Тақырып бойынша 13 материал табылды

«Оқушылардың оқу сауаттылығы мен сыни ойлау дағдыларын қалыптастырудың тиімді жолдары»

Материал туралы қысқаша түсінік

Бұл мақалада оқушылардың оқу сауаттылығы мен сыни ойлау дағдыларын дамытудың маңызы қарастырылады. Оқу сауаттылығы оқушылардың мәтінді түсінуі, талдауы және алған ақпаратын өмірлік жағдаяттарда тиімді қолдану қабілетін қамтыса, сыни ойлау ақпаратты саралап, дәлелдерге сүйене отырып қорытынды жасауға үйретеді. Мақалада осы дағдыларды қалыптастырудың тиімді педагогикалық әдіс-тәсілдері мен оқыту тәжірибесінде қолдану жолдары сипатталады.

Материалдың қысқаша нұсқасы

Павлодар облысының білім беру басқармасы,Железин ауданы білім беру бөлімінің «№1 жалпы орта білім беру мектебі»КММ

Авторлық бағдарлама

«ОҚУШЫЛАРДЫҢ ОҚУ САУАТТЫЛЫҒЫНДАМЫТУҒА

АРНАЛҒАНТАПСЫРМАЛАР»

Авторы: Ибрагимова Н.А.

2025-2026 оқу жылы

Түсінік хат

Қарым-қатынас күнделікті өмірде және кәсіби қызметте шешуші рөл атқаратын қазіргі әлемде сөйлеу мәдениетін дамыту өте өзекті болып қала береді. Сауатты қарым-қатынас басқалармен табысты өзара әрекеттесуге, әлеуметтік бейімделуге, кәсіби өсуге және жеке дамуға ықпал етеді.

Сөйлеу мәдениетіне бағытталғанбағдарлама білім беру процесі аясында өзін ақтайды, өйткені коммуникативті дағдыларды дамыту жалпы білім берудің ажырамас бөлігі болып табылады. Бұл оқушылардың жеке және кәсіби өсуінің маңызды құрамдас бөлігі болып табылатын табысты қарым-қатынас дағдыларын қалыптастыруға көмектеседі.

Бағдарламасөйлеумәдениетініңәртүрліаспектілерінқамтитын,дұрысайтылу мен грамматикадан бастап, көпшілік алдында сөйлеу мен аудиторияны сендіру қабілетіне дейін жүйелі түрде құрылған. Мұндай жүйелілік коммуникативтік дағдыларды дамытуға кешенді көзқарасты қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Бағдарлама оқушыларға алған білімдері мен дағдыларын нақты өмірлік жағдайларда қолдануға мүмкіндік беретін практикалық бағытқа ие. Бұл рөлдік ойындарды,пікірталастарды,көпшілікалдындасөйлеуді,сондай-ақкоммуникацияға қатысты практикалық мәселелерді шешуді қамтуы мүмкін. Бұл тәсіл материалды тиімді игеруді және оны тәжірибеге көшіруді қамтамасыз етеді.

Бағдарламамақсаты:

Оқушылардың ауызша және жазбаша деңгейде сауатты, анық және тиімді қарым-қатынасжасаудағдыларынқалыптастыру.Оллингвистикалыққұзыреттілікті дамытуға бағытталған, оның ішінде грамматиканы дұрыс қолдану, бай лексика, логикалық тұжырымдар мен дәлелді пайымдаулар құра білу. Бағдарламаның мақсаты сонымен қатар әңгімелесушіге құрметпен қарауды, өз ойларын анық және сыпайы түрде тыңдау және айта білуді, сондай-ақ қоғамдағы табысты өзара әрекеттесу үшін коммуникацияның мәдени және әлеуметтік аспектілерінің маңыздылығын түсінуді қамтиды.

Бағдарламамінеттері:

Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементынысбелгілерінүйрету.
Дәлелдерді қолдана отырып, дәлелдеу және өз пікірін айту дағдыларын дамыту.
Әртүрлікөздерденалынғанақпараттыталдаужәнеосытақырып бойынша өз ойларын білдіру қабілетін жетілдіру.
Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнердағдыларынүйрету.
Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәнеәңгімедегіақпаратты дұрыс түсіну қабілеті.
Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегі қарым- қатынас тәсілдерін зерттеу.
Мәтіндердің әртүрлі түрлерін құрастыру және талдау тәжірибесі: сипаттамалық, пайымдау, әңгімелер және т. б.
Қарым-қатынаскезіндеэмпатияжәнебасқаадамдардыңкөзқарасын құрметтеу дағдыларын дамыту.
Аудитория мен қарым-қатынас мақсатын ескере отырып, өз ойларыңызды жазбаша және ауызша білдіру дағдыларын үйрету.
Қарым-қатынасдағдыларынжаттықтыружәнешығармашылықойлауды дамыту үшін ойындар мен рөлдік жаттығуларды қолдану.

Бағдарлама ерекшелігі оқу сауаттылығын бағалау кезінде оқуды түсінудің төрт деңгейінде бақыланады:

Белгілі бір ақпаратты іздеу. Оқырман мәтінде нақты тұжырымдалған және мәтінді түсіну үшін маңызды ақпаратты анықтайды.
Тұжырымдау. Оқырман мәтіннен тікелей мәтінде тұжырымдалмаған, бірақ мәтіннен тікелей шығатын ақпаратты немесе контекстті алады.
Идеялар мен ақпаратты интерпретациялау және біріктіру - оқырман мәтіннен тыс мағынаны құрастырады, мұнда интерпретация алдыңғы білімді, дағдыларды, көзқарастар мен тәжірибелерді пайдалана отырып, мәтіндік байланыс идеяларын іздейді; интерпретация мәтіннен идеялар мен ақпаратты бір-бірімен біріктіруге және оқырманның алдыңғы білімі мен білімін біріктіруге және синтездеуге қосымша орын алады.
Мазмұнды, тілді және мәтіндік элементтерді бағалау - оқырман мәтіннің мазмұнын, сондай-ақ оның формасын сыни тұрғыдан талдайды және бағалайды, түсіну мәтін құрылымын, тіл мен экспрессия құралдарын, әдеби формаларды,оныңішіндежекеавторлықкөзқарастыбейнелеудіқамтиды.түрі менстилі,оқырманныңәлемтуралыбіліміненбасқа,өзініңтілдікдағдыларын, тілдік конвенцияларын қолданады, мәтіндерді оқудың бұрынғы тәжірибесіне сүйенеді, мәтіндіидеялар, тұжырымдалған ақпарат тұрғысынан бағалайды, ал оқырман өзінің немесе оның әлемді түсінуіне сүйенеді.

Күтілетіннәтижелер:

Контекстіксауаттылық -контекстікмәтіндерде (проза, поэзия, түсініктемелер жәнет.б.)ақпараттытүсінужәнепайдалануүшінқажеттібіліммендағдыларға ие болады;
Құжаттықсауаттылық-ақпараттықысқа,бір-біріменбайланыссызмәтіндерде (бланкілер, хабарламалар, нұсқаулықтар) іздеу және пайдалану үшін қажетті білім мен дағдыларға ие болу.
Сандық сауаттылық - мәтіндерге кіретін сандармен (шоттар, шот-фактуралар, каталогтан тауарларға тапсырыс) жұмыс істеу үшін қажетті білім мен дағдыларға ие болу.

