Шымкент қаласы білім басқармасының

«Өмірлік қиын жағдайда жүрген балаларды қолдау орталығы» КММ - нің тәрбиешісі

Куватова Рахиля Нурадинқызы

Тақырыбы: «Өмірлік қиын жағдайда жүрген балалармен

жұмыс – жүрек таңдауы»

Мен – өмірлік қиын жағдайда жүрген балаларды қолдау орталығында бірнеше жылдан бері еңбек етіп келе жатқан тәрбиешімін. Бұл мамандықты таңдау мен үшін жай ғана жұмыс емес, жүрек қалауымен келген өмірлік жол. Себебі бұл жерде әр баланың тағдыры – жеке бір әлем, әр жүректің жарасы – ерекше, ал әр жетістік – үлкен жеңіс.

Орталығымызда 7 жастан 17 жасқа дейінгі балалар тәрбиеленеді. Олардың әрқайсысының өмір жолы түрлі себептермен күрделі арнаға түскен: ата-анасының қамқорлығынсыз қалған, отбасындағы қиын ахуалдың құрбаны болған, әлеуметтік жағдайы төмен отбасынан шыққан немесе зорлық-зомбылық көрген балалар бар. Осындай балалармен жұмыс жасау үлкен жауапкершілікті, төзімділікті және шынайы мейірімді талап етеді.

Баламен жұмыс – сенімнен басталады

Өмірлік қиын жағдайда жүрген бала ең алдымен сенімге зәру. Ол көбіне үлкендерге күдікпен қарайды, ашық сөйлесе бермейді, кейде агрессия танытады немесе тұйықталып кетеді. Осындай сәттерде тәрбиеші ретінде менің басты міндетім – баланың жүрегіне жол табу.

Мен әр баламен жеке сөйлесуге, оның ішкі жан дүниесін түсінуге тырысамын. «Сен жалғыз емессің», «Сені түсінемін», «Сенің қолыңнан бәрі келеді» деген сөздер кейде бала үшін үлкен демеу болады. Көп жағдайда балаға қатал тәртіптен гөрі жылы сөз, қолдау, шыдамдылық көбірек әсер етеді.

Тәрбиелік жұмыс бағыттары

Орталықтағы жұмысым бірнеше бағытта жүзеге асады:

Адамгершілік-рухани тәрбие

Балаларға мейірімділік, сыйластық, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсету секілді құндылықтарды қалыптастыруға ерекше мән беремін. «Мейірімділік – асыл қасиет», «Бірлік бар жерде тірлік бар», «Жақсы сөз – жарым ырыс» сияқты тақырыптарда тәрбие сағаттарын өткіземін.

Құқықтық тәрбие

Көптеген балалар өз құқықтары мен міндеттерін білмейді. Сондықтан «Бала құқығы», «Заң және жасөспірім», «Жауапкершілік деген не?» тақырыптарында түсіндіру жұмыстарын жүргіземін.

Еңбек және өмірге бейімдеу

Үлкен жастағы балаларға тұрмыстық дағдыларды үйрету – маңызды міндет. Өз-өзіне қызмет жасау, тазалық сақтау, киімін реттеу, қарапайым ас дайындау, қаржыны үнемдеу сияқты дағдыларды қалыптастыруға көмектесемін.

Психологиялық қолдау

Психолог маманмен бірлесіп, балалардың эмоционалдық жағдайын бақылап, қажет жағдайда түзету жұмыстарын жүргіземіз. Кейбір балалармен жеке жұмыс, тренингтер, арт-терапия, ойын терапиясы ұйымдастырылады.

Қиын мінезді балалармен жұмыс

Орталықтағы балалардың арасында мінез-құлқында ауытқушылықтары бар, тәртіпке бағынбайтын, ашушаң немесе агрессивті балалар да кездеседі. Мұндай балалармен жұмыс істеу оңай емес. Дегенмен мен олардың әр әрекетінің астарында ауыр тәжірибе жатқанын түсінуге тырысамын.

Бір тәрбиеленушіміз алғаш келгенде өте тұйық, ешкіммен араласпайтын, сабаққа қызықпайтын еді. Уақыт өте келе жеке әңгімелесу, сенім білдіру, шығармашылық жұмыстарға тарту арқылы оның бойындағы қабілетті байқадым. Сурет салуға икемі бар екені анықталды. Қазір ол түрлі байқауларға қатысып, жүлделі орындарға ие болып жүр. Бұл – бала үшін ғана емес, мен үшін де үлкен жетістік.

Тағы бір жасөспірім бастапқыда тәртіп бұзып, үлкендерге қарсы сөйлейтін. Онымен жүйелі түрде әңгімелесу, жауапкершілік жүктеу, сенім арту арқылы мінезінде оң өзгерістер байқалды. Қазір ол өзінен кішілерге көмектесіп, белсенділік танытып жүр.

Түнгі тәрбие жұмысының ерекшелігі

Түнгі уақыт – балалар үшін сезімтал кезең. Көп бала дәл түнде өткенін есіне алып, уайымға беріледі. Кейбіреуі ұйқысыздыққа ұшырайды, кейбіреуі қорқыныш сезінеді. Осындай сәттерде тәрбиешінің жанында болуы – бала үшін үлкен тірек.

Мен балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз етіп қана қоймай, олардың тыныш ұйықтауына жағдай жасауға тырысамын. Қажет кезде әңгімелесіп, сабырға шақырып, жылы сөзбен қолдау білдіремін.

Баланың жетістігі – тәрбиешінің қуанышы

Орталықтағы әрбір кішкентай жетістік – үлкен қуаныш. Баланың сабақты жақсартуы, өз-өзіне сенімінің артуы, қоғамдық шараларға белсенді қатысуы – біздің еңбегіміздің нәтижесі.

Кейбір тәрбиеленушілеріміз мектепті аяқтап, колледжге түсіп, өз өмір жолын табуда. Олармен байланыс үзілмейді. Кездескенде алғыс айтып, орталықта алған тәрбиенің көмегі тигенін айтқанда, еңбегіміздің зая кетпегенін сезінеміз.

Қиындықтар мен жауапкершілік

Әрине, бұл жұмыстың қиындықтары да аз емес. Кейде эмоционалдық шаршау, баланың тағдырына алаңдау, оның мәселесін жүрекке жақын қабылдау орын алады. Дегенмен мен өзімді үнемі кәсіби тұрғыда дамытуға, сабыр сақтауға, әр жағдайға әділ қарауға тырысамын.

Тәрбиеші – тек бақылаушы емес, ол – бағыт беруші, қорғаушы, сенімді адам, кейде ата-ана орнына ата-ана бола білетін жан.

Менің ұстанымым

Менің басты ұстанымым:

«Әр бала – бақытқа лайық».

Өмір қандай қиын сынақ берсе де, бала өзін қажет, қадірлі, қорғалған сезінуі тиіс. Егер біз бір баланың тағдырын жақсы жаққа өзгерте алсақ, бұл – үлкен жетістік.

Өмірлік қиын жағдайда жүрген балаларды қолдау орталығында жұмыс істеу – тек мамандық емес, бұл – жүрекпен атқарылатын қызмет. Әр баланың күлкісі, жетістігі, сенімге толы көзқарасы – менің еңбегімнің ең үлкен марапаты.

Мен алдағы уақытта да осы салада адал еңбек етіп, балалардың жарқын болашағына өз үлесімді қоса бергім келеді. Себебі әр баланың тағдыры – біздің қолымызда, ал олардың болашағы – бүгінгі тәрбиеде.