Оқу мен тіл дамыту жұмыс дәптері

Р. А. Сүлейменова, А. Т. Мусина, Ш. А. Нұғманова
ОҚУ ЖӘНЕ ТІЛ ДАМЫТУ
Зерде бұзылыстары бар балаларға арналған
арнайы мектептердің (сыныптардың)
6-сыныбына арналған жұмыс дәптері
Қазақстан Республикасының
Білім және ғылым министрлігінің тапсырысы бойынша
Алматы
2020

Сүлейменова Р. А. т.б.
Оқу және тіл дамыту. Зерде бұзылыстары бар балаларға арналған арнайы мек-
тептердің (сыныптардың) 6-сыныбына арналған жұмыс дәптері / Р. А. Сүлейме­
нова, А. Т. Мусина, Ш. А. Нұғманова. – Алматы: «ӘБЕО орталығы» ЖШС, 2020. – 48 б.
– күрделіліктің үшінші (жоғары) деңгейіндегі тапсырма
– күрделіліктің екінші (орташа) деңгейіндегі тапсырма
– күрделіліктің бірінші (төменгі) деңгейіндегі тапсырма
ӘОЖ 373.167.1
КБЖ 84Қаз-922
С 89
Шартты белгілер:
ISBN 978-601-249-776-2 ӘОЖ 373.167.1
КБЖ 84Қаз-922
ISBN 978-601-249-776-2
© «ӘБЕО орталығы» ЖШС, 2020
С 89
– жаз, сыз
– сұрақтар мен
тапсырмалар
– боя

3
Сәлем саған, мектебім!
Сағат сайын қағылады,
Мектептен ол табылады.
Ол не?
(…)
Суретте не берілгенін айт. Торкөзге жаз. Боя.
Сурет арқылы жұмбақтың шешуін тап.
Мектеп туралы мақалды оқы. Мағынасын аш. Кестені тірек сөздерге сүйеніп
толтыр.
Мектеп – білім ордасы
Білімді Білімсіз
Тірек сөздер: ақылды, ақылсыз, надан, үлгілі, тәртіпті, бұзық, ақымақ,
алғыр, ...
Мектепте қалай дайындалып келгеніңді айтып бер. Мектеп сөмкесіне оқу
құралдарын сал.
... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ...

4
Шатасқан сөздерді орнына қой. Қандай мақал шыққанын айт. Мақалды оқы.
анасы, сөздің, Сәлем
Мақал құра. Сызықша арқылы жалға. Қалай құрағаныңды айтып бер, көрсет.
Мақалдың мағынасын аш.
сөз лем а
сыдіңнаСә
Сөздерді оқы. Берілген сөздермен сөз тіркесін құра. Сөйлем құра.
Жаз, демалыс, жайлау, гүл, бассейн, мектеп, ауыл, дала, тау, гүл тердім,
көңілді, қонақ, балмұздақ.
______________________________________________________________________
Мақалдардың жалғасын түстері бойынша оқы. Сәйкестендір. Мағынасын аш.Білім ордасы
Оқу – білім бұлағы,
Білім – өмір шырағы.
Мектеп –
5-беттегі өлеңді аш. Кестені толтыр.
Өлең қалай
аталады?
Авторы кім?Өлеңде жылдың
қай мезгілі?
Жазғы демалыста
не істедің?
Жазғы демалыста
Қайда бардың? Не істедің? Қалай өткіздің?
___________________ ___________________ ______________________
Өзің туралы әңгімеле. Мақалдарды жалғастырып оқы. Түсін келтіріп жалғасын
тап.
мектепке мектептен
Қайдан келесің?
Қайдан қайтасың?

5
Халық ауыз әдебиетіне жататын жанрды теріп жаз.
Ертегі, әңгіме, пьеса, жанылтпаштар, аңыздар, поэмалар, санамақтар,
мысалдар, бесік жыры, өлеңдер, жұмбақтар, мақалдар
______________________________________________________________________
______________________________________________________________________
______________________________________________________________________
______________________________________________________________________
______________________________________________________________________
______________________________________________________________________
Оқы. Ойлан. Қайсысы қай жанр түріне жататынын жаз.
Үсті тас,
Асты тас,
Ортасында жанды бас.