Күнтізбелік–тақырыптықжоспар

№	Тақырыбы	Сағат саны	Күні	Ескертулер
1.	Құйысқан	1
2.	Көшпелілердастарханы	1
3.	Жапырақ	1
4.	Көшпелілерөміріндемалдыңорны	1
5.	Малөнімініңқажеттілігі	1
6.	Таралғы	1
7.	Жігітқуу	1
8.	Бурабай	1
9.	Аққала	1
10.	Үкіменбайланыстысалт-дәстүрлер	1
11.	Бесік	1
12.	Терекқандайағаш?	1
13.	Әжелеркүні	1
14.	Бұғнай	1
15.	Қорқытата	1
16.	Күйеуқоржын	1
17.	Құмайтазы	1
18.	Бидай	1
19.	Қыстау	1
20.	Балқарағай	1
21.	Үйторғайы	1
22.	Алтынтамыр	1
23.	Сәукеле	1
24.	Қызғалдақ	1
25.	Шекілдеуік	1
26.	Шұбарөзен	1
27.	Көбелектер	1
28.	Йеллоустон	1
29.	Иткөйлек	1
30.	Тымақ	1
31.	Жеңсік	1
32.	Киізүй	1
33.	Күз	1
34.	Бәйге	1
35.	Базаралы	1
36.	Сақтар	1

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2021 жылғы 16 қыркүйектегі№472бұйрығынасәйкесқысқамерзімдісабақжоспарлары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Құйысқан
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады. Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды. Кейбіроқушылар:берілгентақырыпбойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың

кезеңі/уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен

сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа

тақырыпқашолу

Психологиялықахуал орнату

Мұғалімменамандасады.

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

«Түрлі–түстідоптар» жаттығуы

Мақсаты: оқушылардың естуарқылыестесақтауын дамыту

Қағазбетінеекікішкентай

Түрлі– түсті доптар

				қызылжәнежасылдоп, қызыл доп пен жасыл доптың ортасына үлкен көк доп сал, ал жасыл доптың жанынакішкентайсарыдоп сал.
Сабақтың ортасы		Жаңа тақырыпты түсінугебағытталған бағытталған оқытуортасынқұрады		Мұғалімұсынған тапсырмалардыорындайды
Қ ұйысқан – аттың үстіндегі ертоқымы қия жерде мойнына қарай сырғып кетпес үшін,аттыңтүпқұйрығынанөткізіп,ердіңартқықанжығалығынабекітетін қайыстанжасалатынқұрал.Қайыстеріденжасалған, мықты болады. Құйысқанның екі жақтауы және жаңбырлық-салпыншақ атты жылқының сауырын жапқан үзбелері болады. Құйысқан аттың тезек тастайтын тышпасына көлденең тұрғандықтан, кейбір кездерде жылқының тезегі құйысқанға қыстырылып қалып, аттың еркін қимылына кедергі келтіреді.Мұндайдыбіздіңқазақжақтырмай: «Құйысқанға қыстырылған тезек сияқты» деп айтады.Өмілдірік-ерартқақарайсырғыпкетпеу үшін,аттыңомырауынорайтағылғанқұрал. Құйысқанныңқайыстанжасалуыныңсебебі Құйысқанмықтыболуыүшін Құйысқанаттыңтерісінқажамасүшін Құйысқанәдемікөрінуіүшін Құйысқанғатезекқыстырылмасүшін Құйысқаносалболуыүшін Мәтіндегі:«Құйысқанғақыстырылғантезексияқты»дегенсөздіңастарлы мағынасы Қолынаніскелмейтінадамғақатыстыайтылған Өзініңжауапкершілігінкөрсетеалмайтынадамғақытыстыайтылған Кез-келгенжердежарқырапжүретінадамғақатыстыайтылған Өзініңжекепікіріжоқадамғақатыстыайтылған Кез-келгеніскеқыстырылаберетінадамғақатыстыайтылған Практикалықтапсырма:
	Атауы		Сипаттамаберутапсырмасы
	Ер-тоқымматериалы		Ер-тоқым жасау үшін қолданылатын негізгі материалдардың ауызша сипаттамасы.

	Ер-тоқымдизайны		Ер-тоқым конструкцияларының әр түрлі үлгілерінің иллюстрациялары: батыс, ағылшын, көйлек, т.б.
	Ер-тоқым функционалдығы		Ер-тоқымыныңфункцияларынсипаттау(салмақтыбөлу, жайлылық, өңдеу).
	Ер-тоқымтарихы		Көнезаманнанбүгінгікүнгедейінгіер-тоқымныңдаму тарихын қысқаша зерттеу.
	Өндiрiстiк технологиялар		Ер-тоқым жасауда қолданылатын қазіргі заманғы технологиялар мен материалдарға шолу.
	Тапсырма		Балалардыер-тоқымныңөзіндікдизайнынжасауғажәне оның функционалдылығын негіздеуге шақыру.
Тапсырма:Ер-тоқымдартуралыбілгендеріңіздіпайдаланып,өзіңіздіңбірегей ер- тоқым дизайның жасаңыз. Ер-тоқымның қандай функцияларды орындайтынын және оны жасау үшін осы нақты конструкция мен материалдарды неге таңдағаныңыздытүсіндіріңіз.Сіздіңтүсіндірмеңізосызерттеуденалған біліміңізбен расталуы керек.
Сабақтың аяғы		Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды ұйымдастыру Керібайланыс орнату		Өзін-өзібағалау «Сұрақты өзгерту» әдісі туражауаптықажетететін сұрақтың орнына нақты дәлелдіталапететінсұраққа өзгертіңіз.Мысалы,«Химия маңызды пән бе?» сұрағын «Химияпәнінің маңызы неде?»депөзгертуге болады.	бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Көшпелілердастарханы
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәне өз пікірін айту дағдыларын дамыту.

Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру.
Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету.
Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті.
Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.

Сабақтың мақсаты

Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады.

Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды.

