Ойын арқылы оқыту

ЖСШ Каспий өңірі «Болашақ» колледж

«Болашақ» колледжі

Ақтау қаласы, Қазақстан Республикасы

Арнайы пәндер оқытушысы

Пиримбетова Сандуғаш Назарбайқызы

Аңдатпа: Бұл мақалада жаңа дәуірдің білім беру парадигмасындағы ойын технологиясының әдіснамалық негіздері сарапталады. Ойынның бала психологиясына әсері, танымдық белсенділікті арттырудағы рөлі және оны сабақ үдерісіне жүйелі енгізу жолдары қарастырылған. Гұламалардың педагогикалық мұрасы мен заманауи нейропедагогика жетістіктері негізінде ойын әдісінің тиімділігіне ғылыми дәлелдер келтіріледі.

Кілт сөздер: Дидактикалық ойын, когнитивті даму, педагогикалық антропология, функционалдық сауаттылық, инновациялық әдістеме, тұлғалық бағдар.

Кіріспе: Жаңа дәуір және білім беру философиясы

XXI ғасыр — ақпараттық тасқын мен технологиялық серпілістер дәуірі. Бұл кезеңде білім беру саласының басты мақсаты — дайын ақпаратты меңгерту емес, оқушының танымдық қабілетін оятып, оны өмір бойы оқуға баулу. Қазіргі таңда «Ойын арқылы оқыту – уақытты зая кетіру ме, әлде білім сапасын арттырудың ұтымды жолы ма?» деген сұрақ дидактиканың өзекті мәселесіне айналды. Шын мәнінде, ойын — баланың табиғи болмысы, оның әлемді танудағы ең алғашқы әрі ең тиімді құралы.

Негізгі бөлім: Гұламалар тағылымы мен ғылыми негіздеме

Тарихи-педагогикалық көзқарастар

Ойынның тәрбиелік және оқытушылық мәнін ертеден-ақ әлемдік және ұлттық гұламалар жоғары бағалаған:

• Әбу Насыр әл-Фараби: Ғұлама «Білімді меңгеру — жан рахатына айналуы тиіс» деп есептеген. Ол оқушының еркіндігі мен қызығушылығын бірінші орынға қоя отырып, білім берудің жеңіл әрі тартымды жолдарын іздеуді ұсынған.

• Ахмет Байтұрсынұлы: Ұлт ұстазы «Бала оқытуын қызықты қылу керек... Бала ойынға құмар, демек, оқуды ойынмен бастау қажет» деген іргелі қағиданы негіздеді.

• Мағжан Жұмабаев: «Баланың ойыны – оның шын өмірі» деп қарап, ойын арқылы баланың ерік-жігерін, қиялын және ойлау қабілетін тәрбиелеуге болатынын ғылыми тұрғыдан дәлелдеген.

• Лев Выготский: Ойынды баланың «жақын даму аймағын» қалыптастырушы негізгі фактор деп атады. Оның пайымынша, ойын барысында бала өз мүмкіндігінен жоғары деңгейдегі интеллектуалдық тапсырмаларды өздігінен шешуге дағдыланады.

Заманауи нейропедагогика және ойын

Қазіргі ғылым ойын кезінде адам миында дофамин мен эндорфин гармондары бөлінетінін растайды. Бұл биологиялық үдеріс:

• Зейінді шоғырландырады: Оқушы шаршамай, ақпаратты терең қабылдайды;

• Стрессті азайтады: Қателік жасаудан қорықпайтын еркін орта қалыптасады;

сақталады.

Ойын технологиясының дидактикалық функциялары

Ойын — бұл жай ғана көңіл көтеру емес, ол нақты педагогикалық міндеттерді шешетін құрал:

• Танымдық: Күрделі теориялық ұғымдарды визуалды әрі практикалық модельдер арқылы меңгерту.

• Әлеуметтік: Топтық жұмыс арқылы ынтымақтастық пен қарым-қатынас дағдыларын дамыту.

• Шығармашылық: Стандартты емес жағдайларда дербес шешім қабылдауға баулу.

Уақытты үнемдеу ме, әлде жоғалту ма?

Сыншылардың ойынды «уақыт ұрлаушы» деп санауы — әдістемелік сауаттылықтың төмендігінен туатын жаңсақ пікір. Оқыту пирамидасы теориясына сүйенсек, пассивті тыңдау кезінде ақпараттың тек 5%-ы есте қалса, «іс-әрекет арқылы оқыту» (ойын, практика) кезінде бұл көрсеткіш 75-90%-ға жетеді. Демек, ойынға бөлінген 15 минут, құрғақ дәріске кеткен 1 сағаттан әлдеқайда нәтижелі. Ойын тек мақсатсыз өткізілгенде ғана уақыт жоғалтуға айналады.

Қорытынды

Тұжырымдай келгенде, ойын арқылы оқыту — XXI ғасыр педагогикасының ең өміршең әрі тиімді стратегиясы. Бұл — гұламалардың аманаты мен заманауи ғылымның тоғысқан нүктесі. Ойын баланың жүрегіне баратын, ал білім — оның санасына баратын жол болса, осы екеуін ұштастыру — заманауи ұстаздың кәсіби шеберлігінің көрінісі. Ойын арқылы біз уақыт жоғалтпаймыз, біз болашақ тұлғаны қалыптастырамыз.

Әдебиеттер тізімі

1. Б.А. Әлдібаева. «Заманауи педагогикалық технологиялар». — Алматы, 2021 ж.

2. А. Байтұрсынұлы. «Тіл тағылымы». — Алматы: Ана тілі, 1992 ж.

3. М. Жұмабаев. «Педагогика». — Алматы, 1993 ж.

4. Л.С. Выготский. «Игра и ее роль в психологическом развитии ребенка». — М., 1966.

5. Әбу Насыр әл-Фараби. «Философиялық трактаттар». — Алматы, 1970 ж.