Оқуға деген қызығушылықты арттыру үшін ойын элементтерін пайдалану

(Исаева Эльмира Егембердиевна, бастауыш сынып мұғалімі, «М.Горький атындағы ЖББМ» КММ, Шардара қаласы, Түркістан облысы)

Мақалада бастауыш сынып оқушыларының оқу үдерісіне қызығушылығын арттыруда ойын элементтерін қолданудың педагогикалық маңызы қарастырылады. Ойын арқылы оқытудың оқушылардың танымдық белсенділігін, оқу уәжін және шығармашылық қабілеттерін дамытудағы рөлі ашып көрсетіледі. Сабақтың әр кезеңінде ойын технологияларын тиімді пайдалану жолдары сипатталып, олардың оқу материалын меңгеруді жеңілдетудегі ықпалы талданады. Сонымен қатар ойын элементтерін қолданудың инклюзивті білім беру жағдайындағы мүмкіндіктері мен мұғалімнің кәсіби шеберлігіне қойылатын талаптар айқындалады. Мақала бастауыш сынып мұғалімдеріне, педагогтерге және білім беру саласының мамандарына арналған.

Кілт сөздер: бастауыш сынып, ойын элементтері, ойын арқылы оқыту, оқу мотивациясы, танымдық белсенділік, білім беру технологиялары, бастауыш сынып мұғалімі.

Қазіргі білім беру жүйесінде бастауыш сынып оқушыларының оқу үдерісіне қызығушылығын арттыру - мұғалім алдындағы ең маңызды міндеттердің бірі. Бастауыш мектеп жасы баланың тұлғалық, танымдық және эмоциялық дамуының іргетасы қаланатын кезең болғандықтан, бұл кезеңде қолданылатын оқыту әдістері баланың білімге деген көзқарасына тікелей әсер етеді. Осы тұрғыда ойын элементтерін оқу үдерісіне тиімді енгізу – бастауыш сынып мұғалімі үшін аса өзекті әрі нәтижелі педагогикалық тәсілдердің бірі болып табылады.

Ойын - баланың табиғи әрекеті. Ол арқылы бала қоршаған ортаны таниды, қарым-қатынас орнатады, өз эмоциясын білдіреді және жаңа білімді жеңіл қабылдайды. Сондықтан ойын технологияларын оқу үдерісімен ұштастыру бастауыш сынып оқушыларының жас ерекшеліктеріне толықтай сәйкес келеді. Ойын элементтері сабақтың мазмұнын жеңілдетіп қана қоймай, оқушының белсенділігін арттырып, оны оқу әрекетінің тікелей қатысушысына айналдырады. Мұндай сабақтарда бала тыңдаушы емес, ізденуші, ойлаушы, әрекет етуші тұлға ретінде қалыптасады.

Ойын элементтерін қолданудың басты артықшылығы - оқуға деген ішкі уәжді қалыптастыру. Кіші жастағы оқушылар үшін баға немесе міндет емес, қызығушылық пен эмоция маңызды рөл атқарады. Егер сабақ барысында тапсырмалар ойын түрінде ұсынылса, оқушылар оны қызыға орындайды, қателесуден қорықпайды және өз мүмкіндіктерін еркін көрсетеді. Мысалы, «Кім жылдам?», «Сиқырлы сандық», «Білім кемесі», «Сөздер әлемі» сияқты ойындар математика, қазақ тілі, дүниетану сабақтарында кеңінен қолданылып, оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттырады.

Бастауыш сыныпта ойын элементтерін қолдану тек сергіту сәтімен шектелмеуі тиіс. Ойын сабақтың барлық кезеңінде - жаңа материалды түсіндіруде, бекітуде, қайталауда және бағалауда тиімді пайдаланылуы мүмкін. Мысалы, жаңа тақырыпты меңгеру барысында рөлдік ойындарды қолдану оқушылардың елестету қабілетін дамытады. Қазақ тілі сабағында «тілші», «ертегі кейіпкері», «мұғалім» рөлдерін беру арқылы бала өзін еркін сезініп, сөйлеу дағдысын жетілдіреді. Ал математика сабағында «дүкен», «саяхат», «жарыс» форматындағы ойындар есеп шығару дағдыларын қалыптастыруға көмектеседі.

Ойын элементтері оқушылардың танымдық қабілеттерін дамытуда да маңызды рөл атқарады. Логикалық ойындар, жұмбақтар, сөзжұмбақтар, ребустар баланың ойлау, салыстыру, талдау, қорытынды жасау қабілеттерін дамытады. Сонымен қатар ойын барысында оқушылар өзара қарым-қатынас жасап, бір-бірін тыңдауға, топта жұмыс істеуге үйренеді. Бұл олардың коммуникативтік дағдыларын қалыптастырып, сыныпта жағымды психологиялық ахуал орнатуға ықпал етеді.

Қазіргі таңда цифрлық білім беру ресурстарының дамуы ойын элементтерін қолдану мүмкіндіктерін одан әрі кеңейтті. Интерактивті тақта, онлайн платформалар, білім беру қосымшалары бастауыш сынып оқушылары үшін тартымды әрі қолжетімді құралға айналды. Kahoot, Quizizz, LearningApps сияқты платформалар арқылы ұйымдастырылған ойын түріндегі тапсырмалар оқушылардың белсенділігін арттырып қана қоймай, олардың өз білім деңгейін бағалауына мүмкіндік береді. Дегенмен, мұғалім цифрлық ойындарды таңдауда оқушының жас ерекшелігін, денсаулық қауіпсіздігін және оқу мақсатын ескеруі тиіс.

Ойын элементтерін тиімді қолдану мұғалімнен жоғары педагогикалық шеберлік пен шығармашылықты талап етеді. Әр ойын нақты оқу мақсатына бағытталуы керек және сабақтың мазмұнымен тығыз байланысты болуы тиіс. Ойын тек көңіл көтеру құралы емес, білім берудің пәрменді әдісі екенін мұғалім терең түсінуі қажет. Сонымен қатар барлық оқушының ойынға қатысуына мүмкіндік жасап, ешкімнің шет қалмауын қадағалау - бастауыш сынып мұғалімінің маңызды міндеттерінің бірі.

Ойын арқылы оқыту инклюзивті білім беру жағдайында да тиімді әдіс болып саналады. Әртүрлі деңгейдегі оқушылар ойын барысында өз мүмкіндігіне сай тапсырмаларды орындай алады. Бұл олардың өз-өзіне деген сенімін арттырып, оқу үдерісіне бейімделуін жеңілдетеді. Әсіресе ұялшақ, белсенділігі төмен оқушылар ойын кезінде ашылып, өз қабілетін көрсетуге мүмкіндік алады.

Қорытындылай келе, бастауыш сыныпта ойын элементтерін пайдалану - оқушылардың оқу үдерісіне қызығушылығын арттырудың, білім сапасын жақсартудың және тұлғалық дамуын қамтамасыз етудің тиімді жолы. Ойын арқылы ұйымдастырылған сабақтар баланың мектепке деген жағымды көзқарасын қалыптастырып, білім алуға деген ынтасын күшейтеді. Сондықтан бастауыш сынып мұғалімі ойын технологияларын мақсатты, жүйелі және шығармашылықпен қолдана отырып, заман талабына сай, нәтижелі оқу ортасын қалыптастыра алады.

Әдебиеттер тізімі

1. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. - Алматы: Рауан, 2016.

2. Тұрғынбаева Б.А. Оқытудың педагогикалық технологиялары. - Алматы: Білім, 2018.

3. Жұмабаев М. Педагогика. - Алматы: Ана тілі, 2015.

4. Әбілқасымова Г.Қ. Бастауыш білім беру педагогикасы. - Алматы: Қазақ университеті, 2019.

5. Сейталиев А.С. Ойын технологияларын оқу процесінде қолдану. - Алматы: Өркен, 2020.