Модификациялық өзгергіштік
Генотиптері ұқсас, бірақ әр түрлі орта жағдайларында өсіп дамитын
организмдердің фенотиптері түрліше болып қалыптасады.
Дарақтардың осылайша фенотипті жағынан әр түрлі болып өзгеруін
модификациялық өзгергіштік деп атайды. Модификациялық
өзгергіштіктің өзі белгілі бір реакция нормасымен шектеледі, яғни
организм белгілерінің өзгеруінің белгілі бір шамасы болады. Мысалы,
сиырдың үш қасиетін алайық: оның сүттілігі азығы мен күтіміне
тығыз байланысты. Дұрыс рацион құрып, қажетті мөлшерде
азықтандыра отырып оның сүтін молайтуға болады. Бұл тез және көп
өзгеретін қасиет. Ал сүтінің майлылығы сүттілікке қарағанда азық
және күтім жағдайларына аз мөлшерде байланысты және ол
сиырдың тұқымына тән біршама тұрақты қасиет. Дегенмен, құнарлы
азық беру арқылы оны да аздап өзгертуге болады. Анағұрлым аз
өзгеретін, тұрақты белгі — сиырдың түсі. Бірақ сиыр жүнінің түсін
сыртқы орта жағдайларына мүлдем байланыссыз деуге болмайды, ол
да аздап болса өзгереді. Бұдан біз қандай белгі-қасиет болсын
сыртқы ортаның әсерінен белгілі бір мөлшерде модификациялық
өзгергіштікке ұшырайтындығын көреміз.
Модификациялық өзгергіштік организмнің көбею жолдарына, қандай
биологиялық түрге жататындығына және өсу ортасына байланысты.
Ол жер бетіндегі барлық тірі организмдерде болады.
Модификациялық өзгергіштік генотиптің өзгеруіне байланысты емес,
сондықтан олар тұқым қуаламайды. Бірақ гендердің қызметіне және
ферменттердің белсенділігіне әсер етуі мүмкін. Мысалы, төменгі
температурада кейбір ферменттердің белсенділігі кемиді. Соған
байланысты зат алмасу процесі өзгереді де, организмнің өсіп-дамуы
баяулайды. Олай болса, сыртқы орта факторларының әсерінен
көптеген физиологиялық, биохимиялық және морфологиялық
процестер өзгереді. Бірақ бұлар тек фенотиптік қана өзгерістер.
Себебі мұндай жағдайда гендердің құрылымында ешқандай өзгеріс
байқалмайды