(т...)
Тақпақ жаттап,
Айтсақ жақсы-ақ.
Жатта тақпақ,
Жатта тақ-тақ.
Еңбек етсең ерінбей,
Тояды қарның тіленбей.
«Бесік жыры» дегеніміз не? Дұрыс жауапты тап, төменге жаз.
• Әли-әлди, ақ бөпем.
• Қаз-қаз, балам.
• Тойда айтылатын ән.
• Баланы ұйықтатқанда айтылатын өлең.
______________________________________________________________________

6
Қарға, қарға, қарғалар
Қара түсті қарқылдақ,
Ұшып, қонып жалпылдап.
Қоқыстарды шоқиды,
Жем іздейді там-тұмдап.
(...)
Суреттегі қандай құс екенін айт. Қарғаның қанатын, аяғын, тұмсығын көрсет.
Сурет арқылы қарғаны сипатта. Дауысын сал, қимылын көрсет.
Түсі ___________________________________
Тұмсығы ______________________________
Қанаты________________________________
Оқулықтағы 7-беттегі «Қарға, қарға, қарғалар» өлеңін есіңе түсір.
Мұқият оқып шық. Қарғаға сызба арқылы сипаттама бер.
Сөз тіркестерінен сөйлем құра.
... ... ...жорғалайды
Қарға
қарқылдайды... ... ...
... ... ...... ... ...
... ... ...... ... ...

7
Мысық пен ит
Жұмбақты оқы. Жауабын тап. Торкөзді толтыр.
Тонын киіп туған,
Жалап бетін жуған.
Төрт аяқты мақұлық,
Үй күзетеді ақырып.
10-11-беттегі ертегіні оқы. Ертегідегі ит пен мысықты суретке қарап сипатта. Көп
нүктенің орнына тиісті сөздерді қойып жаз.
Мысық өте __________ . Құйрығы __________. Тырнақтары __________.
Мұрты ______________ .
Иттің түсі ___________ . Құлақтары __________ . Көздері __________ .
Кестеге назар аудар. Оқулықтың 10-11-беттеріндегі «Мысық пен ит» ертегісіне
сүйеніп кестені толтыр. Тірек сөздерді қолдан.
Ит Мысық
үреді мияулайды
........ .......
....... .......
....... ......
Тірек сөздер: тышқан аулау, үй күзеті, аңға шығу, мал бағуға көмектесу,
сүт ішеді, үреді, мияулайды, қабады, тырнайды, су ішеді...
Оқы. Қай дауыс кімге тиісті екенін айт. Мысықтың дауысын сал. Иттің дауысын
сал.
аф-аф-аф мысық
мяу-мяу-мяу ит
___________________ деп мысық мияулайды.
___________________ деп ит үреді.

8
Аю, түлкі, қойшы
Суреттке қара. Аю, түлкі, қойшы ертегі кейіпкерлерін ата. Боя.
Оқулықтағы 12-15-беттердегі ертегіні аш.
Кейіпкер аттарын жазып, торкөзді толтыр. Боя.
Аю, түлкі, қойшыға сызба бойынша сипаттама бер.
адам
Қойшы қу
үлкен
Түлкі айлакер
ақымақ
Аю қызыл
аң
Үстінен тоны түспеген.
Сонда да араз қыспенен.

Сайқымазақ қулығы бар,
Барған жерде ұрлығы бар.
Бұл қандай аң,
Ұғып көр?

9
Үйшік
Оқулықтағы «Үйшік» ертегісін еске түсірейік.
Ертегі кейіпкері + оның сынын білдіретін сөз.
Бақа тықылдауық
Тышқан бақылдауық
Аю сұр
Қасқыр қорбаңбай
Түлкі қоян
Қорқақ қу

