Мұқағали Мақатаевтың махаббат лирикасы 10 сынып

Пәні: қазақ әдебиеті

Сыныбы:10

Тақырыбы: М.Мақатаевтың махаббат лирикасы

Мақсаты:

а) Білімділік.Ақынның өміріне қысқаша шолу, махаббат лирикасына талдау жасай отырып, ақын өлеңінің идеясын, мақсатын ұғындыру;

ә) Дамытушылық.Оқушылардың есте сақтау қабілеттерін, ақыл-ойын, саутты оқып, қатасіз жазуға дағдыландыру. Ақиық ақынның жырларымен таныстырып, оқушылардың махаббат лирикасы туралы туралы түсініктерін дамыту;

б) Тәрбиелік.Оқушыларға махаббат лирикасын оқи отырып сұлулық пен махаббатты тануға тәрбиелеу. Сабақтың түрі: Жаңа сабақ

Сабақтың әдіс-тәсілдері: сөздік әдіс – баяндау, әңгімелеу, сұрақ-жауап.

Сабақтың көрнекіліктері: Интерактивті тақта, «Мұқағали» Республикалық әдеби-мәдени, танымдық журналының жинақтары, «Мұқағали шығармалары», «Жүрек арызы» сынды өлеңдер жинағы.

Сабақтың барысы:

1. Ұйымдастыру кезеңі:

1.Оқушызейінін сабаққа аудару.

2.Сабақтың мақсатымен,тақырыбымен таныстыру.

2. Мақсат қою кезеңі:Ақынның өміріне қысқаша шолу, махаббат лирикасына талдау жасай отырып, ақын өлеңінің идеясын, мақсатын ұғындыру, берілген тапсырмалармен жұмыс жүргізу.

3. Жаңа материалды меңгерту кезеңі:

Қазақ поэзиясында өзіндік жарқын із қалдырған дарынды ақындардың бірі Мұқағали Мақатаев 1931 жылы ақпанның тоғызы күні Алматы облысының Райымбек ауданына қарасты Қарасаз деген жерде дүниеге келген.Анасы Нағиман батанқызының айтуынша: «Мұқағалидың әкесі Сүлеймен шаруа адамы еді. ... Тиын деген енем бар еді ...

Мұқағали бастауыш сыныптарды Қарасаз өңіріндегі шағын ауылдарда оқып,үлкен мектепті аудан орталаығы – Нарынқолдағы интернатта бітіріп шықты.Ауқаттлардың балалары Алматы аып,үлкен оқу іздеп жатқанда,ол ауылдық кеңесте хатшы болып қызметке тұрды.Он төрт-он бес жасынан жаза бастаған өлеңінен қол үзген жоқ.Төбесі аласа үйге қалың-қалың кітаптарды үйіп тастап,бірінен кейін бірін оқитын да жататын.Ауылдың атқамінерлері сол кезде-ақ таңданатын: «нағиман шеше,сіздің тентегіңіз осынша орысшаны қайдан үйреніп жүр» - дейтін... Сөйтсем,өзін-өзі оқытыпты ғой, шырағым».

М.Мақатаевтың ақындық қабілеті бала кезінде-ақ белгі берген. Бала кезінен көптің назарына ілікен Мұқағали ауыл арасындағы қағыс-айтыстарға да түсіп,әріптестеріне алдырмайды екен.1962жылы Алматыға көшеді.Қазақ радиосында директор, «қазақ әдебиеті» газетінде, «Жұлдыз» журналында поэзия бөлімінің меңгерушісі болады.

Өлеңдері: «Отыздан асып барамын», «Дариға,домбырамды берші маған», «Фариза», «Бір бала», «Кең дүние, төсіңді аш, мен келемін!», «Көңілім», Күміс жалды үн дейтін көлікпенен. «Тұрсын солай, болсын солай бәрі», «Самұрыққа мідім бе?», «Жүрегімде жүрген-ай бір қауіптің» де т.б.

Поэмалары: «Аққулар ұйықтағанда», «Райымбек! Райымбек»

Кітаппен жұмыс: Кітаптан Мұқағалидың өлеңдерін мәнерлеп оқиды.

Ғашықпын!

Шын ғашықпын сол адамға!

Мен болмасам, болмайын. Сол аман ба?

