, сонымен қатар адамгершілік, еңбекқорлық, жауапкершілік сынды қасиеттерді дарытады.

2. Ұстаз – үлгі. Балалар көбіне ұстазына еліктейді. Мұғалімнің мінез-құлқы, сөйлеуі, қарым-қатынасы – тәрбиенің тікелей құралы.

3. Шығармашылыққа баулу. Мектеп баланың дарынын ашуға, қабілетін шыңдауға мүмкіндік береді (ән, би, сурет, спорт, ғылыми жоба).

4. Қоғамдық өмірге бейімдеу. Мектеп – баланы ұжыммен жұмыс істеуге, достыққа, сыйластыққа, тәртіпке үйрететін орта.

5. Ұлттық құндылықтарды дәріптеу. Ұстаз оқушыларға салт-дәстүрді, ана тілін, мәдениетті қастерлеуді үйретеді.

Мектеп пен ұстаз ықпалы – баланың білім алып қана қоймай, нағыз тұлға болып қалыптасуының басты негізі. «Ұстаздық еткен жалықпас, үйретуден балаға» деген Абай сөзі осының айқын дәлелі. Ұлттық құндылықтарға баулу – туған жерді, тілді, салт-дәстүрді қастерлеуге тәрбиелеу

Ұлттық құндылықтарға баулу – бала тәрбиесінің ажырамас бөлігі. Туған жерін, тілін, тарихын, салт-дәстүрін қастерлеу – әрбір ұрпақтың парызы. Осындай құндылықтарды бойына сіңірген бала болашақта елін сүйетін, ұлтының мерейін асқақтататын азамат болып өседі.

Ұлттық құндылықтарға баулудың негізгі бағыттары:

1. Туған жерге сүйіспеншілік. Бала өз ауылын, қаласын, табиғатын қорғауға, құрметтеуге үйренуі керек.

2. Ана тілі. Тілді меңгеру – ұлттық болмыстың негізі. «Өзге тілдің бәрін біл, өз тіліңді құрметте» қағидасын ұстану маңызды.

3. Салт-дәстүрді сақтау. Қазақтың әдет-ғұрыптары, ұлттық мерекелері мен ырым-тыйымдары баланың дүниетанымын байытады.

4. Ұлттық өнерге баулу. Ән айту, күй тарту, би билеу, қолөнермен шұғылдану – баланың рухани әлемін кеңейтеді.

5. Халық даналығын пайдалану. Мақал-мәтел, ертегі, аңыз арқылы балаға тәлім беру – тәрбиенің ең тиімді жолдарының бірі.

Қорытынды:
Ұлттық құндылықтарға баулу – жас ұрпақтың бойына рухани байлық дарытатын, оны елін сүйетін азамат етіп қалыптастыратын тәрбиенің басты арқауы. «Халқын сүйген бала – елін қорғайды» деген халық даналығы осының дәлелі.