Түсінік хат

Оқу сaуaттылығы – оқушылaрдың жaзбa мәтіндерді түсінуі және қолдaнуы, мәтін бaрысындa ой-толғaуы, жaңa білім игерудегі әдіс-тәсілдерді қолдaнуы, әлеуметтік ортaғa бейімделуі. Оқу сауаттылығы – «жазбаша мәтіндерді түсіну және оларға рефлексия жасау қабілеті. Білім алушылар диаграммалар, суреттер, карталар, кестелер және графиктер түрінде берілген әртүрлі жанрдағы мәтінді түсіну, ақпаратты табу, мәтінді түсіндіру, оның мазмұны туралы ойлану, оның мәні мен мағынасы бағалау қабілетін кӛрсетуі тиіс». Оқу сауаттылығын қалыптастыру үшін бастауыш сыныптардан бастап әр түрлі мәтіндерді, соның ішінде электронды мәтіндерді қолдану қажет, ӛйткені білім алушылар әртүрлі формада: диаграммалар, суреттер, карталар, кестелер мен графиктер түрінде ұсынылған әр түрлі жанрдағы мәтінді түсіну қабілетін кӛрсетуі қажет. Сӛйлеу әрекетінің 4 түрін: тыңдалым, айтылым, оқылым және жазылым, сондай-ақ жоғары сатыдағы дағдылары дамыту үшін: мәтіндерді талдау, жинақтау және бағалау шынайы ӛмірлік жағдайларда әртүрлі тілдік рецептивті (диалогты тыңдау, әртүрлі жанрдағы мәтіндерді оқу және т.б.), ӛнімді (монолог, презентация, хат және т.б.) және интерактивті (ӛзара әрекеттесуді қажет ететін) әрекеттер арқылы коммуникативтік тілдік құзыреттерді қолдануға болады.

Оқушы шығарманы, мәтінді сүйсіне отырып, құлшыныспен оқуы үшін тиімді, қызықты, жаңашыл әдіс-тәсілдерді қолдану қажет. Осындай жұмыстар барысында оқушылардың оқылым дағдыларын дамытуға ықпал ететін мына әдістерді қолдануға болады: кӛз жүгірте, шолу жасай отырып оқу; мәтіннің тақырыбы мен бастапқы бӛлігіне сүйене отырып, оқиғаның дамуын болжау; мәтіннің негізгі ойы мен бӛліктерін анықтай отырып оқу; ақпаратты табу үшін оқу, қызығып оқу және ӛз кӛзқарасын айту үшін оқу, мәтінге ауызша және жазбаша шолу жасау.

Мәтін – тілді оқытудағы негізгі құрал. Ол оқу, жазу, тыңдау, сӛйлеу арқылы жүзеге асады. Мәтінмен жұмыс тіл үйренушінің сӛздік қорын байыту мен еркін сӛйлеуге үйрету немесе ӛз ойын ашық, анық жеткізе білу дағдысын қалыптастыру мақсаттарын кӛздейтіндіктен, тілді оқытуда мәтінмен жұмыс жүргізуде ұтарымыз мол болмақ. Мәтін – қазақ тілін оқыту барысында үлкен орын алатын оқыту нысаны. Біріншіден, білім беретін материал оқыту мәтіндері түрінде болса, екіншіден, жаттығулардың тұтас мәтін түрінде берілуі де мәтінмен орындалатын жұмыстардың сараланып жүйеленуін қажет етеді.

Мәтіннің қызметін таныту – оқушыға тіл бірліктерін функционалдық тұрғыдан танып-білуіне, сол арқылы логикалық ойлауының бірізді қалыптасуына мүмкіндік береді. Осыған байланысты мұғалім мәтінмен жұмысты жүйелі жүргізгенде және оқушының сауатты оқу дағдысын қалыптастыра білгенде ғана нақты нәтижеге қол жеткізе алады. Оқыту мен оқу үдерісінде білім алушы теориялық, танымдық ақпаратты мәтін арқылы алады, ал алынған ақпаратты қабылдап, ой елегінен ӛткізу арқылы шығармашылық әрекетпен ӛмірде қолданады.