Кейбіроқушылар:берілгентақырып бойыншаойқорытужасай

алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың кезеңі/уақыт	Педагогтіңәрекеті	Оқушыныңәрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Oқушылapмен сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.	Мұғалімменамандасады.		Қағаз бланктер
	Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа тақырыпқашолу	Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.
	Психологиялықахуал орнату	«Меніңкөңіл-күйім» жаттығуы Мақсаты:көңіл-күйін игере білуге және басқаруға,қадағалауға, дұрыс бағалай білуге тәрбиелеу.Алдарыңдағы бланкіге өз көңіл - күйлеріңдісуреттеп салыңдар.
Сабақтың	Жаңа тақырыпты	Мұғалімұсынған
ортасы	түсінугебағытталған	тапсырмаларды
	бағытталған	орындайды
	оқытуортасынқұрады

Көшпелілер ұғымында ыдыс-аяқ түрлері материалдық игіліктің бірі ретінде молшылық-тоқшылық, ырыс-берекенің көзі деп есептелінді. Өйткені дәстүрлі наным- сенім бойынша, аузы жоғары қараған іші қуыс ыдыс-аяққа Тәңірі несібе бұйыртады екен деседі. Сонымен бірге тұрмыстық тіршіліктентысадамдарарасындағыдәнекер саналатын«дәм-тұз»дегенкиеліұғымменде с емантикалық байланысы айқын аңғарылады. Басқаша айтқанда, ыдыс-аяқ дастарқандас адамдар арасындағы сыйластық қатынастың да өзіндік дәнекері функциясын атқарады. Өйткені көшпелілердің этикасы бойынша, бір дастарқаннан,бірыдыстан(табақтан)дәмтатқанадамдарбір-бірінжаманшылыққа қиюы үлкен күнә болып саналды. Ыдыс-аяқтың дәстүрлі отбасылық-некелік қатынас жүйесінде де өзіндік ғұрыптық және этикалық орны мен функциясы болды. Қыздың жасауының құрамындағы шешесінің өз қолынан табысталған ыдыс-аяқ қыздың көргенділігінің айғағы іспеттес болды. Ыдыс-аяқтыңфункиясы Сыйластыққатынасы Махаббатқатынасы Адамгершілікқатынасы Ар-намысқатынасы Аманаттауқатынасы Мәтінмазмұныналайықтыданалықой Ас–адамныңарқауы Доссызөмір,тұзсызас Аяғынкөріп,асыніш Анағақарапқызөсер Отбасы–шағынмемлекет. Практикалықтапсырма Қазақдастарханыңзерттеу:Салт-дәстүріменмаңызы
	Атауы	Сипаттама
	Дастархан дегенімізне	«Дастархан» терминін және оның қазақ халқының мәдениетіндегі мағынасын анықтау.
	Дәстүрлі тағамдар	Дастарханғадайындалғантиптіктағамдардыңтізіміжәне олардың қазақ мәдениетіндегі маңызы.

	Әдет-ғұрыптар мен салт- дәстүрлер		Дастарханғатамақішугебайланыстыәдет-ғұрыптармен салт-дәстүрлерді сипаттау.
	Дастархан тарихы		Қазақдастарханыныңпайдаболуымендамутарихына қысқаша шолу.
	Символизм		Дастарқанның әр түрлі атрибуттарының символикалық мағынасын және оның әшекейлерін зерттеу.
	Тапсырма		Қазақ дастарханы, оның ішінде дәстүрлі тағамдар, әдет- ғұрыптар мен салтдәстүрлер бойынша зерттеулер жүргізіп, мәдени ерекшеліктерін ескере отырып, өз дастарханың құру жобасын ұсынады.
Тапсырма: Қазақ дастаны туралы алған біліміңізді пайдаланып, өзіңіздің дастарқаныңыздың жобасын жасаңыз. Жобаға дастандарыңызда дайындалатын дәстүрлі тағамдарды іріктеуді, тамақты сүйемелдейтін әдет-ғұрыптар мен салт- дәстүрлерді сипаттауды, сондай-ақ безендірудің символикалық элементтерін таңдаудыенгізіңіз.Қазақ халқыныңмәденидәстүрінжәнедастарханныңкүнделікті өміріндегі маңызын ескере отырып, өз таңдауыңызды ақтаңыз.
Сабақтың аяғы		Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды ұйымдастыру Керібайланыс орнату		Өзін-өзібағалау «А,В,С»әдісі А - сұрақ қояды. В- жауап береді. С – айтқан жауаптарды бақылайды,толықболмаса толықтырады. Оқушылар топта үшеуден отырады. А — сұрақ қоюшы,В–жауапберуші, С — бақылаушы рөлін атқарады. Бақылаушы қажеттіжерлерінтүртіп алып, әңгіме соңында қорытынды береді. Оқушылар осысұрақтарға жазбаша стикерге жауап береді.Ұсыныс,тілектерін айтады.	бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Жапырақ

Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету.
Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту.
Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру.
Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету.
Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті.
Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.

Сабақтың мақсаты

Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады.

Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды.

Кейбіроқушылар:берілгентақырыпбойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың кезеңі/уақыт	Педагогтіңәрекеті	Оқушыныңәрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Oқушылapмен сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.	Мұғалімменамандасады.		Түрлі– түсті доптар
	Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа тақырыпқашолу	Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.
	Психологиялықахуал орнату	«Менбасқаныңкөзімен» Ортаға бір оқушыдан кезекпен шығып, қалған қатысушылар ол жайлы қандай ой - пікірде екенін айтады. Оқушы өзін басқаның көзімен қандай адамекенінанықтайды.
Сабақтың	Жаңа тақырыпты	Мұғалімұсынған
ортасы	түсінугебағытталған	тапсырмаларды
	бағытталған	орындайды
	оқытуортасынқұрады

Жапырақ–жоғарысатыдағыөсімдіктерөркенініңөсуібіршамашектелген бүйірлік мүшесі. Ол қыстырмалы меристемалардың белсенділігі нәтижесінде түп жағымен немесе барлық жағымен ұлғайып өседі. Ағаштар мен бұталарда бұл уақытшамүше.Тамырменсабақтанжапырақтыңайырмасыолөсуінұшыарқылы емес, жапырақ тақтасының негізінде орналасқан қыстырма меристемасы арқылы жалғастырады. Алғашқы нағыз жасыл жапырақ өсімдіктердің сулы ортадан құрылыққа шығуына байланысты құрлық жағдайларына бейімделген. Қос жарнақтыларданегізгіөркенніңапексіжәнетөбебүршігіжетілгенгедейін, олардың тұқымынан өсіп шыққан жапырақ - т ұқымжарнақтарыныңжапырағыдепаталады. Жапырақтаралғашқынегізгіөркеннің,оданкейін жанама өркендердің әрқайсысының бой конусындаэкзогендімеристемалықтөмпешіктер ретінде қалыптасып жетіледі. Төмпешіктердің жоғарғыбөлігі-апексі,төменгібөлігібазальды бөлігідепаталады. Апекстенжапырақтақтасы, сағағы, ал базальды бөлігінен жапырақ негізі, бөбешік жапырақтар, қынап пайда болады. Тамырменсабақтанжапырақтыңайырмасы Тамырытереңгетартады Өсуіұшынанжалғаспайды Алғашқысынегізгіөркенненшығады Жанамаөркенненшығады Меристемасынанөспейді Мәтінмазмұныналайықтытақырып Алғашқыжапырақтар Нағызжасылжапырақ Жапырақтардыңсипаты Жапырақтардыңтүсі Жапырақтардыңтүрі Практикалық тапсырма Өсімдіктержапырағынзерттеу:құрылымыменқызметі
	Баптау	Сипаттама
	Жапырақ дегенімізне?	«Жапырақ»терминінжәнеоныңөсімдік тіршегіндегірөлін анықтау.
	Жапырақ құрылымы	Жапыраққұрылымынталдау:негізгібөліктері(жапырақ пластинкасы,жапырақкөктамыры,жапырақнегізі).