Мен бақылдауық __________________________________.
Мен қорбаңбай ____________________________________.
Мен тықылдауық __________________________________.
Мен қорқақ _______________________________________.
Мен сұр __________________________________________.
Мен қу ___________________________________________.
Үйшік тұрғындарының тату тіршілігі жайлы әңгімені ретімен жаз.
1. Үйшікте б... , т... , қ... , қ... , т... тату тұрып жатты. 3. Ол үйшіктің есі-
гінен сыймады. 4. Аю үйшіктің терезесінен де кіре алмады. 6. Аюдың сал-
мағынан үйшік шашылып қалды. 7. Ішіндегі аңдар аман қалды. 9. Бірігіп
жаңа үй сала бастады. 2. Бір күні үйшікке аю келді. 5. Үйшіктің шатырына
шықты. 8. Олар аюға ренжімеді.
1. _________________________________________________________________
2. _________________________________________________________________
3. _________________________________________________________________
4. _________________________________________________________________
5. _________________________________________________________________
6. _________________________________________________________________
7. _________________________________________________________________
8. _________________________________________________________________
9. _________________________________________________________________
Мақалды түсіндіріп көр.
Татулық – табылмас бақыт!

10
Мақтаншақ жолбарыс
Оқулықтың 16-17-беттеріндегі ертегіні есіңе түсір.
Жұмбақтың жауабын шеш.
Жайнаған бақтың әншісі,
Тамсанған оған сан кісі.
(Б...)
Үстім жолақ,
Тісім орақ,
Күшім мол-ақ,
Барып тұрған қайсармын,
Өзің айтшы, қай аңмын?
(Ж...)
Аяғына тікен кірген жолбарысқа кімдер жолықты? Әр кейіпкердің сөзін тап. Үл-
гідегідей көрсет.
Қарға суреті Менің инелерім тікен шұқылау үшін емес.
Аю Жолбарыс аға неге жылап отырсыз?
Кірпі Жолбарыс батыр қолыңа бұтақ кіріп
кетсе суырып алар едім.
Піл Ойбуй, Жолбарыс-ай, мына тікен
менің тісіме ілінбейді.
Қолтырауын Е-ее, мұндай нәрсе менің қолымнан
келмейді.
Бұлбұл Тұмсығымен тікенді суырып алды.
Көп инесі бар ... ... ... к…
Әсем сайрайды ... ... ... б…
Қыста ұйқыға кетеді ... ... ... а...

11
Жұмбақтар.
Қаймықпайды күшті аңнан,
Қорқады тек тышқаннан.

(…)
Пілге сипаттама жаз. __________________________________________________________
Ертегі кейіпкерін тап. Үлгі бойынша көрсет.
Қарға тұмсығымен су бүркеді
Кірпі ән салады
Піл қарқылдайды
Қолтырауын тікенек инесімен қорғанады
Бұлбұл қорбаңдап жүреді
Аю суда жүретін жыртқыш аң
Қарқылдайтын құс ___________
Суда жүзетін жыртқыш аң. ___________
Тышқаннан қорқатын аң. ___________
Суретті толықтыр. Кірпінің үстіне ненің суретін салуға болады?

12
Алтын күз
Күз мезгілінің айларын оқы. Ретімен қойып шық.

қараша қыркүйек қазан
«Алтын күз» әңгімесін есіңе түсір. Әңгімеде айтылған 1 қыркүйек, 23 қыркүйек
күндері туралы оқып шық.
Сызықша арқылы қос.
күн мен түн теңелу1 қыркүйек
Білім күні23 қыркүйек
«Алтын күз» әңгімесіне сүйеніп тиісті сөздерді қой. Оқы. Сұраққа жауап бер.
Жапырақтар ________________
____________________ піседі
____________________ жинаймыз
Күн ________________ Бұл қай кезде болады?
____________________ жауады ______________________
____________________ басталады
____________________ теңеледі
____________________ ұзарады
____________________ қысқарады

13
Мен емес!
Оқулықтарыңның 32-33-бетіндегі әңгімені еске түсірейік. Қарсы мәндес сөздерді
тап. Сызықша арқылы көрсет.
Жаман әдеттер таза жүру
Өтірік айту өтірік айтпау
Лас жүру жақсы әдеттер
Ұрлық жасау үлкенді сыйлау
Үлкеннің тілін алмау ешкімнің затын
рұқсатсыз алмау
Қандай сөз Ораз үшін әдет болып кетті? Оразды қалай атай бастады? __________
______________________________________________________
Әңгімені есіңе түсір. Ораздың жауабын бір сөзбен айт.
Мынаны кім жазды?
Ораз, сен бе сөйлеп отырған?
Алдыңда отырған Айнұрды неге түртесің?
_______________________
Ораз, аяғыңды тарсылдатпа!
Ораздың өзіне берген уәдесін жаз.
______________________________________________________________________
Мақалдарды оқы. Адасқан әріптерден сөз құра. Мақалға тиісті сөзді қойып жаз.
Түсіндіріп көр. Жаттап ал.
Өтірік айтқанша,
_______________ абзал.
_______________ өрге баспайды.
Тірек сөздер: үндемеген, өтірік.