Күнтізбелік-тақырыптық жоспарлау

№	Сабақ тақырыбы	Оқу мақсаты	Сағат саны
1	Кіріспе	Оқушыларды курстың мақсаттарымен таныстыру	1
2-3	Мәтіндегі тірек сӛздерді табу	Мәтіннен алынған дәйексӛздерге, үзінділерге сүйене отырып, кӛтерілетін мәселені болжау	2
4-5	Мәтін бӛліктеріндегі түйінді ойын анықтау	мәтінде кӛтерілген мәселені (тұрмыстық, әлеуметтік) талдай отырып, негізгі ойды анықтау	2 1
6	Мәтіндегі негізгі ойды анықтап, соған сай мақалдар табу	тыңдалған мәтіннің мазмұнын түсіну, ұсынылған ақпараттан астарлы ойды анықтау	1
7	Тірек сӛздер арқылы мәтін құрау	мәтіннен алынған дәйексӛздерге, үзінділерге сүйене отырып, мәтіннің құрылымына талдау жаай алады	1
8	Мәтін бойынша сұхбат құру	коммуникатив тік жағдаятқа сай ғылыми және халықаралық терминдерді, ғылыми деректерді орынды қолданып, диалог, монолог, полилогта ӛз ойын дәлелді, жүйелі жеткізу	1
9	Мәтін бойынша жуан, жіңішке сұрақтар қою.	коммуникатив тік жағдаятқа сай ғылыми және халықаралық терминдерді, ғылыми деректерді орынды қолданып, диалог, монолог, полилогта ӛз ойын дәлелді, жүйелі жеткізу	1
10	Мәтін бойынша проблемалық сұрақтар құрастыру	коммуникатив тік жағдаятқа сай ғылыми және халықаралық терминдерді, ғылыми деректерді орынды қолданып, диалог, монолог, полилогта ӛз ойын дәлелді, жүйелі жеткізу	1
11	Мәтіндерге	оқылым стратегияларын қолдану:	1

	комментарий жасау	комментарий жасау, іріктеп оқу, талдап оқу
12	Мәтінді аяқтау	мәтіннен алынған дәйексӛздерге, үзінділерге сүйене отырып, кӛтерілетін мәселені болжау	1
13-14	Ой бӛліктерін біріктіріп мәтін құрау, тақырып қою	оқылым және тыңдалым материалдары бойынша мәтіннің баяндау желісін сақтап, әр бӛлігінен алынған ақпараттардан жинақы мәтін (аннотация, тезис) жазу	2
15-16	Мәтіндік ақпаратты интерпретациялау	мәтін құрылымын сақтай отырып, графиктік мәтіндегі (диаграмма, кесте) деректердің маңызды тұстарын анықтап жазу	2
17-18	Жинақы мәтін жазу	оқылым және тыңдалым материалдары бойынша мәтіннің баяндау желісін сақтап, әр бӛлігінен алынған ақпараттардан жинақы мәтін (аннотация, тезис) жазу	2
19-20	Мәтін формасы мен түрін анықтап, жоспарын құру	тақырып бойынша материал жинақтап, тезистік жоспар құру	2
21-22	Аннотация жазу	оқылым және Графиктік ақпаратты интерпретациялау тыңдалым материалдары бойынша мәтіннің баяндау желісін сақтап, әр бӛлігінен алынған ақпараттардан жинақы мәтін (аннотация, тезис) жазу	2
23	Мәтін стилі мен жанрын анықтау	Публицистикалық және ғылыми стиль ерекшелікте рін қолданылған тілдік құралдар арқылы тану	1
24	Мәтін мақсаты мен кӛзделген аудиториясын табу	Тақырыбы ұқсас ғылыми және публицистикалық стильдегі мәтіндердің тақырыбын, түрлерін (әңгімелеу, сипаттау, талқылау), құрылымын салыстыра талдау	1
25-26	Мәтіннің тілін анықтау	әлеуметтік- қоғамдық, мәдени-тарихи тақырыптарға байланысты диалог, монолог, полилогтердегі (интервью, пікірталас үзінді) автор	2