	Жапырақтың функциялары		Жапырақтыңнегізгіфункцияларынталқылау:фотосинтез, респиратор, булану, қорғау.
	Бейімделу		Жапырақтардыңқоршағанортағаәртүрлібейімделуін зерттеу (пішіні, өлшемі, ішкі құрылысы).
	Жапырақ түрлері		Жапырақтардыңәртүрініңиллюстрациялары(бүтін,бөлек, түйреуіш, ине тәріздес, т.б.).
	Тапсырма		Өсімдік жапырағының құрылымы мен функциялары бойыншазерттеулержүргізеді,әртүрліжапырақтарыбар өз ботаникалық атласын жасау жобасын және олардың сипаттамасынұсынады.
Тапсырма: Өсімдік жапырағына зерттеу жүргізу, оның құрылымы мен негізгі функцияларын зерттеу. Олардың ерекшеліктерін сипаттай отырып, әр түрлі жапырақ түрлерін қамтитын ботаникалық атлас жасау. Қандай бейімделулер жапырақтарды өз ортасына сәйкес бірегей ететінін және олардың құрылымы олардың негізгі функцияларын қалай қолдайтынын түсіндіріңіз.
Сабақтың аяғы		Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды ұйымдастыру Керібайланыс орнату		Өзін-өзібағалау «Айна»әдісі Оқушыларжұптасып,бір- біріне қарама-қарсы тұрады(немесепартада отырып та болады). Олардыңбіреуі қолдарымен, аяқтарымен, денесімен, бет-әлпетімен әртүрлі қимылдар жасайды,алекіншіоқушы оларды айна секілді қайталайды: оңды сол қылады, солды оң жасайды.Бірминуттан кейін оқушылар рөлдеріменалмасады.	бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Көшпелілерөміріндемалдыңорны

Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету.
Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту.
Әр түрлікөздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру.
Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету.
Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті.
Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.

Сабақтың мақсаты

Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады.

Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды.

Кейбіроқушылар:берілгентақырыпбойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың кезеңі/уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен

сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа

тақырыпқашолу

Психологиялықахуал орнату

Мұғалімменамандасады.

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

«Атомдармен

молекулалар» әдісі Әр қатысушы - жеке атомдар.Жүргізушінің

айтуы бойынша атомдар қозғалысқа түседі, бір - бірімен жеңіл қақтығысқа түседі. Жүргізуші қанша атомның қосындысынан молекула құралатынын айтады, сол кезде солсанға сай бірігіп тұра қалу керек.Молекулақұрамына

кірмейқалғандаройыннан шығады.

Түрлі– түсті доптар

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты

түсінугебағытталған бағытталған

оқытуортасынқұрады

Мұғалімұсынған тапсырмаларды орындайды

Көшпелілерөміріндемалдыңорныерекше.«Күндікөміріңболса,түстікмалжи» деген бабаларымыз. «Малым - жанымның, жаным - арымның садағасы» деп

т Shape4 үйедітағыда.Сәлемдескендеде«мал-жанаманба?»депбастайтынысодан.

«Көшкөліктіболсын!»,Қонысжайлы

болсын!»«қойыңегізтапсын!».Бұлтілеулер де шаруашылық ыңғайына қарай

қолданылады. «Қой баққанға, шаруаға қыры бар адамға бітеді» дейді бұрынғылар. «Қой қаратасқа,жабағыжегеннасқабітеді»депте дәріптейді. Қой көшпелі қазақтың кисе – киімі, жесе – тамағы. Оның азықтық және

тұрмыстағыпайдасытүйеменжылқы түлігінен артық. Жер мен шөпті де таңдамайды. С.Мұқанов бір еңбегінде:

«Төңкерістен бұрын 20-25 мың қойы бар байлар жиі кездескен», - деп жазыпты. Монғолияның Қобда бетіндегі асқан байдың бірі болған Тоқанұлы Ұлтарақтың тек соғымына 45 жылқы, 10 шақты сиыр, 100 шамасында қой сойылатын болған. Әрине,бұлбайдыңөзжалшы-малшыларыныңдақазанынкөтеруіменқатар,байға келер қонақтың мөлшерін, жиын-тойдың ауқымын есептегендегі көрсеткіш.

Сондай-ақ, XIX ғасырдың соңы кезіндегі мәліметтерге қарағанда «Семей губерниясыныңбірбайысоғымынаонжылқы,елуқой,екіүшсиырсоятын болған» дейді зерттеушілер.

Қоймалыныңартықшылығы
1. Азықтықпайдасыартық
2. Тебінгеқаттышыдайды
3. Соғымғакөпсойылған
4. Қаратасқабітеді
5. Көшкеқолданған

Байлардыңсоғымғаөтекөпмаларнауыныңсебебі
1. Кедей-кепшіктергетаратқан
2. Отбасындаадамдаркөпболған
3. Ауқымдыжиын-тойларкөпболған
4. Асқанбайболған
5. Жалшыларғатаратыпотырған.

Практикалықтапсырма

	Сұрақ		Сипаттама
	Көшпенділеркімдер?		Көшпенділердіңкімекенінжәнеолардың негізгі қызметі қандай екенін анықтау.
	Көшпенділер қандай жануарларды ұстайды?		Көшпенділер ұстайтын малдың негізгі түрлерін тізімдеңіз.
	Көшпелілер неге мал шаруашылығын ұстанады?		Көшпелілердің өміріндегі мал шаруашылығының рөлін және оның олар үшін маңызын талқылау.
	Көшпелілер мал шаруашылығын қалай пайдаланады?		Көшпелілердің мал шаруашылығын (тамақ, сүт, жүн, т.б.) пайдаланудың әр түрлі жолдарын қарастырайық.
	Көшпелі өмірдің қандай ерекшеліктері олардың мал шаруашылығына әсер етеді?		Көшпелілердің өмір сүру жағдайы олардың мал бағу және күту тәсілдеріне қалай әсер ететінін талқылаңыз.
	Көшпелілерге малға қамқорлық жасау үшін қандай дағдылар қажет?		Көшпелілердің ірі қара малды ойдағыдай өсіру үшін қажет маңызды дағдылары мен білімдерін санамалап берілуі тиіс.
	Көшпелілер мал өсіруге байланысты қандай проблемаларменбетпе-бетболуы мүмкін?		Көшпелілер мал шаруашылығымен айналысқанда тап болуы мүмкін типтік проблемаларды талқылаңыз.
	Көшпенділерүшінмалөсірудің маңызы неде?		Пасторализм көшпелілердің қазіргі өміріне қалай әсер ететінін және олардың алдында қандай сын-қатерлер туғызатынын қарастырайық.
	Мал шаруашылығымен байланысты көшпенділердің өмірінен мысал		Көшпенділердің малшылықпен байланысын көрсететін өмірінен мысал бөлісіңіз.
Бұл қызмет оқушыларға көшпелімалшылық және оның мәдениетімен өмір салты үшін маңызы туралы көбірек білуге мүмкіндік береді.
Сабақтың аяғы		Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды ұйымдастыру Керібайланыс орнату		Өзін-өзібағалау «Айналмалыбекеттер» әдісі Әршағынтоптыбекетте орналастырып, арандататынсұрақты талқылауғажәнеойларын қағазға немесе тақтаға жазуға10минутберіңіз.	бағалау парақтары

Уақытаяқталғандатоп басқа бекетке ауысып

алдағытоптыңжұмысын жалғастырады.Ауысуәр 10 минут сайын болып

тұрады, әр топ барлық позицияларда болып шыққанға және барлық топтардыңойларынойлап шыққанға дейін жалғаса береді.

