Металдардың оттек және сумен әректтесуі

Мұғалімнің аты-жөні:

Күні:

СЫНЫП: 8

Қатысқан оқушылар саны:

Қатыспаған оқушылар саны:

Сабақтың тақырыбы

Металдардың оттек және сумен әректтесуі

Сабақ негізделген оқу мақсаттары

8.2.4.1 кейбір металдардың күнделікті пайдалануда басқа металдармен салыстырғанда коррозияға жылдамырақ ұшырайтындығын білу

8.2.4.2 коррозияның туындауы үшін қажет жағдайларды зерттеу

Сабақ нәтижесі:

Оқушылардың барлығы мынаны орындай алады: Оттектің табиғатта таралуы,физикалық және химиялық қасиеттері,реакция теңдеулерін жазып, теңестіру,икемділіктерін қалыптастырады

Оқушылардың көбісі мынаны орындай алады: Химия пәніне қызығушылығын,химиялық формула,химиялық теңдеу құру,дағдыларын арыттырады

Оқушылардың кейбіреуі мынаны орындай алады:

Оқулықтан тыс берілген қосымша тапсырмалады орындайды, тақырып бойынша қосымша мәліметтер мен дәлелдер келтіре алады.

Бағалау критерийі

Жеке, жұптық, топтық тапсырмаларды орындай алады. Сабақ барысында тыңдаушының назарын өзіне аудара алады.

Тілдік құзіреттілік

сутекті жай элемент ретінде ғана емес;

сутектің изотопарын;

Ресурстар

Оқулық, суреттер, топқа бөлуге арналған кеспе қағаздар  және  әртүрлі  заттар, топтық тапсырмалар, кері байланыс, стикер.

Әдіс-тәсілдер

Сұрақ-жауап, әңгімелеу, түсіндіру, ойын, көрнекілік. Рефлексия.

Пәнаралық байланыс

Музыка, қазақ тілі.

Алдыңғы оқу

Қыздыру үдерісі

№5 зертханалық тәжірибе

«Судың қайнау үдерісін зерттеу»

Сабақтың жоспары

Жоспарланғануақыт

Сабақ барысы :

Бағалау түрлері

Басталуы

5 минут

Ұйымдастыру кезеңі 2 минут

Топтарға бөлу. «Қағаз қиындылары»

Бірнеше құттықтау қағаздарын топ құрамындағы оқушылар саны бойынша беске, алтыға жыртып, оларды араластырып, оқушыларға таратып беру керек. Оқушылар қиықтарды құрастырып бүтін сурет шығарады. Сол арқылы топтарға бөлінеді.

Психологиялық ахуал қалыптастыру: 3 минут

«Өзі туралы кластер» тренинг

Оқушылар танысу үшін өздері туралы кластерлер құрастыруы керек. Олар парақтың ортасындағы шеңберге өз есімдерін жазып, одан таралатын шеңберлерге өздерінің өмірінде маңызы бар бес негізгі рөлін жазады. Мысалы: Жанұяның еркесі, адал дос т.б

1-топ:

Жазушылар

2-топ: Зерттеушілер

3-топ: Суретшілер

«Өзі туралы кластер» тренинг, қағаздар, қалам.

Жаңа білім

10 минут

Білу және түсіну

«Элементтерді тап» ойыны Жасырылған сөзді табу.

1 – қатар

N(1), H(3), C(6), Si(3), S(1), O(2), C(4), Ti(5) Fe(1), K(2), Ca(3), Kr(3), Hg(2) Sc(1), Mg(5), Kr(4), Al(1), Ti(1), K(2), Cr(4), Ba(2), H(1), Sn(6)

2 – қатар

Sr(1), Sb(3), C(6), Si(3), S(1), O(2), C(4), Ti(5) Fe(1), K(2), Ca(3), Kr(3), Hg(2) Sc(1), Mg(5), Kr(4), Al(1), Ti(1), K(2), Cr(4), Ba(2), H(1), Sn(6)

Сутекті алу.

1776 жылы ағылшын ғалымы Г. Кавендиш сутекті алды. Француз ғалымы А. Лавуазье сутектің жай зат екенін анықтап, оған «гидрогениум» деп ат берген. Латынша бұл «су тудырушы» дегенді білдіреді.

Мұғалім: Оттек тақырыбын өткен кезде, оттек латын тілінен аударғанда қандай мағына беріп еді?

Оқушылар: «Қышқыл тудырушы».

М: Дұрыс айтасыңдар, латын тілінен аударғанда оттек – қышқыл тудырушы, ал сутек – су тудырушы деген мағына береді екен. Осылайша, оттек пен сутекті бір-бірімен салыстыра отырып бір-бірінен айырмашылығын біле аламыз.