		кӛзқарасы мен экспресивті- эмоционалды сӛздердің рӛлін талдау
27	Мәтіннің құрылымы мен рәсімделуін анықтау	тақырыбы ұқсас ғылыми және публицистикалық стильдегі мәтіндердің тақырыбын, түрлерін (әңгімелеу, сипаттау, талқылау), құрылымын салыстыра талдау	1
28-29	Публицистикалық стильдегі мәтіндермен жұмыс	ғаламтор, энциклопедия, газет-журналдар, оқулықтардан алынған деректерді дәлел ретінде қолдану, авторына сілтеме жасау	2
30	Кӛркем әдебиет стиліндегі мәтіндермен жұмыс	перифразаның түрлі тәсілдерін қолдана отырып, мәтін бойынша сұрақтар құрастыру	1
31-32	Публицистикалық және ғылыми стиліндегі мәтіндерді салыстыру	тақырыбы ұқсас ғылыми және публицистикалық стильдегі мәтіндердің тақырыбын, түрлерін (әңгімелеу, сипаттау, талқылау), құрылымын салыстыра талдау	2
33	Мәтіндердегі қателерді түзету	БАҚ материалдары негізінде стильдік ауытқуларды, орынсыз қолданылған сӛз оралымдарын талдап, стильдік түзетулер жасау, редакциялау	1
34	Қорытынды сынақ жұмыстары	Оқушылардың кур бойынша алған білімдерін бағалац	1

14

№1 сабақ

15

16

17

№2-3 сабақ

Мұғалімнің аты-жӛні		Есимова Л.З.
Күні:		9.-16.09.2026 ж.
Сынып:		Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы		Мәтіндегі тірек сӛздерді табу.
Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары		Мәтіннен алынған дәйексӛздерге, үзінділерге сүйене отырып, кӛтерілетін мәселені болжау
Сабақтың мақсаты		Дидактикалық тапсырмалар, ойын элементтері арқылы ӛткенді қайталау, пәнге қызығушылығын арттыру.
Сабақ барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті		Оқушының әрекеті	Бағалау	Ресурст ар
Сабақтың басы 5 минут	Психологиялық дайындық. Қызығушылықты ояту Сабаққа дайындық «Жылы сӛз –жанға дауа» әдісі арқылы жылы тілектер білдіру		Ширату жаттығуын орындайды.	«Ауызша мадақ-тау» әдісі
Сабақтың ортасы	1-тапсырма: Ассоцасия құру . «Тірек сӛз»		Топтасыру жасайды .	Жұлдызшалар арқылы

18

30мин	2-тапсырма: Жеке жұмыс . Мәтінмен жұмыс. Қараша күз келді. Солтүстіктен ызғырық жел соғып тұр. Айдын беті қиқулаған құс. Кӛпті кӛрген сары тіс аңшы айдындағы құстар тобына аңыра қарап, дүниенің басқа бір қызығын тамашалап кетіп еді. Ӛзі құс ату саятына кӛп шықпаса да, қаз-үйрекке қаршыға, ителгі салғанды, бӛдене мен шүрейгейге қырғи мен күйкентай салғанды талай-талай тамашалаған. Ол ғана емес, құстар дүниесі, олардың ӛмірі, әсіресе, ұзақ-ұзақ сапарлары, жолдары Қамбарбек жанының құпиялы ғашығы, ынтызары еді. Міне, бүгін де күн шықпай шығыстан сәуле кӛтерілген сайын құстардан тыныштық кете бастады. Олар тағы да ұзақ сапарға тартпақ. Ең алдымен кӛл бетіндегі аққулар тобы, сапарға шыққан ұшақтардың моторын қыздырғаны сияқты, қанаттарымен кӛл толқындарын сабалап, бірін-бірі қуып, қанат-топшысын қыздыра бастады. Аққулардың ұшуға әзірлігін сезгендей, қаздар мен үйректер де қиқу сап, ұрандасып ӛз тобын жинап жатты. Әсіресе, күздің ең суығын ала келетін қараша қаздар да сапарға әзірленіп, қым-қиғаш қиқу мен қаңқылға басты. Сұрақтарға жауап беріңіз. -Мәтінді мұқият оқып, не туралы екенін анықта. -Қарамен белгіленген сӛздерді оқып, мәтіннің не туралы екенін білуге бола ма? -кестені толтыр.			Жұмыстарын қорғайды. сұрақтарға жауап береді кестені толтырады	Жұлдызшалар арқылы
		Тірек сӛздер	Ойдың аяқталуы	автордың кӛңіл күйін анықтайды;	Жұлдызшалар арқылы
	-мәтінде сюжет қандай табиғатты бейнеген? -Мәтінге қандай тақырып қояр едің? 3-тапсырма: Жұппен жұмыс. Ӛлеңді оқы Сұр бұлт түсі суық қаптайды аспан, Күз болып, дымқыл тұман жерді басқан. Білмеймін тойғаны ма, тоңғаны ма, Жылқы ойнап, бие қашқан, тай жарысқан. Жасыл шӛп, бәйшешек жоқ бұрынғыдай, Жастар күлмес, жүгірмес бала шулай. Қайыршы шал-кемпірдей түсі кетіп, Жапырағынан айрылған ағаш, қурай. Біреу малма сапсиды, салып иін, Салбыраңқы тартыпты жыртық киім. Енесіне иіртіп шуда жібін, Жас қатындар жыртылған жамайды үйін. Қаз, тырна қатарланып қайтса бермен, Астында ақ шомшы жүр, ол бір керуен. Қай ауылды кӛрсең де, жабырқаңқы, Күлкі-ойын кӛрінбейді, сейіл-серуен.