О, тәңірім! Неткен жан қайырылмайтын!

Жүрегі еттен бе, әлде қоладан ба?!

Ғашықпын.

Қайтіп оны жасыра алам,

Бір алтын оның әр тал шашы маған.

Сағынайын, таусыла сағынайын,

Сағынышқа жаралған ғашық адам.

М.Мақатаев лирикасының ірі саласының бірі – махаббат лирикасы. Олай болса Мұқағалидің өзіне сөз берейік «Өмірдің өзі тұнып тұрған поэзия дейміз, алайда, сол өмірді, сол керемет табиғатты көретін көз, танитын талант сезінетін сезім керек. Әрине, есі дұрыс, басы жұмыр пенденің бәрінде де сезім бар, сезнбеуі мүмкін емес. Себебі, қуанады, шаттанады, мұңайады дегендей... Алайда сезіну бар да, сезімдерге айтып жеткізу, мойындату да бар ғой. Міне осы тұста адамдар дараланады. Әр халық өзінің сезім енші бөліп, сеніп тапсырып, дүниеге өзінің сезімтал елшілерін жібереді. Оның аты – Ақын. Адамның сезімі алынбас қамал. Аумалы да төкпелі, құпиясы тереңде жатқан алуан сырлы адам сезіміне сезім ғана тебірентіп, сезім ғана өктемдік ете алады. «Жүрекке әмір жүрмейді» деп айтатынымыз да сондықтан » деп жазады ақын.

^{4. Түсінігін тексеру кезеңі:}

«Ғашықпын! Шын ғашықпын,сол адамға», «О, махаббат, сен әлі тірі ме едің», «Арулар», «Махаббатым өзімде», «Сенің көзің түпсіз терең тұңғиықтан жаралған», «Махаббат диалогы», «Хат», Байқалмайтын махаббат, «Мен сені ұнатамын...», «Махаббат па?»

^{М. Мақатаевтың лирикалық өлеңдерін оқушыларға тапқызып, 3 қатарға 3 түрлі өлеңді мәнерлеп оқыту, талдату.}

5. Бекіту кезеңі:

• Жастар,қазіргі кезде шынайы махаббат бар деп ойлайсыңдар ма?

Оқушылар: Әрине,бар деп ойлаймыз.Әрбір адамның өмірінде махаббат сезімі кездеседі ...

Махаббат – мәңгілік,ешқашан өлмейтін сезім деп ұғатындарын айтты.

• Тойға шақыру билеттерінде қос аққу салынады.Неге деп ойлайсыдар?

Оқушылар:Аққу – махаббаттың рәмізі ... Аққулар бір-бірінен айырылмайды.Біреуі өлсе,екіншісіде өледі.Жастардың махаббатын осы аққулардың махаббатына теңеген ғой.

Оқушылар «Арулар» атты өлеңін оқиды.Бұл өлеңде арулардың қоғамдағы рөлі,әйел есімі,ең алдымен адамды жаратушы ,отау иесі,бала тәрбиешісі, аруларға деген махаббат сүйіспеншілігі талданып,өлеңнің көркемдігіне ерекше мән берілді.

«Топтастыру» әдісі бойынша «Мұқағали қандай?» екендігі толтырылды.

Поэзияның асқар шыңы

қара өлеңнің шебері

лирик ақын

Мұқағали

қайта туған ақын

патриот ақын

сыршыл ақын

- О, махаббат! Сен әлі тірі ма едің?

Көзімнен ғайып болған күнім едің,

Елтіген түнім едің.

О, махаббат сен әлі тірі ма едің?

О, махаббат, сен әлі тірі ма едің?

Мен де енді тірілемін,

Алдыңда ақ періштем жүгінемін,

Қолдай гөр ғашықтықтың пірі мені! – деп Мұқағалидің өзі тебіренгендей жер бетінде махаббат барда Мұқағалидің өлеңдері өлмей, оның есімін тірілтіп – жасай береді!

6. Бағалау кезеңі:

(Оқушыларды әділ бағалауға тырысамын)

7. Үйге тапсырма беру кезеңі:

1. Ақиық ақын – Мұқағалидің махаббат туралы кез-келген өлеңін жатқа оқу, талдау.

2. «Мақатаев – лирик ақын» тақырыбында шығарма жазу.