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Малөнімініңқажеттілігі
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады. Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды. Кейбіроқушылар:берілгентақырыпбойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың кезеңі/уақыт	Педагогтіңәрекеті	Оқушыныңәрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың	Oқушылapмен	Мұғалімменамандасады.		Түрлі–
басы	сәлемдесу,оқушыларды			түсті
	түгeлдeу,oқушылapдың			доптар
	нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа

тақырыпқашолу

Психологиялықахуал орнату

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

Афирмациялар әдісі

«Ол жасаған іс менің де қолымнан келеді»,« Мен жетістіктің адамымын»,« Меніңжағдайымкүннен–

күнгежақсаруда»

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты

түсінугебағытталған бағытталған

оқытуортасынқұрады

Мұғалімұсынған тапсырмаларды орындайды

Қазақтың тал бесіктен жер бесікке дейінгі бүкіл ғұмырында төрт түліксіз күні кем. Салт-дәстүрінде, өлең-жырында, тұрмыс тіршілігінде берік орын тепкен. Шілдехана, бесік той, тұсау кесер, сүндет тойы, келін түсіру, құда шақыру - бәрі малөнімінсізөтпеген.Мәселен,құдаларғасойылғанмалдыңетінжеместенбұрын құйрық-бауыр асатады. Жаңа сойылған қойдың мүше бөліктері, кұданың

сыбағасы-жамбассалынған«құдатабақ»тартубәріндежарасымдыәдеп,биік парасат жатыр. Қонақ күту рәсімі өз алдына бөлек мектеп. Сыйлы адамдарға жасының үлкен кішілігіне карап сыбаға жасалады. Ақсақалға бас тартылады. Басты ұстау, одан дәм таттыру, орнымен үлестіру де өнер.

Малөнімініңқажеттілігі
1. Салт-дәстүрдеқолданған.
2. Жиын-тойлардабастыасретіндесаналған.
3. Құдаларғаарналғанасретіндесаналған.
4. Адамдардыңсыбағасыболған.
5. Ақсақалғабасынтартқан.

Мәтінбойыншамалөнімініңпайдасы
1. Онсызжиын-тойөтпеген
2. Киімтігуөніміболған
3. Жарасымдылыққашақырған
4. Парасаттыдәріптеген
5. Сыбағаберілген

Практикалықтапсырма

Жануартүрі

Сипаттама

Ерекшеліктері

Көшпенділер үшінпайдасы

Қойлар

Қой -

көшпелілікте кең тараған

жануарлардың бірі.

Қойларды еркін түрде ұстайды, әдетте басқа жануарлардан бөлек. Олар шөппен және басқа өсімдіктермен

қоректенеді.

Коза

Ешкікөшпенділер үшін тағы бір

маңыздыжануар.

Ешкілерді еркін жайылымда ұстайды, шөппен және бұтамен қоректенеді. Олар жыртқыштардан қорғануды және суға қол жеткізуді талап етеді.

Түйе

Түйелер шөлдер мен далаларда көшпелі өмірде басты рөл атқарады.

Түйелерді, әдетте, үйір болып, бақылап

отыратын үйірлерде ұстайды. Олар шөлдің қатал жағдайында өсетін өсімдіктермен

қоректенеді.

Төмендегіақпараттыкестедегімәліметтерменсәйкестендір:

Олар көшпелілерді етпен, жүнмен және сүтпен қамтамасыз етеді. Олардың жүні киім-кешек пен төсек жасауға пайдаланылады. Оның еті маңызды тамақтану көзі болып табылады. Сүт өнімдерін дайындауға пайдаланады.
Олардың сүті көшпенділер үшін маңызды тамақ көзі болып табылады. ірімшік, сары май, басқа да сүт өнімдерін дайындау үшін қолданылады. Бұдан басқа, оның жүнің мата мен киім шығаруға пайдалануға болады.
Олар көлік құралы қызметін атқарады, жүктемені көтеріп, көшпелілерге шөлдер мен далаларды шарлауға көмектеседі. Сондай-ақ олар сүт пен етті тағам ретінде қамтамасыз етеді. Оның жүні мата және басқа да бұйымдар жасауға пайдаланылады.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Аквариум»әдісі

«Аквариумәдісі»-

балаларғамәселені«қоғам алдында» талқылауға

бағалау парақтары

ұсынғандағы диалог формасы. Шағын топ белгілі бір мәселе бойынша диалогті жүргізуге кімге сеніп тапсыруғаболатынын таңдайды.Кейдетілек білдірушілер бірнеше болуымүмкін.Қалған барлық оқушылар

көрерменрөлінатқарады. Сондықтан да мұны

«аквариум» деп атайды. Барлық сынып алда өз пікірінбілдіргеніболмаса, ыстық орындық сияқты.

Олар алтын балыққа арналған аквариумда, басқаларыоларғасұрақ қойып түсініктемелер сұрай алады және т.б.

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Таралғы
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады. Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды.

Кейбіроқушылар:берілгентақырып бойыншаойқорытужасай

алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың кезеңі/уақыт	Педагогтіңәрекеті	Оқушыныңәрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Oқушылapмен сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.	Мұғалімменамандасады.		Түрлі– түсті доптар
	Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа тақырыпқашолу	Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.
	Психологиялықахуал орнату	«Таңғажайыпдорба» ойыны Дорбадабірнешежеміс, көкөнісбөліктерібар.Бала көзі жабылып, дорбадағы заттың дәмін татып, оның қайжемісекенін,дәмі,исі, формасы, түсі жайында ажыратабаяндайды.
Сабақтың	Жаңа тақырыпты	Мұғалімұсынған
ортасы	түсінугебағытталған	тапсырмаларды
	бағытталған	орындайды
	оқытуортасынқұрады
Т аралғы немесе үзеңгі бау – ердің қапталындағы ойыққа өткізіліп, үзеңгіге бекітілгенқайысбаудыайтады.Баудыиленгенқайыстанекінемесеүшеліетіп тіліп жасайды. Жайшылықта үзеңгі бау бір қабат болса,жаугершіліккезіндесарбаздарүзеңгібауды бірнешеқабаттайтынболған.Атүстіндетұрыпсадақ тарту немесе найзаласу кезінде негізгі күш үзеңгі бауға түседі. Сондықтан да үзеңгі бау немесе таралғының сайыс кезінде маңызы өте зор болған. Қазақтыңауызекісөзіндегі:«Үзеңгібауысегізқабат, ас үстінде шіреніп...» деген тіркесі тегін айтылмаса керек. Мәтінмазмұныналайықтытақырып Қайыс бау Аттұрманы Сарбаздарүзеңгісі Үзеңгібау

Shape6 E)Атәбзелдері

Үзеңгібаудыбірнешеқабаттансалуыныңмәнісі

Үзеңгідұрыстұруыүшін
Күштүскендеүзілмесүшін
Қайысыәлсізболғансоң
Маңызызорболғаныүшін

Сұрақ	Сипаттама
Үзеңгідегенімізне?
Үзеңгініңтүрлеріқандай?
Үзеңгінеүшінкерек?
Үзеңгініқалайдұрыспайдалануғаболады?
Неліктенүзеңгініқалайдұрысқолданукеректігін білу маңызды?

Қайысыүшіеліболғанүшін Практикалық тапсырма

Сәйкестендір:

Атқамінукезіндешабандоздыңаяғынқолдауғаарналғанер-тоқымныңбір бөлігі.
Бірнешетүрібар,оныңішіндеклассикалықметалл,ағаш,пластмасса,тіпті қыздырылған түрлері де бар.
Шабандозғаер-тоқымдатұрақтылықпентепе-теңдіктісақтауға,жылқының аяғы мен арқасына қысымды азайтуға көмектеседі. Сондай-ақ, олар

шабандозғажылқыныбақылауғажәнебағыттардыжеткізугекөмектеседі.

Шабандозаяқтарыныңғайлыорналастырып,ер-тоқымдаөзінсенімдіәрі тұрақты сезінетіндей етіп тұруы керек. Аяқтары еркiн қозғалуға және басқаруға мүмкiндiк береді, бiрақ ыңғайлы болуы тиiс.

5.Шабандоздыңқауіпсіздігіменаттыңжайлылығыүшіноныдұрыс

қолданудың маңызы зор. Табанның дұрыс тұрмауы немесе оны дұрыс реттемеушабандоздыңжайсыздығына,тіптішабандоздыңда,аттыңда жарақаттануына әкеп соғуы мүмкін.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Алфавит»әдісі

Оқушылар әрқайсысы алфавиттіңбір-бірәрпін алып, жыл көлемінде

оқығанматериалдарынан өздеріне түскен әріпке сәйкес тақырыптарды айтыпшығады.Мысалы, Қорытынды сабақтарда, емтиханға дайындықта, есте сақтауын дамытуда көмекке келеді.

бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Жігітқуу
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелеп айтады, негізгіойдыашады.

Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды.

Кейбіроқушылар:берілгентақырып бойыншаойқорытужасай

алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың кезеңі/уақыт	Педагогтіңәрекеті	Оқушыныңәрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Oқушылapмен сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.	Мұғалімменамандасады.		Түрлі– түсті доптар
	Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа тақырыпқашолу	Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.
	Психологиялықахуал орнату	Менқандайадаммын? әдісі Әр қатысушы өзінің жағымды, жағымсыз қасиеттерінайтады.Сол бойынша қорытынды жүргізіледі.
Сабақтың	Жаңа тақырыпты	Мұғалімұсынған
ортасы	түсінугебағытталған	тапсырмаларды
	бағытталған	орындайды
	оқытуортасынқұрады
Жігітқуу-барлығы10-20адамқатысатынжігіттердіңатойыны.Әркімөзатымен қатысады. Жиналғандар екі топқа бөлінеді. Ойын жүргізуші арасы 1-2 ш ақырымдайжерденекікөмбебелгілейді.Көмбеніңбіреуінетаяқшаншып,оның басына тұмақ кигізеді, екінші көмбеде өзі тұрады. Екі топтан екі адамды шақырып біреуіне қолына белбеу немесе орамал береді. Ойын жүргізушінің белгісібойыншаойыншыларекіншікөмбегеқарай шаба жөнеледі. Белбеу алған ойыншы екіншісін көмбеге қуып жетіп ұруы керек те, көмбеге жеткен соңбелбеудітұмақтыңүстінетастап,қайтақашады. Екіншіойыншыбелбеудіалып,қарсыласын көмбеге жеткенше қуып жетіп ұруы керек. Енді ойынға келесіекіатты адам шақырылып, олар да соныістейді.Қайтоптыңойыншысықарсыласын көпұстасасолтопжеңгенболыпесептеледі.(«Қазақтар»анықтамалығынан). Екікөмбеарасындағықашықтық 1-2метрдей 100-300метрдей

1-2километрдей
100-2000метрде
1000-200шақырымдай

Жеңгентоптыанықтаужолы
1. Таяқкөпжегентоппенанықтаған
2. Қашыпұстатпағантоппенанықтаған
3. Ойыншысыкөпжеңгентоппенанықтаған
4. Көмбегешабаалғантоппенанықтаған
5. Белбеунемесеорамалалғантоппенанықтаған Практикалық тапсырма

Сұрақ	Сипаттама
Негеойнаукерек?
Ойынныңпайдасықандай?
Денебелсенділігіорганизмгеқалайәсер етеді?
Ойынныңәлеуметтікпайдасықандай?
Ойындар арқылы қандай танымдық дағдылар дамиды?
Ойындарэмоциялықәл-ауқатқақалай әсер етеді?

Қажеттіақпарат

Ойындардыңбалалардыңденсаулығымендамуыүшінкөптегенжағымды жақтары бар.
Ойындарфизикалықдамуға,әлеуметтікдағдылардыжетілдіруге,танымдық қабілеттерін дамытуға, эмоциялық әл-ауқатты дамытуға ықпал етеді.
Ойындаршыдамдылықтың,үйлестірудің,икемділіктің,күштіңжақсаруына, сондай-ақ семіздік пен басқа да аурулардың қаупін төмендетуге

көмектеседі.

Ойындарқарым-қатынасдағдыларыннасихаттайды,ынтымақтастықты, ережелерді құрметтеуді, басқаларға төзімділікті үйретеді, достықты қалыптастыруға көмектеседі.
Ойындар ойлаудың, логикалық ойлаудың, стратегиялық ойлаудың, назар аударудың,естесақтаудыңжәнепроблемалардышешудіңдамуынаықпал етеді.
Ойындар күйзеліске төтеп беруге, шығармашылық пен қиял-ғажайыпты дамытуға, қуанышқа, қанағаттануға және көңіл-күйді жақсартуға көмектеседі.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Ара ұясы» техникасы Мұғалім жұптағы оқушыларғанебілгендігі туралы пікір алмасуды және екі сұрақтан дайындауын тапсырады.

Содан кейін әрбір жұп кезектесіпсұраққояды,ол сұраққа жауапты мұғалім немесе басқа оқушылар береді. Сонымен берілген осы техника негізінде мұғалімнің берген мәліметтері

қорытындыланылады, өңделеді

бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Бурабай
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады. Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды.

Кейбіроқушылар:берілгентақырып бойыншаойқорытужасай

алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың кезеңі/уақыт	Педагогтіңәрекеті	Оқушыныңәрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Oқушылapмен сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.	Мұғалімменамандасады.		Түрлі– түсті доптар
	Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа тақырыпқашолу	Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.
	Психологиялықахуал орнату	Менің қиыншылықтарым Қатысушыларбастарынан өткен қиыншылықтарды естеріне түсіріп, ортаға салады, өзгелермен ой бөліседі.
Сабақтың	Жаңа тақырыпты	Мұғалімұсынған
ортасы	түсінугебағытталған	тапсырмаларды
	бағытталған	орындайды
	оқытуортасынқұрады
« Бурабай» – қазақ даласының ең әдемі де қасиетті жерінің бірі. Сол маңайдағы қазақелі–«Жержұмағы»десе,журналистбілгіштерШвейцарияғатеңеп,мақтан етеді. Нияз осы сөздердіекшеп, електеп өткізгенде тапқанбірмысқалалтыншындығы:қазақдаласы – халықтың бай «қазынасы». Ол қандай байлық? Кейбіреулер дала дегенді көлбеп жатқан құла дүз, жусаннанбасқаөсімдік,суырданбасқажәндікжоқ, қутақырдепойлайды.Қазақстанжеріндетау-төбе, өзен-көл, тақыр-құм, сызат-саз, ойпаң-жазық, қырат-адыр, ормантоғай да бар. Үш Франция жерінепара-парҚазақстан–түсті,асылкендердің қазынасы,астықтыңқоймасы,мыңғырғанмалдың өрісі. Міне, Нияз өмір сүрген қазақ жерінің бір бұрышының ауасы – дертке шипа, талай адамды өлімненқұтқарғанқасиеттіжер(З.Шашкин). Қазақстандағыбайлықкөзініңбірі Астық Ірісулар Өнерліхалқы

Аспекті	Сипаттама
Орналасуы
Табиғисұлулығы
Ойын-сауық
Туристікинфрақұрылым
Көріктіжерлер
Экологиялықмаңызы

Биіктаулар
Орман-тоғай

Мәтінмазмұнынаалшақ ой
1. Қазақстан–асылкендердіңордасы.
2. Бурабайдыкөпелбілебермейді.
3. Бурабайшипалыжергежатады.
4. Қазақдаласыныңбайлығы–халыққазынасы.
5. БурабайдыШвейцарияғатеңейді.

Кестенітолтыр

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Арқаға жазылған комплименттер» әдісі Әроқушыныңарқасына түйрегішпен (немесе скотчпен) А-4

форматындағы қағаз бекітіледі. Оқушылар сынып ішін аралап жүріп, бір-бірініңарқаларындағы қағаздарға жылы, жұмсақ сөздер жазып, бірін-бірі мақтайды. 2-3 минуттан кейін олар қағаздарын

алып,шағынтопішінде бір-біріне жазылған комплименттерді оқып береді.

бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Аққала
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлікөздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады. Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды. Кейбіроқушылар:берілгентақырыпбойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың кезеңі/уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен

сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа

тақырыпқашолу

Психологиялықахуал орнату

Мұғалімменамандасады.

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

Естеқалғанқызықты оқиға

Топ дөңгеленіп отырып, қатысушыларға доп беріледіДоптыбір-біріне кезектесіп беріп, есте қалған қызықты

оқиғаларды айтады.

Түрлі– түсті доптар

Сабақтың ортасы		Жаңа тақырыпты түсінугебағытталған бағытталған оқытуортасынқұрады	Мұғалімұсынған тапсырмаларды орындайды
Ж азықдаланыңойпаттаубіржердекесекқардан«аққала»көтерілебергенкүнге шағылысыпшұғыладайжарқырапкөрінеді. «Аққаланың»қасындаосыарағакеліпқайтқан шананың ізі бар, ішінде бір сиыр дірдектеп жатыр. Әуелі оны қара ала сиыр ма депқалып едік,қараалаемес,мойныменқырарқасының жүні түсіп, ақ құйқаланып қалған қара сиыр болып шықты. Безгегі ұстағандай қалшылдап тоңып жатыр. Қаншырдай қатқан арық. Дәл жаялығында«Алып»дегенкүйдіріпбасқан таңбасы бар. Бір мүйізі сынық. Астына жаялықтайғанақарақұрымкиізтөсептідеиесітастапкетіпті.Тоңыпқалшылдап жатқан бейшара сиыр тұра салып жүгіріп кететіндей ілгерілі-кейінді сырғып қояды.Бұләринешегінежетежіңішкергентіршілік.Сиырбайғұссоныңөзінде қия алмай шолақ құйрығын қысып алыпты (Ғ.Мүсірепов). Мәтінмазмұныналайықтысөйлем Аққұйқаланғанақсиырболыпшықты. Шананыңізімүлдемжоқ. Астынаештеңедетөселмепті. Сиыршолаққұйрығынқысыпалыпты. Жазықдаланыңтегістеужеріндеаққалатұр. Сиырдыңаққұйқалануыныңсебебі Дірдектеп,қалшылдапжатқандықтан Иесіқарамай,тастапкеткендіктен Жүреалмай,шамасыкетіпжатқандықтан Аққаланыңқасындашұғылағанұрланыпжатқандықтан Мойныменарқасынанбарлықжүнітүсіпқалғандықтан Практикалықтапысрма:кестенітолтыр
	Сұрақ			Жауап
	Аққаланыңденесінжасауүшінқандай материал қолданылады?
	Аққалаүшінқаншадомалатылғанқар қолданылады?
	Аққаланыңбетінқалайәшекейлейсіз?

	Аққалақаруынжасауүшінқандай заттарды пайдалануға болады?
	Аққаланыңбаскиімінжасауүшінқандай заттарды пайдалануға болады?
	Аққаланыәшекейлеуүшінқандай элементтерді қосуға болады?

Сабақтың аяғы		Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды ұйымдастыру Керібайланыс орнату	Өзін-өзібағалау «Арқағасуретсалу» Бұлойындабарлық әрекеттерді үнсіз жасау керек.Оқушыларекітопқа бөлініп, бірінің артынан екіншісі тұрып, сап түзейді. Мұғалім ең артында тұрған оқушыларғабірзаттың атауы жазылған қағаз ұсынады (мәселен, алма, алмұрт,жүзім,гүл,кітап, ағаш,автомашина т.б). Тапсырма:соңындатұрған оқушы үндемей, алдында тұрған оқушының арқасынаәлгізаттың суретін саусағымен салады. Арқасына сурет салынған оқушы алдында тұрғанныңарқасынаөзінің арқасына салынған затты салады. Суреттерсалынып біткеннен кейін мұғалім соңғыоқушыданарқасына салынған заттың атын сұрап,онықағазда жазылғанмен салыстырады.	бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:

Сабақтыңтақырыбы

Үкіменбайланыстысалт-дәстүрлер

Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету.
Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту.
Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру.
Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету.
Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті.
Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.

Сабақтың мақсаты

Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады.

Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды.