19

	Кемпір-шал құржаң қағып, бала бүрсең, Кӛңілсіз қара суық қырда жүрсең. Кемік сүйек, сорпа-су тимеген соң, Үйде ит жоқ, тышқан аулап, қайда кӛрсең. Күзеу тозған, оты жоқ елдің маңы, Тұман болар, жел соқса, шаң-тозаңы. От жақпаған үйінің сұры қашып, Ыстан қорыққан қазақтың құрысын заңы. Сұрақтарға жауап бер -ӛлеңнің авторы кім? -автор туралы не білесің? -кестені толтыр			ӛлеңнен кӛңіл күйге қатысты дәлелдер ұсынады; дәлелдер негізінде автор идеясын анықтайды Әңгіме құрастырады	Жұлдызшалар арқылы Жұлдызшалар арқылы Жұлдыз ша арқылы
		Тірек сӛздер	Негізгі ой
	тапсырма: ПОПС формуласы. Мәтіндегі автордың түрлі кӛңіл күйін сипаттай отырып, ӛлеңнің идеясын талдаңыз. Бірінші сӛйлем «Менің ойымша, ӛлеңде автордың ... (кӛңіл күйі) байқалады» Екінші сӛйлем «Себебі оны былай түсіндіремін (ӛлеңдегі кӛңіл күйге қатысты ақпарат)… » Үшінші сӛйлем «Оны мына мысалдармен дәлелдей аламын (ӛлеңнен дәлел) … » Соңғы сӛйлем «Осыған байланысты мынадай қорытынды шешімге келдім (идея) ». тапсырма: Шығармашылық жұмыс. «Алтын күз» деп аталатын әңгіменің тірек сӛздері: Жапырақтар, жатыр ,сары, кілем жұп-жұмсақ, күз, «алтын күз» , себебіміз , бәрі, түске ,айналады, бидай, сұлы дақылдары, ұнайды. Оқу сауаттылығының тапсырмалары 1.Оқылым. Мәтінді оқып, астындағы тест тапсырмаларын орындаңыз. «Солтүстік Тянь-Шаньның маржандары» аталатын «Кӛлсай кӛлдері» Күнгей Алатауында 1887 және 1911 жылдары болған жер сілкінісі салдарынан пайда болған екен. Ал енді «Кӛлсай кӛлдері» деген атауға келсек, кӛрікті кӛлсай кӛлінің ӛзі – Жоғары, Ортаңғы және тӛменгі Кӛлсай деп аталатын үш кӛлден тұрады. Және де әр кӛлдің ӛзіндік ерекшеліктері бар. Мысалы, Жоғары Кӛлсай – 1800 метр биіктікке орналасқан. Тіпті осы үш кӛлдің тереңдігі де әр түрлі, жағадағы кӛлсайдың терең жері – 24 метр екен. Ортаңғы Кӛлсайдың ұзындығы – 1150 метр, тереңдігі – 57 метр, ол ӛзіміз суретін Алматының Арбатынан тамашалап жүрген тӛменгі Кӛлсайдың тереңдігі орта есеппен 60-85 метр кӛрінеді. Табиғаттың берген тағы бір сыйы, Кӛлсай Кӛлдерінің

