Жалағаш индустриалды-аграрлық колледжі

БАЯНДАМА

Тақырыбы: Оқу процесінде жасанды интелектті қолдану

мүмкіндіктері

Ильясова Назерке Мырзабекқызы

Жалағаш 2026 жыл

Оқу процесінде жасанды интеллектті қолдану мүмкіндіктері

Президент Қасым Жомарт Тоқаев «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» атты Қазақстан халқына жолдауында Қазақстанды үш жыл ішінде цифрлы елге айналдыру мәселесін көтерді.

Қазіргі таңда технология қарқынды дамып келеді. Соның ішінде жасанды интеллект (ЖИ) адам өмірінің көптеген саласында кеңінен қолданылуда. Жасанды интеллект – компьютерлер мен бағдарламалардың адам сияқты ойлау, үйрену және шешім қабылдау қабілеті. Қазіргі цифрлық қоғам жағдайында білім беру жүйесінің трансформациясы жасанды интеллект (ЖИ) технологияларымен тығыз байланысты. Жасанды интеллект — деректерді талдау, үлгі тану, болжау және шешім қабылдау қабілеттерін жүзеге асыратын алгоритмдер мен модельдер жиынтығы. Білім беру саласында ЖИ оқу процесін автоматтандыру, дараландыру және тиімділігін арттыру мақсатында кеңінен қолданыла бастады. Бұл баяндамада оқу процесінде жасанды интеллектті қолданудың мүмкіндіктері ғылыми тұрғыда талданып, оның өзектілігі, жаңашылдығы, практикалық кейстері, презентация мен тапсырма әзірлеудегі рөлі және деректерге негізделген тиімділігі қарастырылады.

XXI ғасыр – ақпараттық технологиялар ғасыры. Білім беру мазмұны цифрлық құзыреттіліктерді қалыптастыруға бағытталуда. ЮНЕСКО, OECD сияқты халықаралық ұйымдардың зерттеулерінде цифрлық сауаттылық пен деректерге негізделген оқыту әдістерінің маңыздылығы атап көрсетілген. Жасанды интеллект технологиялары оқушылардың жеке оқу траекториясын қалыптастыруға мүмкіндік беретін құрал ретінде танылуда. Жаңашылдығы – ЖИ тек ақпарат ұсынушы емес, ол оқушының үлгерімін талдап, адаптивті кері байланыс беретін интеллектуалды жүйе болып табылады. Мысалы, адаптивті оқыту платформалары оқушының жауаптарына сәйкес келесі тапсырманың күрделілік деңгейін автоматты түрде реттейді.

Қазақстан Республикасының білім беру жүйесінде цифрландыру саясаты аясында электронды журналдар, онлайн-платформалар және интеллектуалды оқыту жүйелері енгізілуде. Бұл ЖИ қолданудың өзектілігін айқындайды.

Жасанды интеллект мұғалімдерге оқу материалдарын тиімді дайындауға көмектеседі. Презентация құрастыру кезінде ЖИ:тақырыпты құрылымдайды, негізгі ұғымдарды бөліп көрсетеді, инфографика идеяларын ұсынады, көрнекілік принципін сақтауға мүмкіндік береді.

Тапсырма әзірлеуде ЖИ Bloom таксономиясы негізінде түрлі деңгейдегі сұрақтар дайындай алады: білу, түсіну, қолдану, талдау, жинақтау және бағалау. Сонымен қатар, тест, ашық сұрақ, жобалық тапсырма, кейс-тапсырма форматтарын автоматты түрде құрастырады.

Мысалы, математика пәнінде ЖИ әртүрлі күрделілік деңгейіндегі есептерді генерациялап, жауаптарын тексеріп, қате кеткен тұстарын түсіндіре алады. Гуманитарлық пәндерде эссе құрылымын ұсыну, мәтін талдау сұрақтарын дайындау мүмкіндігі бар.

Презентация дайындауға көмектесетін ЖИ құралдары өте көп. Төменде ең тиімді және кең қолданылатын платформалар берілген:

Canva (Magic Design)

• Мәтін бойынша автоматты презентация жасау

• Дайын шаблондар

• Инфографика, диаграмма, анимация қосу

• Қазақ және орыс тілінде жұмыс істей алады

Кімге ыңғайлы: Студенттер мен мұғалімдерге, тез әрі әдемі слайд керек болса.

Microsoft PowerPoint + Microsoft Copilot

• Тақырып енгізсеңіз, автоматты слайд құрылымын ұсынады

• Ұзын мәтінді қысқартады

• Дизайнды өзі реттейді

• Графиктерді автоматты жасайды

Артықшылығы: Ресми, ғылыми презентацияларға өте ыңғайлы.

Beautiful.ai

• Слайд дизайнын автоматты теңестіреді

• Минималистік, кәсіби стиль

• Деректерді визуализациялау

Кімге: Ғылыми конференция, баяндама қорғау үшін.