14
Алма бағында
34-35-беттегі әңгімеге қара. Қандай жеміс туралы айтылғанын есіңе түсір.
Кестені толтыр.
Алма Сипаттамасы
түсі жасыл, ... ...
пішіні үлкен, ... ... ...
дәмі қышқыл, ... ...
пайда қақ, ... ...
Алма сөзіне дыбыстық талдау жаса.
____________________________________ әріп бар,
____________________________________ буын бар,
____________________________________ дауысты дыбыс бар,
____________________________________ дауыссыз дыбыс бар.
Қандай дыбыс 2 рет қайталанады? _________________________________
Жұмбақты оқы. Шешуін тап. Жауабын жаз. Шыққан сөзбен сөйлем құрап жаз.
Көкпеңбек еді көктемде,
Сарғайды күні жеткенде.
__________________________________________________________________
Алма туралы өз жұмбағыңды құрап көр. __________________________________
__________________________________
Алмаларды боя. Неше алма боядың? _______________

15
Сақшы тырналар
Жұмбақты оқы. Жауабын тап.
Бір нәрсе екі аяқты,
Сегіз бармақ. Б __________________
Іліксе дүниенің бәрін алмақ.
Өзінің тілі бар да,
С
__________________
Тістері жоқ.
Көк жүзінде жылжып жай
Керуен құрған тізіліп, Т __________________
Қалмайды олар үзіліп.
36-37-беттегі әңгімені есіңе түсір. Әңгімедегі құстар туралы жаз.
Сақшы тырналар ___________________________________________________
Бүркіт _____________________________________________________________
Сұңқар ____________________________________________________________
Жыртқыш құстарды ата. Жаз.
Жыртқыш құстар
Б ___________________ С ___________________

16
Нағыз дос
Дос, достық туралы мақалды толықтыр. Тірек сөздерін қолдан.
1. Дос болсаң _____________________ бол,
Досыңа ________________________ бол.
2. Дос ... сыналады.
3. Дос ... айтады.
Дұшпан ... айтады.
Тірек сөздер: серік, берік, жылатып, қиындық, күлдіріп.
Дос қандай болу керек? Әңгімелеп бер.
_______________________________
Нағыз дос
_______________________________
Өзіңнің досың туралы айтып бер.
Менің досымның аты ... ... ... .
Ол ... ... ... сыныпта оқиды.
Оның жасы ... ... ... .

17
Жанкүйер
Жұмбақтың шешуін тап.
Тепсең-ақ секіріп,
Ұстатпай қашады.
Бір жерге бекініп,
Тұра алмай сасады.

(...)
__________________________
Доппен ойнайтын ойындар. __________________________
__________________________
52-53-беттегі әңгімені есіңе түсір.
Жанкүйерлердің ойыншыларды қолдаған сөздерін жаз.
______________________________________________________________________
______________________________________________________________________
______________________________________________________________________
______________________________________________________________________
Суреттегі допты боя. Қандай түстерді қолданғаныңды жаз.
______________________________________________________________________
______________________________________________________________________
______________________________________________________________________
______________________________________________________________________

18
Құстар достығы
Жұмбақты оқы. Шешуін тап. Жатта.
Қауырсыны көгілдір кішкене құс,
Беткейде өріп жүр.
Қалқып тұрып аспанда
Үн шығарса сан қилы
Тұла бойың балқиды.
Мақалдың сыңарын тауып оқы.
Дос
Досың болса берік бол,
Жолдасыңа серік бол.
қиындықта сыналады.
55-беттегі әңгімені есіңе түсір. Сұраққа жауап бер.
Не істеді?
Кекілік Бозторғай
________________________ ________________________
________________________ ________________________
________________________ ________________________
Әңгімедегі кейіпкерлерді ата. Жаз.
Б______________Й К______________К Т_______________І
Өзі қызыл, өзі қу,
Жүрген жері айқай-шу.
Түлкі қандай? Жаз. ______________________________________________

19
Менің Отаным
Қай жерде тұратыныңды айт (қала, ауыл ). Жаз.
______________________________________________________________________
Суретте не көрсетілгенін айт.

Метро – жер ... көлігі.
Биік ғимарат – ... .
Оқулықтың 64-бетін аш. «Менің Отаным» әңгімесіне сүйеніп сызбаны оқы.
Тірек сөздерді қолдан.
Оңтүстікте
м... мен к ...
Батыста
м... мен г...
Отан
Солтүстікте
б . . .
Шығыста
қ... пен
к...
Тірек сөздер: мақта, күріш, бидай, мұнай, газ, құрақұмық, күнбағыс

20
Рәміздер
Еліміздің рәміздерін ата. Рәміздерге не жататынын айт.
?
Менің Отаным
Сөз тіркестерін оқы. 69-беттегі «Ту» өлеңіне сүйеніп мағынасын аш. Сызықша
арқылы сәйкестендір. Сурет арқылы туды сипатта.
қас қыран
? түсі көк аспандай таза
аспан түстес көкпеңбек ? Күн нұрын шашады
алтын күн ? бүркіт – қыран құс
Отан
Көмекші сөздер: досың, бауырың,өлкең, ауылың, астанаң. Торкөздерге
жазып, оқы.
Түстеріне сәйкес мақалдың сыңарын тап. Сызықша арқылы жалға. Оқы. Мағы-
насын аш.
Отансыз адам –
Отанды сүю Ормансыз бұлбұл.
отбасынан басталады.
Ө
Б
А

21
Жер-Ана
Оқулықтың 76-77-бетіндегі « Жер-Ана» әңгімесін қарап шық.
«Иә», «жоқ» деген жауапты торкөзге жазып, Жер-Ана туралы айтып бер.
Жер-Ананы қадірлейміз.
Жер-Ана асырайды.
Жер-Ана батырларды дүниеге әкелген.
Жер-Ананы қорғауымыз керек.
Әңгімедегі елін, жерін қорғаған батырларды айтып бер.
Қ... батыр
Н... батыр
Б... батыр
? __________________________
? __________________________
? __________________________
Сызбаны оқы. Жер-Ананың бізге не беретінін айт.
Жер-Ана
тамақ киім
___________________ ___________________ ___________________
Қазақ елінің
батырлары

22
Қыс қызығы
Суретке қара. Суреттегі заттарды қолданып, ойындарды, спорт түрін ата.
Заттардың атын жаз.
________________ ________________ ________________
Берілген сөзге жалғауды қосып дауыстап оқы. Сөз тіркесін, сөйлем құра.
та _______________________________________ .
Сырғанақ қа _______________________________________ .
ты _______________________________________ .
Оқы. Жіктеп жаз.
Мен сырғанадым. Біз сырғанадық.
Ол ________________ . Олар ________________
Мынау не екенін айт. Жаз. ___________________ Боя. Неше қырау бояғаныңды
сана. Торкөзге жаз.

23
Қыс
Ребусты шеш, шыққан сөзді оқы. Торкөзге жаз.
Қалай шешкеніңді түсіндір.
Жалғауды қосып оқы. Сөйлем құра.
та
Қыс
қы
Қыс мезгіліндегі ең қысқа айды ата.

Сызбаға мұқият қара. Сызықша арқылы қысқа қатысты сөздерді сәйкестен-
дір.
Қ
ы
с
ыстық аяз
қырау қар
күн
Қыс мезгілінің айларын оқы. Ретімен қойып шық.

қаңтар ақпан желтоқсан

24
Қар астындағы құстар
88-89-беттегі әңгімені аш. Қар астындағы құстарды есіңе түсір. Ата.
Торкөздерге аттарын жаз.
Әңгімедегі құстарды ата.
ш...л қ...ш...а с...р...қ...р қ...р
Құстар туралы оқы. Тапсырмадан қатені тап. Жақшаға ал.
құр саңырауқұр

Тауық тәріздес құстар
шіл қаршыға
Тыңда. Қар астындағы құстарды ата. Жыртқыш құсты тап.