20

барлығында дерлік патша балық еркін ойнақ салып жүр. Әрине, аулауға қатаң тыйым салынған. Бұған қоса, осындағы Қайынды кӛлі де – туристерді тартуға болатын кӛрікті де табиғаты әсем кӛлдердің бірі. Қайыңды кӛлінің суы алуан түрлі тамақ ауруларына мың да бір шипа екен. Мұны жергілікті тұрғындар жыр ғып айтады. Мәтін мазмұны ... туралы. А)Кӛлсай кӛлдері В) жоғарғы Кӛлсай С) ортаңғы Кӛлсай D) тӛменгі кӛлсай Сӛйлемді жалғастырыңыз. Кӛлсай кӛлдері 1887 және 1911 жылы пайда болған себебі ... А) Алатауда қар кӛп В) Алатау мұздары еріген С) жер сілкінген D) жаңбыр кӛп жауған Сәйкес сӛйлемді табыңыз. Кӛлсай кӛлдерінің барлығында дерлік патша балық еркін ойнақ салып жүр. А) кӛлдерде балық кӛп В) балықтың түрлері де кӛп С) үш кӛлде де патша балық жүзіп жүр D) Патша балықтар еркін жүзіп жүр Сӛйлемді жалғастырыңыз. Патша балықты аулауға болмайды, себебі А) олар аз В) қызыл кітапқа енгізілген С) қатаң тыйым салынған D) балықтарды кӛбейту керек Жауабы: 1-A; 2-C; 3-B; 4-C 2. Тыңдалым 1.Мәтінді тыңдап, астындағы тест тапсырмаларын орындаңыз. Менің атым Қожа, фамилиям Қадыров. Бір кезде Қадырұлы деп те жазып жүрдім. Бірақ жұрттың бәрі «ов» болып жатқанда мұным жарамас дедім де, Қадыровқа қайтып келдім. Қадыр – менің әкем. Ех, шіркін дүние-ай десеңші! «Әке» деген сӛзді айтқанда жүрегім қарс айырыла жаздайды - ау! Қандай жақын, қандай ыстық! Балалар менің әкем үйтті, менің әкем бүйтті. Менің әкем ананы сатып әперетін болды, менің әкем мынаны сатып әперетін болды деп мақтаныш етіп жатады. Ал мен болсам, әкемнің қандай адам екенін де білмеймін. Ӛйткені ол майданға аттанғанда, мен екі жастамын. Екі жасар ақымақ не біледі, не түсінеді? Сол кеткеннен абзал әкем мол кетті,

Жұлдыз ша арқылы

21

оралмады. Ех, қайран әкем, егер сен тірі болсаң, мүмкін мен әлемді шулатып жүрген сотқар Қожа емес, бұдан гӛрі басқадай болар ма едім?!. (Б.Соқпақбаев, 117 сӛз) 1). Мәтін мазмұны ... туралы. А) Қожа В) Қадыров С) Қожаның әкесі D) балалар және әке 2). Асты сызылған сӛзге сәйкесін табыңыз. Сол кеткеннен абзал әкем мол кетті. А) кетті В) кететін болды С) қайтпады D) келіп кетті 3). Асты сызылған сӛзге сәйкесін табыңыз. Сотқар Қожа емес, бұдан гӛрі басқадай болар ма едім?! А)тәртіпті В)тәрбиелі С)бұзық D) ерке 4) Асты сызылған сӛзге сәйкесін табыңыз. Мұным жарамас дедім де, Қадыровқа қайтып келдім. А)Қадыров болып жазылдым В)Қадыровқа айттым С)Қадырұлы болдым D)Қадырұлымын Жауабы: 1-А; 2-А; 3-С; 4-А 3. Оқылым. Мәтінді оқып, астындағы тест тапсырмаларын орындаңыз. Отбасында берілетін бата. Бата – біреуге жақсы тілек білдіру үшін айтылатын сӛз. Батаны жасы үлкен адамдар береді. Бата жастарды әдепті, сабырлы, білімді, адал, дәулетті, бақытты, кешірімді болуға, жерін, елін қорғауға шақырады. Бата отбасының бірлігін, адамгершілігін сақтауға ерекше қызмет атқарады. Бата тұрмыстағы әртүрлі оқиғаларға байланысты айтылады: сәбиді бесікке салғанда, жүре бастағанда, атқа алғаш мінгенде, сапарға шығар алдында, үйлегенде, т.б. Сондай-ақ әртүрлі мерекелерде, дастарқан басында тамақ ішкенде, т.б. жағдайларда бата береді. Бата отбасының бақытты болуына ықпал етеді деп есептеледі. Сондықтан бата алу үшін адамдар отбасында әдәпті, қонақжай болуға тырысады. Бата үйдегі адамдарды сыйластыққа тәрбиелейді. 1.Біреуге жақсы тілек білдіру үшін айтылатын сӛз не? А)бата В)бақыт С)әдепті D)сабырлы