Жер бетінде су кең таралғандықтан өнеркәсіпте сутекті алудың негізгі әдісі – суды тұрақты электр тогының көмегімен айыру:

Сутекті алудың тағы бір жолы – метанның сумен әрекеттесуі. Бұл реакця өте жоғары температурада жүреді:

Зертханада аз мөлшердегі сутекті белсенді металдар: магнийді, мырышты, темірді сұйытылған тұз немесе күкірт қышқылымен әрекеттестіріп алуға болады.

Сутекті металдарды қышқылмен әрекетестіріп алудың жалпы сызбанұсқасы:

Қызықты химия» алыну жолын тәжірибе арқылы көрсету

Оқулық,

мәтіндер.

Ортасы

10 минут

Қолдану

Көптеген металдар мен бейметалдар оттекпен әрекеттесуге бейім келеді.Қыздырғанда оттегі көптеген заттармен қуатты реакцияласады да жылу және жарық бөлінеді.Мұндай реакциялар мен жану реакциялары деп аталады.

А) Көмірдің оттекпен әрекеттесуі

Оттегі бар ыдысқа шоқтанған көмір апарса жарқырап,қатты қызады және жанады.Қандай зат түзілгенін білу үшін ыдысқа әкті су құяды.Ол лайланады,өйткені көмір жанғанда көміртегі (ІV) оксиді түзіледі.

С+О2=СО2

Ә)Күкірттің оттекпен әрекеттесуі

Күкірт оттегінде ашық көк жалын шығарып жанады,өткір иісті,улы,тұншықтырғыш газ- күкірт (ІV) оксиді түзіледі

S+O2=SO2

Б)Фосфордың оттекпен әрекеттесуі

Фосфор оттегінде фосфор (V) оксидінің қатты бөлшектерінен тұратын,көз қаратпайтын жарық шығарып,ашық жалынмен жанып,қою ақ түтін түзеді.

4P+5O2=2P2O5

В)Металдардың оттекпен әрекеттесуі

Оттегінде,әдетте, жанбайды деп есептелетін заттар,мысалы, темір де жанады.Егер жіңішке болат сымға сіріңке шырпысын бекітіп ,оны жаққан соң оттегі бар ыдысқа апарсақ,шырпыдан темір жанады.

Темір жалын мен түтін шығармай,шатырлап,темір қағының балқыған тамшыларының жарқыраған ұшқандарын шашып жанады.

3Ғе+2 О2=Ғе3О4 немесе ҒеО * Ғе2О3

Жәй және күрделі заттар жанғанда әр түрлі оксидтер түзеді.

Оксидтер- біреу оттегі болып келетін екі элементтен түзілетін күрделі заттар

Б) «Химиялық қарапайым тәжірбиелер»

Тәжірбие №1 «Алма неге қараяды?»

Тәжірбие мақсаты: Алмаға оттектің әсерін көрсету.

Керекті құрал жабдықтар:

Алма,С дәруменінің таблеткасы немесе лимон қышқылы

Тәжірбиенің орындалуы:

1.Алманы екіге бөлу

2.Таблетканы ұнтақтап,алманың бір жартысының кесілген жеріне себу.

3.Алманың екі бөлігін де ашық күйінде біраз уақыт қалдыру.

4.Екі бөліктің түстерін салыстыру

Нәтиже: С дәрумені себілген алманың түсі өзгермейді,ал екінші бөлік қоңыр түске енеді.Себебін оқушылардың өздері шешуге тырысады.

Тәжірбие №2 «Сутек асқын оксидінің ыдырауы»

Тәжірбиенің мақсаты: Картоп тілігі арқылы сутектің асқын оксидін су мен оттекке айналдыру.

Керекті құрал жабдықтар:

Сутек асқын оксиді,шикі картоптың тілігі,стакан.

Тәжірбиенің орындалуы:

1.Стаканға жартылай сутек асқын оксидін құю (Н2О2)

2.Оған шикі картоптың тілігін салу

3.Не болғанын бақылау

Нәтиже:Газ көпіршіктері бөлінеді.

Барлық оқушыға жеке тапсырма үлестірме қағаз арқылы беріліп,оксидтердің формулаларын теріп жазады және бір-бірлерін тексеру арқылы бағаланады.Мына заттар тізбегінен оксидтердң формулаларын теріп жазыңдар.

І-нұсқа.

Na2CO3,CO2,H2SO4,AL2O3,KCL,P2O5,CaSO4,FeO, Cu (OH)2,

Na2O,HNO3,MgO

II-нұсқа

Al2(SO4)3, SO3,H2CO3, Fe2O3,CaCl2, H2O,K2SO4,Li2O,Na3PO4,CuO,NaNO3,N2O5.