Gamma

• Тақырып жазсаңыз, толық презентация жасап береді

• Мәтін, сурет, құрылымды өзі құрады

• Интерактивті формат

ChatGPT

• Презентация мәтінін құрылымдап береді

• Әр слайдқа қысқа тезис дайындайды

• Қорғауға арналған сөйлеу мәтінін жазады

• Сұрақ-жауапқа дайындық жасайды

Жасанды интеллект көмегімен тест құруға болатын сенімді платформалар төмендегідей:

ChatGPT

• Кез келген пән бойынша тест сұрақтарын құрастырады

• Жабық (A, B, C, D), ашық, сәйкестендіру, дұрыс/бұрыс форматтарын жасайды

• Bloom таксономиясы бойынша деңгейлеп береді

• Дұрыс жауап пен түсіндірмесін қосып береді

Артықшылығы: Қазақ тілінде де сапалы тест жасай алады.

Google Forms

(ЖИ функциялары арқылы)

• Тестті автоматты бағалау

• Нәтижені диаграмма түрінде шығару

• ЖИ көмегімен сұрақтарды генерациялау (кеңейтімдер арқылы)

Кімге ыңғайлы: Мектеп, колледж, университет оқытушыларына.

Quizizz

• AI Question Generator бар

• Интерактивті тест

• Автоматты статистика

• Үй тапсырмасы режимі

Артықшылығы: Оқушыларға қызықты, ойын форматында.

Kahoot!

• ЖИ арқылы сұрақ құру

• Викторина форматында тест

• Жылдам кері байланыс

Кімге: Бастауыш және орта сыныпқа өте тиімді.

Microsoft Forms

• Автоматты бағалау

• ЖИ арқылы сұрақ ұсыну

• Нәтижені Excel-ге экспорттау

Жасанды интеллекттің білім берудегі тиімділігі эмпирикалық зерттеулермен негізделген. Білім аналитикасы (learning analytics) оқушылардың оқу мінез-құлқын талдап, үлгерім динамикасын болжауға мүмкіндік береді.

McKinsey зерттеулерінде білім беру процесін автоматтандыру мұғалімдердің уақытын 20–40% үнемдеуге мүмкіндік беретіні көрсетілген. Сонымен қатар, адаптивті жүйелерді қолдану білім сапасын арттыруға ықпал етеді.

ЖИ қолданудың педагогикалық негізі конструктивизм және дараланған оқыту теорияларымен байланысты. Оқушы белсенді субъект ретінде қарастырылып, жеке білім алу траекториясы қалыптасады.

Артықшылықтары: дараландыру, уақыт үнемдеу, объективті бағалау, оқу мотивациясын арттыру, деректерге негізделген басқару.

Тәуекелдері: дербес деректер қауіпсіздігі, академиялық адалдық мәселелері, алгоритмдік әділетсіздік, технологияға шамадан тыс тәуелділік.

Сондықтан ЖИ қолдану педагогикалық бақылаумен, этикалық нормалармен және цифрлық мәдениетпен қатар жүруі тиіс.

Қорытынды

Жасанды интеллект – болашақтың маңызды технологиясы.Жасанды интеллект оқу процесін жаңғыртудың қуатты құралы болып табылады. Оны дұрыс пайдалану қоғам дамуына үлкен үлес қосады.Ол білім мазмұнын дараландыруға, бағалауды автоматтандыруға, оқыту сапасын арттыруға мүмкіндік береді. Практикалық кейстер оның тиімділігін дәлелдейді.

Сонымен қатар, ЖИ енгізу кезінде этикалық, құқықтық және педагогикалық аспектілер ескерілуі қажет. Дұрыс қолданылған жағдайда жасанды интеллект мұғалімді алмастырмайды, керісінше оның кәсіби қызметін күшейтетін интеллектуалды құралға айналады.Сондықтан жасанды интеллектті меңгеру және оны жауапкершілікпен қолдану өте маңызды

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Смағұлова, Г.Қ., & Иманбаева, Б.А. (2020). Жасанды интеллектіні білім беру жүйесінде қолдану мүмкіндіктері. Алматы: «Білім» баспасы.

2. Айтбаев, К.С. (2019). Жасанды интеллект: теориясы мен қолданылуы. Астана: ҚазМУ баспасы.

3.Zawacki-Richter, O., & Anderson, T. (2014). The role of artificial intelligence in education: Current applications and future perspectives. International Journal of Educational Technology, 1(2), 22-31.

4.Hernandez, G., & Alvarado, J. (2018). Artificial Intelligence in Education: Challenges and Opportunities. Springer.

5. Баймұхамедов М.Ф., Баймұхамедова А.М., Боранбаев С.Н. – Жасанды интеллект: қазіргі заманғы теория және тәжірибе.