22

	Е)адал Батаны кімдер береді? А)жастар В)жасы үлкен адамдар С)балалар D)сәбилер Е)адамдар Жастарды не әдепті, сабырлы болуға шақырады? А)бата В)бақыт С)әдепті D)сабырлы Е)адал Бата ненің бірлігін, адамгершілігін сақтауға қызмет атқарады? А)достықтың В)бақыттың С)отбасының D)адамның Е)мемлекеттің 5. Сапарға шығар алдында не айтылады? А)сапар В)бақыт С)оқиға D)тұрмысЕ)бата ҚБ: « Бағдаршам» әдісі арқылы топтар бірін-бірі бағалайды. Түсінбедім Сұрақтарым бар Түсіндім Кері байланыс « Дейін, кейін » әдісі арқылы бүгінгі сабақ бойынша, оқушылар кері байланыс жасайды.
		ДЕЙІН	КЕЙІН
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия:				Рефлексия жасайды.

№4-5 сабақ

Бӛлім:		Есимова Л.З.
Мұғалімніңаты-жӛні
Күні:		23.-30..09.2026
Сынып:		Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы		Мәтін бӛліктеріндегі түйінді ойын анықтау
Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары		Мәтінде кӛтерілген мәселені (тұрмыстық, әлеуметтік) талдай отырып, негізгі ойды анықтау
Сабақтың мақсаты		Дидактикалық тапсырмалар , ойын элементтері арқылы білімдерін шыңдайды. Ӛзіндік ойын тақырыппен байланыстырады.
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті		Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 5 минут	І. Ұйымдастыру кезеңі. -Оқушылардың сабаққа қатынасын тексеру. -сынып бӛлмесінің тазалығын қадағалау		Ширату жаттығуын орындайды.		«Ауызша мадақ-тау» әдісі

23

	-ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру Балалар кӛздерін жұмып,мұғалім сӛзіне мұқият құлақ салады,әрбір сӛйлемнің соңындағы сӛзді хормен дауыстап айтады. Сабақта біздің кӛздеріміз ықыласпен қарайды және бәрін ....( кӛреді ) Құлақтарымыз мұқият тыңдайды және бәрін .... ( естиді ) Басымыз ӛте жақсы ... ( ойлайды)
Сабақтың ортасы 30мин	1-тапсырма: Мәтінді тыңдаңыз. Әр абзацтан 1 сӛйлемге тұрлаулы, тұрлаусыз мүшелерге талдаңыз. Қазіргі кезде әлемде энергия тапшылығы байқалуда.	әр абзацтан 1 сӛйлемге тұрлаулы,	«1-10» баллдық жүйе
	Бұрыннан пайдаланып келе жатқан кӛмір, мұнай,	тұрлаусыз	арқылы
	табиғи газ сияқты энергия кӛздерінің сарқылуы немесе	мүшелерге
	қорының азаюы, қоршаған ортаға тигізетін зиянды	талдау
	әсерінің күн санап артуы адамдарды бейжай	жасайды;
	қалдырмады. Бүкіл әлем энергия тапшылығынан
	құтылып, қоршаған ортаны ластамайтын альтернативті	мәтіндегі
	энергия кӛздеріне қол жеткізуге кірісіп кетті. Электр	мәселелерді
	энергетикасын қалпына келтіру мәселесі – бұл	талдайды;
	қауіпсіздік мәселесі әрі еліміздің болашағы электр
	энергетикасы мен инфрақұрылымның даму деңгейімен	- ӛз
	байланысты болып отыр. Сондай-ақ Қазақстанның	кӛзқарасын
	энергия қоры болып табылатын қазба байлықтары мен	білдіреді;
	қалпына келетін энергия кӛздерінің зор әлеуетін иелене
	отырып, қазіргі уақытта энергия үнемдеу саласында ең
	соңғы орындардың бірін иеленіп отыр. Біз электр және
	жылу энергиясын ӛндіру, жеткізу, тарату және
	пайдалану кездерінде де энергияны үнемдеудің
	қарапайым ережелерін сақтамаудың куәсі болып
	жүрміз. Осылай қалыптасқан жағдайда энергияны
	үнемдеу мәселесіне қаражат бӛлу жаңа энергетика
	кӛздерін салумен бара-бар болар еді, себебі энергияны
	үнемдеудің ӛзі пайдалану тұрғысынан қарағанда жаңа
	энергия кӛзін ашумен бірдей. Қазақстанда энергия
	үнемдеу әлеуеті 30-35 пайызды ғана құрайды. Қоғамымыздың барлық салаларында энергия үнемдеу саясатын дұрыс жүргізу жедел қолданысқа енгізілетін сапалы заңның бекітілуін және тұтас іс-шаралар кешенін орындауды қажет етеді.	- мәтіннің негізгі ойын	1-10» баллдық жүйе арқылы
	Тұрлаулы мүшеге талдау жасау.	анықтайды
	Мәтінде қандай мәселелер кӛтеріледі? Ол мәселелер
	бойынша сіздің кӛзқарасыңыз қандай?
	Мәтіннің негізгі ойы қандай?
	2-тапсырма: Венн диаграммасы.
	Тұрлаулы, тұрлаусыз мүшелердің айырмашылығы,
	ұқсастығы
	3-тапсырма: Бекіту сұрақтары:
	Сӛйлем мүшелері дегеніміз не?
	Тұрлаулы мүшеге мысалдар келтір
	Тұрлаусыз мүшелерге мысалдар келтір
	Оқу сауаттылығы тапсырмасын орындайды.	Венн

24

Оқылым. Мәтінді оқып, астындағы тест тапсырмаларын орындаңыз. Шоқан Уәлиханов. Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов (шын есімі Мұхаммедқанафия; 1835 —1865) — қазақтың ұлы ғалымы, XIX ғасырдың екінші жартысында Қазақстанда туған шығыстанушы, тарихшы, фольклоршы, этнограф, географ, ағартушы. Әжесі бала күнінде «Шоқаным» деп еркелетіп айтуымен, «Шоқан» аталып кеткен. Шоқан 1835 жылдың қараша айында Құсмұрын бекетінде қазіргі Қостанай облысы Сарыкӛл ауданындағы Күнтимес ордасында (қыстауында) дүниеге келген. Әкесі Шыңғыс Уәлиханұлы аға сұлтан болған. Шоқанның ӛз атасы Уәли Орта жүздің ханы болған. Арғы атасы Қазақ Ордасының Ұлы ханы Абылай, Шоқан оның шӛбересі. Шоқанның балалық шағы қыс кезінде Обаған бойындағы Күнтимес ордасында, жазда Есілдің оң саласы Аққанбұрлық алабындағы жайлауда ӛткен. Ол бала кезінен білімге бейім әрі құмар болған. Оған тәрбие беруде әжесі Айғанымның ықпалы күшті болды. Шоқан 12 жасына дейін Құсмұрындағы мектепте оқып, мұсылман діні білімімен танысты. «Жеті жұрттың тілін білуге тиісті» хан тұқымы болғандықтан, Шоқан ауылдық бастауыш мектепте оқып жүріп-ақ араб, парсы, шағатай тілдерінің негізін үйреніп алды Шоқанның арғы атасы кім? А)Шыңғыс В)Уәли С)Абылай Д)Құсмұрын Е) Қанафия Әжесі Мұхаммедқанафияны кім деп еркелеткен? А)Шыңғысым В)Уәлиім С)Абылайым Д) Шоқаным Е) Қанафиям Оны кім тәрбиелеген? А)әжесі В)атасы С)әкесі Д)анасы Е)ұлы атасы Шоқан қандай тілдерді білген? А)ағылшын, неміс, француз В)парсы, шағатай, қытай С)шағатай, парсы, араб Д)испан, украйн, араб Е) шағатай, орыс, монғол Атасы Уәли қай жүздің ханы болған? А)орта В)ұлы С)хан болмаған Д)кіші Е)дара 2.Тыңдалым. Мәтінді тыңдап, астындағы тест тапсырмаларын орындаңыз. Театр ӛнері. «Театр» - кӛне грек сӛзі. Ана тілімізге аударсақ, «кӛретін орын» деген қарапайым мағына береді. Қазақ театрының тарихы 1914-1915 жылдарынан басталады. Сол жылдары ана тіліміздегі алғашқы драмалық туындылар жазылып, әуесқой әртістердің күшімен сахнада қойылды. 1917 жылы маусым айында Ойқұдық жайлауында (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданы) Мұхтар Әуезовтің «Еңлік – Кебек» трагедиясы алғаш рет сахналанды. 1918-1924 жылдары Ақмолада, Кӛкшетауда, Орынборда,

диаграммасын толтырады Сұрақтарға жауап береді

1-10» баллдық жүйе арқылы «1-10» баллдық жүйе арқылы

25

	Шымкентте кӛптеген драмалық үйірмелер ұйымдастырылды. Ал тұнғыш кәсіби театрымыз 1925 жылы Қызылорда қаласында ашылды. 1928 жылы ӛнер ордасы жаңа астана – Алматыға қоныс аударып, Қазақтың мемлекеттік драма театры атанды. Театр ана тілімізге аударсақ қандай мағына береді? А)қарапайым В)кӛретін орын С) деген D) театр Е) кӛне Қазақ театрының тарихы қашаннан бері басталады? А)1918-1924 В)1917 С)1925 D)1914-1915 Е) 1928 Қай жылы ӛнер ордасы Қазақтың мемлекеттік драма театры деп атанды? А)1918-1924 В)1917 С)1925 D)1914-1915 Е)1928 Тұнғыш кәсіби театрымыз қай жылы ашылды? А) 1918-1924В) 1917С)1925 D)1914-1915 Е) 1928 Тұнғыш кәсіби театрымыз қай қалада ашылды? А)Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданы В)Алматы С)Қызылорда D)Шымкент Е) Орынбор
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия.	Рефлексия жасайды.

№6 сабақ

27

№7-8 сабақ

30

31

№ 9 сабақ

Бӛлім:
Мұғалімнің аты-жӛні		Есимова Л.З.
Күні:		21.10.2026 ж.
Сынып:		Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы		Мәтін бойынша жуан, жіңішке сұрақтар қою.
Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары		коммуникатив тік жағдаятқа сай ғылыми және халықаралық терминдерді, ғылыми деректерді орынды қолданып, диалог, монолог, полилогта ӛз ойын дәлелді, жүйелі жеткізу
Сабақтың мақсаты		Дидактикалық тапсырмалар, ойын элементтері арқылы білімдерін шыңдайды. Ӛзіндік ойын тақырыппен байланыстырады.
Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті		Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 5 минут	І. Ұйымдастыру кезеңі. -Оқушылардың сабаққа қатынасын тексеру. -сынып бӛлмесінің тазалығын қадағалау -ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру Сіздер ізденгенсіздер ме? Сіздер жалқаусыздар ма? -Сіздер ойшылсыздар ма? Сіздер еріншіксіздер ме? Сіздер тапқырсыздар ма? Сіздер алғырсыздар ма? Сіздер әдептісіздер ме? Сіздер ұйымшылсыздар ма?		Ширату жаттығуын орындайды. .		«Ауызша мадақ-тау» әдісі
Сабақтың ортасы 30мин	1-тапсырма: «Миға шабуыл» әдісі Сұрақ қоюдың түрлерін ата Жуан сұрақ дегенді қалай түсінесің? Жіңішке сұрақ дегенді қалай түсінесің? Жуан сұраққа мысал келтір Жіңішке сұраққа мысал келтір 2-тапсырма: Мәтінмен жұмыс. Ғарышкер Айдын Айымбетов Қарағанды облысына сәтті қонды Қазақстандық ғарышкер Айдын Айымбетов Жерге оралды – бүгін таңғы сағат 06.51-де капсула Қарағанды облысына қонды, – деп хабарлайды «Tengrinews.kz» тілшісі оқиға орнынан. Экипаж құрамында Геннадий Падалки (Ресей), Андреас Могенсен (Дания) және қазақстандық Айдын Айымбетов бар ғарыш кемесі Жезқазған қаласының шығысынан 146 шақырым жерге қонды. Ғарышкерлер капсуладан шығарылды. Дәрігерлердің айтуынша, олардың қан қысымдары жақсы. Ғарышкерлер шай ішіп, апорттан дәм татты.		Сұрақтарға жауап береді		«1-10» баллдық жүйе