МҰНАЙХИМИЯЛЫҚ БІЛІМДЕГІ БАСҚАРУ ПСИХОЛОГИЯСЫ МӘСЕЛЕЛЕРІ

Мұнайхимия мамандығын таңдауым қазіргі заманғы энергетика, химия өнеркәсібі және жаһандық экономиканың тұрақты дамуын қамтамасыз етудегі стратегиялық маңыздылығымен тығыз байланысты. Бұл таңдау мұнай мен газды терең өңдеу технологияларын меңгеру, жоғары қосылған құны бар өнімдер өндіру және оларды энергетика, экология, полимер материалдары, фармацевтика сияқты маңызды салаларда қолдану мүмкіндігіне негізделген. Оқу барысында мен көмірсутектердің химиясын, каталитикалық процестердің заңдылықтарын, мұнайды алғашқы және екіншілік өңдеу технологияларын, шикізатты терең өңдеу әдістерін, сондай-ақ күрделі аналитикалық құрылғылардың (GC, HPLC, XRD) жұмыс принциптерін меңгеру арқылы іргелі ғылыми-технологиялық білім алып жатырмын. Бұл білімдер өндірістік процестерді ғылыми тұрғыдан талдауға, технологиялық параметрлерді оңтайландыруға және жүйелі инженерлік ойлау қабілетін дамытуға мүмкіндік береді.

Алайда, қазіргі заманғы мұнайхимия кешендері мен ірі өндірістік кәсіпорындардың тиімді жұмыс істеуі тек техникалық даярлықпен шектелмейді. Көпдеңгейлі технологиялық жүйелер, қауіпті өндірістік жағдайлар және көп салалы өндірістік ұжымдар басқарудың жоғары деңгейін, нақты коммуникацияны, психологиялық тұрақтылықты және көшбасшылық қабілетті талап етеді. Осыған байланысты кәсіби дайындықтың маңызды құрамдас бөлігі ретінде Басқару психологиясы пәнінің оқытылуы болашақ мұнай-химик маманның кәсіби-психологиялық және әлеуметтік құзыреттілігін кешенді түрде қалыптастыруға бағытталған. Бұл пән адамдар арасындағы қарым-қатынас механизмдерін, қабылдаудың перцептивті үдерістерін, мотивацияның психологиялық негіздерін, эмоционалдық интеллект пен өндірістік жағдайда тиімді шешім қабылдау заңдылықтарын түсінуге мүмкіндік береді. Ал бұл факторлар өндірістік менеджменттегі табыстың басты кепілі болып табылады.

Басқару психологиясы курсы арқылы мен тұлғаның мінез-құлқын, еңбек әрекетіндегі мотивациясын және ұжымдағы өзара әрекеттесудің психологиялық тетіктерін терең меңгердім. Әсіресе, қарым-қатынастың перцептивті механизмдері – адамның басқа адамдарды қалай қабылдайтынын, бағалайтынын және түсінетінін айқындайтын үдерістерді зерттеу менің кәсіби көзқарасымды түбегейлі өзгертті. Қазіргі уақытта мен проекция, стереотиптеу, гало-эффект сияқты қабылдау бұрмалануларының себептерін түсініп, өндірістік ортада әріптестерді бағалауда барынша объективті болуға ұмтыламын. Мұнайхимия өндірісінде басшының қызметкерлерді әділ әрі дұрыс қабылдауы өндірістік тәртіптің сақталуына, қауіпсіздіктің қамтамасыз етілуіне және жоғары еңбек өнімділігіне тікелей әсер етеді. Бұл білімдер технологиялық деректерді талдау кезінде субъективті шешімдер қабылдау тәуекелін де едәуір төмендетеді.

Оқу барысында меңгерілген көптеген тақырыптардың ішінде әсіресе «Көшбасшылық психологиясы және оның ерекшеліктері» және «Жанжалдарды конструктивті басқару» тақырыптарының мұнайхимия өндірісіндегі маңызы ерекше екенін түсіндім. Өндірістік ортада қауіпті факторлардың көп болуы, жауапкершіліктің жоғары деңгейі, апаттық жағдайлардың туындау мүмкіндігі эмоционалдық тұрақтылық пен күйзеліске төзімділікті талап етеді. Осы тақырыптар арқылы алған білімдерім өндірістік шиеленістерді тиімді басқаруға, күтпеген жағдайларда сабыр сақтауға және ұжым ішінде жанжалдардың алдын алуға мүмкіндік береді. Жанжалдарды конструктивті шешу әдістері өндірістік келіспеушіліктерді технологиялық үрдістерге зиян келтірмей, келісім арқылы реттеуге көмектеседі. Ал психологиялық қорғаныс механизмдерін түсіну өзімнің және әріптестерімнің ішкі реакцияларын дұрыс бағалауға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар, мұнайхимия саласындағы көпсатылы өндірістік процестер мен ірі жобалардың тиімділігі тұрғысынан «Топтық өзара әрекеттесу заңдылықтары» және «Көшбасшылық стильдері» тақырыптарының практикалық маңызы өте жоғары. Болашақта мен бұл білімдерді өндірістік бөлімшелерді басқаруда, зертханалық және технологиялық топтармен жұмыс істеуде қолданатын боламын. Ұжым ішіндегі коммуникацияны оңтайландыру, өндірістік тапсырмаларды тиімді бөлу, қызметкерлердің жауапкершілігін арттыру және техника қауіпсіздігі талаптарын толық орындауды қамтамасыз ету үшін көшбасшылық психологиясының әдістері аса қажет. Сондай-ақ мотивация теорияларын қолдану қызметкерлердің еңбек өнімділігін арттыруға, жұмысқа деген қызығушылығын сақтауға және ұжымдағы моральдық ахуалды нығайтуға мүмкіндік береді.

Жалпы алғанда, мұнайхимия саласындағы терең техникалық білімнің басқару психологиясынан меңгерілген әлеуметтік-психологиялық құзыреттіліктермен үйлесуі болашақ маманның кәсіби дамуына синергиялық әсер етеді. Бұл интеграцияланған дайындық түрі жоғары қауіпті өндірісте, күрделі технологиялық кешендерде, сондай-ақ стратегиялық басқару деңгейінде табысты жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Яғни болашақта мен тек технологияны жетік меңгерген маман ғана емес, сонымен қатар адам ресурстарын тиімді басқара алатын, өндірістік ұжымды алға бастайтын, жауапты әрі бәсекеге қабілетті көшбасшы-инженер болуды мақсат етемін. Менің басты мақсатым – психологиялық білімді технологиялық басқарумен ұштастыра отырып, мұнайхимия өндірісінің қауіпсіздігі мен тиімділігін арттыруға үлес қосу, өйткені ірі өндірістік жетістіктер тек жоғары кәсібилік пен психологиялық тұрғыдан тұрақты ұжымның нәтижесінде ғана жүзеге асады.

Исқақбай Б.М.

1 курс магистранты,

Болтаева Алия Масакбаевна

психология ғылымдарының кандидаты

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті