Түркістан облысы Қазығұрт ауданы

Қ.Сатпаев атындағы мектеп-лицейінің

Дене шынықтыру пәнінің мұғалімі

Айдарханов Бейбит Алтаевич

Тақырыбы: Оқушылардың жеке ерекшеліктеріне сай дене жаттығуларын бейімдеу

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесінде әр оқушының жеке ерекшеліктерін ескере отырып оқыту – басты қағидалардың бірі. Әсіресе дене шынықтыру пәнінде бұл талап ерекше маңызды, себебі әр баланың физикалық дайындығы, денсаулық жағдайы, психологиялық ерекшеліктері мен қызығушылықтары әртүрлі болады. Осыған байланысты дене жаттығуларын оқушылардың жеке мүмкіндіктеріне сай бейімдеу – мұғалімнің кәсіби шеберлігін талап ететін маңызды үдеріс.

Жеке ерекшеліктерді ескере отырып ұйымдастырылған сабақтар оқушылардың белсенділігін арттырып, денсаулығын нығайтуға, сондай-ақ оқу процесіне деген қызығушылығын қалыптастыруға ықпал етеді.

Негізгі бөлім

Жеке ерекшеліктерді ескерудің маңыздылығы

Оқушылардың жеке ерекшеліктеріне:

• Жас ерекшелігі

• Физикалық даму деңгейі

• Денсаулық жағдайы

• Психологиялық ерекшеліктері

• Қозғалыс дағдылары

жатады. Бұл факторларды ескермей өткізілген сабақтар кейбір оқушылар үшін ауыр, ал кейбіреулер үшін тым жеңіл болуы мүмкін. Нәтижесінде оқушылардың сабаққа деген қызығушылығы төмендейді немесе жарақат алу қаупі артады.

Сондықтан дене шынықтыру мұғалімі әр оқушының мүмкіндігін ескеріп, жаттығуларды дұрыс таңдауы қажет.

Дене жаттығуларын бейімдеудің негізгі қағидалары

1. Саралап оқыту қағидасы

Саралап оқыту – оқушылардың қабілетіне қарай тапсырмаларды әртүрлі деңгейде ұсыну. Мысалы:

• Қабілеті жоғары оқушыларға күрделі жаттығулар

• Орташа деңгейдегі оқушыларға стандартты тапсырмалар

• Дайындығы төмен оқушыларға жеңілдетілген жаттығулар

Бұл әдіс әр оқушының өз мүмкіндігіне сай жұмыс істеуіне жағдай жасайды.

2. Қауіпсіздік пен қолжетімділік

Жаттығуларды бейімдеу кезінде қауіпсіздік бірінші орында тұруы тиіс. Әсіресе:

• Денсаулығында шектеуі бар оқушыларға

• Жарақат алған балаларға

• Физикалық дайындығы төмен оқушыларға

арнайы жеңілдетілген тапсырмалар беру қажет.

3. Жүктемені реттеу

Жаттығулардың қарқындылығы мен ұзақтығын оқушының мүмкіндігіне қарай өзгерту маңызды. Мысалы:

• Жаттығу санын азайту

• Демалыс уақытын көбейту

• Қайталану санын өзгерту

Бұл оқушылардың шамадан тыс шаршауын болдырмайды.

4. Ынталандыру және қолдау

Әр оқушының жетістігін атап өту – оның өзіне деген сенімін арттырады. Мұғалімнің қолдауы арқылы оқушы:

• Қорқынышын жеңеді

• Белсенділік танытады

• Жаңа жаттығуларды меңгеруге ұмтылады

5. Құрал-жабдықтарды бейімдеу

Қажет жағдайда:

• Доптың өлшемін өзгерту

• Қашықтықты қысқарту

• Қарапайым құралдарды қолдану

арқылы жаттығуларды жеңілдетуге болады.

Тәжірибелік бөлім

Мен өз тәжірибемде дене шынықтыру сабақтарында оқушылардың жеке ерекшеліктерін ескеруге ерекше назар аударамын. Мысалы, 5-сынып оқушыларымен өткізілген жүгіру сабағында оқушыларды физикалық дайындық деңгейіне қарай үш топқа бөлдім:

1. Жоғары деңгей – ұзақ қашықтыққа жүгіру

2. Орта деңгей – орташа қарқынмен жүгіру

3. Төмен деңгей – қысқа қашықтық және баяу жүгіру

Сабақ барысында әр топқа жеке тапсырмалар беріліп, олардың нәтижелері бақыланды. Сонымен қатар, денсаулығында шектеуі бар оқушыларға жеңіл жаттығулар ұсынылды.

Сабақ соңында рефлексия жүргізіліп, оқушылар өз сезімдерімен бөлісті. Нәтижесінде:

• Оқушылардың сабаққа қатысу белсенділігі артты

• Өз мүмкіндігін бағалай білу дағдылары қалыптасты

• Сабаққа деген қызығушылығы жоғарылады

Нәтижелер мен талдау

Жеке ерекшеліктерді ескере отырып жүргізілген сабақтар төмендегідей нәтижелер көрсетті:

• Оқушылардың денсаулық көрсеткіштері жақсарды

• Жарақат алу жағдайлары азайды

• Оқушылардың өзіне деген сенімі артты

• Сабақтағы психологиялық ахуал жақсарды

Бұл тәсіл оқыту сапасын арттыруға және әр оқушының толыққанды дамуына мүмкіндік береді.

Қорытынды

Қорытындылай келе, дене жаттығуларын оқушылардың жеке ерекшеліктеріне сай бейімдеу – тиімді оқытудың негізгі шарттарының бірі. Мұндай тәсіл әр оқушының мүмкіндігін ашуға, оның денсаулығын нығайтуға және сабаққа деген қызығушылығын арттыруға ықпал етеді.

Дене шынықтыру мұғалімі:

• Әр оқушының ерекшелігін ескеріп

• Жаттығуларды дұрыс таңдап

• Қолдау көрсетіп

оқу процесін тиімді ұйымдастыра алады.

Болашақта да оқушылардың жеке қажеттіліктеріне бағытталған оқыту әдістерін жетілдіру – білім беру сапасын арттырудың маңызды жолы болып табылады.