Д) «Кім тапқыр?»

Графопроектордан тапсырмалар орындау.Көп нүктенің орнына тиісті элемент таңбасын қойып,теңдеуді теңестіріңдер.

А) Н2О2→....+.... Б)... + О2→Р2О5

Ә)....+НСL→ZnCl2+H2 В)....+....→Li2O

Е) «Кім жылдам?»

Мына өзгерістерді қалай жүзеге асруға болады?

А) С→СН4→СО2

Ә)S→H2S→SO2

Б)Н2О→О2→СаО

Оқулық,қабырғаға ілінген ватмандар, түрлі-түсті маркерлер

«Ыстық орындық» орындық әдісі, сұрақтар, орындық.

Сергіту сәті

2 минут

«Қара жорға» биі

видеожазба

Аяқталуы

Сабақты бекіту

10 минут

«Ойлан – жұптас – бөліс» әдісі

Жаңа сабақты бекітуге арналған сұрақтар:

1. Сутектің жер қыртысындағы мөлшері (1%)

2. Күн жүйесі планеталарының қанша пайызын сутек атомы құрайды (92%)

3. Алғаш рет сутекті алған ғалым(Г. Кавендиш)

4. Сутек латын тілінен аударғанда қандай мағына береді (су тудырушы)

5. Белсенді металдармен қышқылды әрекеттестіру арқылы не алуға болады (тұз бен сутек газын)

6. Өте белсенді металдар мен су әрекеттескенде түзілетін өнімді атаңдар (металл гидроксиді және сутек газы)

Жаңа сабақты бекітуге арналған есептер:

№ 1-есеп. Массасы 4 г кальций сумен әрекеттескенде неше грамм сутек газы бөлінетінін есептеңдер.

Берілгені:Шешуі:

m(Са)=4г 4г х г

Т/к: m( )=? 40г 4г

4г (Са)------------- х г

40г(Са)-------------4г ( ) Х=4*4/40=г ( )

m( ) = 0,4 г

Жауабы: m( ) = 0,4 г

№ 2-есеп. Массасы 2,4 г магний сұйытылған тұз қышқылымен әрекеттескенде қанша грамм магний хлориді түзіледі?

Берілгені:Шешуі:

m(Mg)=2,4г 2,4 г х г

Т/к: m( )=?24г 95г

2,4г (Mg)------------- х г ( )

24г(Mg)-------------95г ( ) Х=2,4*95/24=9,5 г ( )

m( ) = 9,5 г

Жауабы: m( ) = 9,5 г

«Ойлан – жұптас – бөліс» әдісі

Бағалау

5 минут

Кері байланыс

3 минут

Бағалау парақшасы Дұрыс жауапқа 5 балл.

«Рефлексиялық шеңбер»

Оқушылар шеңберге тұрып, төмендегі сұрақтарға жауап береді.

• Сабақ барысында көңіл-күйіңіз қандай болды? Неліктен?

• Бүгін не білдіңіз? Сіз үшін не жаңалық болды?

• Сабаққа қатысуыңызды қалай бағалайсыз?

• Сабақта қандай қиындықтар туындады?

• Сабақ аяқталғанда көңіл-күйіңіз қандай? Неліктен?

Бағалау парақшасы

Рефлексиялық шеңбер

Қосымша ақпарат

Саралау – Сіз қосымша

көмек көрсетуді қалай

жоспарлайсыз? Сіз

қабілеті жоғары

оқушыларға тапсырманы

күрделендіруді қалай

жоспарлайсыз?

Бағалау - Оқушылардың

үйренгенін тексеруді

қалай жоспарлайсыз?

Пəнаралық байланыс

Қауіпсіздік жəне еңбекті

қорғау ережелері

АКТ-мен байланыс

Құндылықтардағы

байланыс

Рефлексия

Сабақ / оқу

мақсаттары

шынайы ма?

Бүгін оқушылар

не білді?

Сыныптағы ахуал

қандай болды?

Мен жоспарлаған

саралау шаралары

тиімді болды ма?

Мен берілген

уақыт ішінде

үлгердім бе? Мен

өз жоспарыма

қандай түзетулер

енгіздім жəне

неліктен?

Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз.

Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына сəйкес

келетін сұрақтарға жауап беріңіз.

Қорытынды бағамдау

Қандай екі нəрсе табысты болды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1:

2:

Қандай екі нəрсе сабақты жақсарта алды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1:

2:

Сабақ барысында мен сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды

жетілдіруге көмектесетін не білдім?