25
Қыстың ашуы
90-беттегі әңгімені есіңе түсір.
Қыс айларын ретімен оқы, жаттап ал.
ж... қ... а...
Қыстың кімге ашуланғанын ретімен бер. Өз сөзіңмен әңгімеле.
1. _______________________________________
2. _______________________________________
3. _______________________________________
4. _______________________________________
Әңгіме мазмұнын есіңе түсір. Сұраққа жауап жаз.
Не істеді?
Құстар ____________________________________________________________
Аңдар _____________________________________________________________
Балықтар _________________________________________________________
Адамдар __________________________________________________________
Кестедегі тапсырманы нұсқар бойынша көрсет. Өз сөзіңмен әңгімеле.
Қыстың ашуынан нелер қиналды? Сызықша арқылы көрсет
Сулар қатып, тереңге түсті. балықтар
Орманда азынаған суықтан қиналды. құстар
Суықтан тоңып, жем таппайды. аңдар
Адамдардың қысқы тіршілігін жаз.
______________________________________________________________________
______________________________________________________________________
______________________________________________________________________
______________________________________________________________________
______________________________________________________________________
______________________________________________________________________

26
Ақ тиін
Жұмбақты оқы. Шешуін тап. Тиін туралы бос орынға жаз.
Бұтақтарға секiрiп,
Кейде жаңғақ кемiрiп,
Әр жерден қылт етедi,
Жоғары өрлеп кетедi.
Тиіннің түсі _________, __________.
Тиін ___________ , ______________ қоректенеді.
Тиіннің құйрығы ______________
Тиін __________ өрмелейді.
Тиін ____________ секіреді.
Тірек сөздер: ұзын, грек жаңғағы, қызғылт сары, ағашта, емен жаңғағы,
ақшыл, бұтақтар.
96-97-беттердегі тиін туралы әңгімені оқы. Тиін туралы айтып бер. Жалғастырып
жаз.
Т
и
і
н
Құлағы үнемі
тік тұрады
Доппен
ойнайды
?
? ?
?
Оқы. Тиін қандай? Жауап бер.
Тиіннің түсі қандай?
С. й . і . д . а . ш . лс . р . ы . тс . р .

27
Жақсылық пен жамандық
Оқулықтың 102-бетіндегі өлеңге сүйеніп тапсырмаларды орында.
Жақсылық _______________________
Жамандық _______________________
Жақсылық Не? _______________________
Жамандық _______________________
Тірек сөздерді оқы. Екі бағанға мағынасына қарай бөліп жаз. Неге олай бөл-
геніңді түсіндір.
Жақсылық деген Жамандық деген
Тірек сөздер: адалдық, ақылсыздық, адамдық, үлкенді сыйлау, олақтық,
кішіге қамқорлық, тәртіптілік, тазалық, салақтық, жақсылық, жамандық.
Адамның бойындағы жақсы қасиеттерді оқы.Толықтыр.
Адалдық, тазалық
___________________? ___________________?
тәртіпті болу
кішіге қамқор
_____________________
Жақсы
қасиеттер

28
Өріктің сүйегі
Суретке қара. Не берілгенін айтып бер.
Қай жеміс, көкөністің сүйегі екенін айтып көр. Өріктің сүйегін тап.
103-беттегі әңгімеге сүйеніп өрік туралы айтып бер. Кестені толтыр.
Өрік Сипаттама
түсі
пішіні
пайдасы
дәмі
Өрік туралы әңгімені оқы. Тірек сөздерді қолдан. Есіңе сақта.
Қалайтыны ж... , Пайдалы оның тосабы,
Г... ашады құбылып. Т... қосады.
Е... гүлдеп, суыққа Өрік жесең бал қосып,
Қалар кейде ұ... Ж... басады
Тірек сөздер: жылылық, ұрынып, ерте, тағамдарға, жөтеліңді, құбылып
Тыңда. Қай жеміс туралы айтып жатырмыз? Жаз. ___________ Суреттен өрікті
көрсет.