Кейбіроқушылар:берілгентақырыпбойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың кезеңі/уақыт	Педагогтіңәрекеті	Оқушыныңәрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Oқушылapмен сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.	Мұғалімменамандасады.		Түрлі– түсті доптар
	Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа тақырыпқашолу	Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.
	Психологиялықахуал орнату	«Ұқсастық шегі» әдісі Қатысушыларжұптасып отырады.Жұбынақарап, ұқсастықтытауыпжазады. Ұқсастығыноқып,ой бөліседі
Сабақтың	Жаңа тақырыпты	Мұғалімұсынған
ортасы	түсінугебағытталған	тапсырмаларды
	бағытталған	орындайды
	оқытуортасынқұрады

Shape11 Үкіменбайланыстықандайсалт-дәстүр,әдет-ғұрыпбар?«Қазақ

Энциклопедиясында» үкі тағу салты туралы айтылады. Бұл қызға құда түскенде оныңайттырылғанқалыңдықболғандығыныңбелгісіретіндеберілетінкәделердің бірі. Қыз бен жiгiттiң көңiл-күйiн орнықтыратын бұл ғұрып халқымызда

«қарғыбауын»дептеаталады.Жаушыданжақсыхабаралғансоң,жiгiттiңата- анасы болашақ келінiнiң үкiсiн (қарғыбауын) арнаулы әзiрленген үкiлi тақия,

бiлезiк-сырға,бiркиербағалыкиiмалып, құдақұдағиларына асылдан киiт әзiрлеп, қарғыбауға байлайтын бiр атын жетелеп жаңа құданың үйiне барып «үкi тағу» салтын өткiзедi. Сонымен екi жақтың

ресмиқұдаболғандығынел-жұртқажария етеді. Қыз ауылы жылы шырай, ыстық

ықыласпенқарсыалыпкүтеді.Құдалар аттанар кезде бұйымтай сұрап, шама- шарқыншашапанжауыпаттандырады.

Үкініңқауырсыныналуүшіноныөлтірмейді.Өлтіргенадамдыкиесіұрадыдеген түсінік бар. Үкіні аулап ұстап, балақ жүні мен бауыр төсінің жүнін алып, өзін

жемгетойғызыпқояберген.Мұны«үкіжүндеу»депатайды.Үкіжүндеген

ауылдан«олжаалу»салтыдаболған.Ал,көзтиіп,сұққадалмасындегенниетпен көпшілік алдына шығатын әншілер, бишілердің бөркіне, камзолына, бесікке,

домбырағат.б.үкіқауырсынынтағу–наным-сенім.

Үкініөлтірмеуініңсебебі
1. Ұстайалмайтындықтан
2. Киесізболғандықтан
3. Етіжарамсызболғандықтан
4. Қасиеттіболғандықтан
5. Азболғандықтан

«Үкіжүндеу»дегенатауғатәнқатар
1. Үкігежем салу
2. Үкініңжүніналу
3. Үкініңқауырсынынтағу
4. Қызғаүкітағу
5. Тақияғаүкітағу

Мәтіндегі«Киіт»сөзініңмағынасы
1. Құдаларғаберілетінсый-сияпат
2. Құдаларғатағылатынүкіжүні
3. Құдағаларғаберілетінсыбаға
4. Ресмиқұдалықтыңжариясы

Сұрақ	Жауап
Жапалақтыңсыртқыкелбетіқандай?
Жапалаққайдатұрады?
Жапалақнежейді?
Жапалақаңаулаутәуліктіңқаймезгілінде өтеді?
Жапалақкөзініңерекшелігінеде?
Жапалаққандайдыбыстаршығарады?

E)Құдағаларғакөрсетілгенқонақжайлылық

Мәтінмазмұнынаалшақой
1. Үкініжемгетойғызыпқояберіпотырған.
2. Құдаларғашапанжауыпаттандырған.
3. Құдалағаасылданкиіткигізген.
4. Үкіжүндегенауылданолжаалған.
5. Сұққадалсындегенниетпенүкіқауырсынынтаққан Практикалық тапсырма: сәйкестендір

Бұлтапсырмаоқушыларғажапалақтартуралынегізгіфактілердібілугежәне қызықты және ақпараттық зерттеулер жүргізуге көмектеседі.

Дөңгеленгенденесі,үлкенбасы,үлкенкөзі,құлағындағықауырсындары (айдаршасы), қысқа тұмсығы болады.
Жапалақтар ормандарда, далаларда, тауларда, тіпті қалалық саябақтарда да тіршілік етеді.
Жапалақтардыңкөзіөтедамыған,оларкөзініңерекшеқұрылымына байланысты толық қараңғылықта көре алады.
Жапалақтарысқыру,қалайылау,айқайлаусияқтыәртүрлідыбыстар шығарады, сондай-ақ қанаттарымен шу шығарады.
Жапалақтарнегізіненкеміргіштермен,құстармен,жәндіктермен,кейде балықтармен қоректенеді.
Жапалақтар—түнгіжыртқыштар,сондықтаноларнегізінентүндеаң аулайды.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Ассоциативті қатар» Мұғалімтақтағабірсөз немесе сабақтың

тақырыбынжазады.

Оқушыларғабір бетке

тақтағажазылған сөзден

бағалау парақтары

пайдаболғанпікірлерін жазудыұсынады.Сабақ тақырыбына қатысты ассоциация-сөздердібір

қатарғажазыпшығукерек. Оқушылар сөздерді оқып, артықдепсанағансөздерді алып тастап, сабақ

тақырыбын

тұжырымдайды.

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Бесік
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлікөздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады. Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды. Кейбіроқушылар:берілгентақырыпбойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың

кезеңі/уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен

сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен

Мұғалімменамандасады.

Түрлі– түсті доптар

таныстыру,жаңа тақырыпқашолу

Психологиялықахуал орнату

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

«Менсағансенемін»әдісі Әуен ойнап тұрады. Жұп құрып, бір - бірінің көздеріне қарап отырады.

«Менсағансенемін...» өйткені сен жақсы

адамсың.

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты

түсінугебағытталған бағытталған

оқытуортасынқұрады

Мұғалімұсынған тапсырмаларды орындайды

Аңызға сүйенсек, ең алғашқы бесік Жетісу мен Алтайдың бойын мекен еткен Айдархан бидің кезінде пайда болған. Айдархан бидің әкесі, төңірекке белгілі Мизамбаба,қазақдаласынаағашотырғызумен,ормандыкөбейтуменайналысса

к Shape12 ерек.ЕлгесыйлыМизамбаба150жылөмірсүріпті. Өзісүргенғұмырындаеккен көшет-талдардан үлкен бау-бақшалар өсіп шығыпты. Мизам бабаның о дүниеге

сапаршеккеніненхабардарқытайлар, бақилық бабаның еңбегін

көреалмаушылықпен өртеп жіберіпті. Сол уақытта Мизам бабаның баласы, Айдархан биалысауылғасапаршегіпкеткенекен.Би түсінде әкесін көреді, лезде бір сұмдықтың болғанын сезген ол, үйге қарай аттың басын бұрады. Ауылға асығыс жетіп, ну

орманның орнында шөл далаға айналған ауылынкөріпқаттықапаланады…Жылдар

өтебереді…Айдарханбиүйленіп,еңтұңғышытуылады.Бірақтуыласап,сәби тоқтамай жылай береді. Оған шартарапқа аты шыққан емшілер де көмектесе

алмайды.Біркүнібалажылауынтоқтатады.Әкесіқуаныпкетіп,жүгіріпүйге кірсе, оны ақ шапан киген бір қария өрттен аман қалған сынық бұтақтарға

жатқызып,сәбидітербетіпотырады.Айдарханбижақынкелгенде,ақсақалғайып болады. Оның орнында қалған ағаш бұтағымен Айдархан, қазіргі «бесік» деп айтылыпжүргенбұйымдыжасайды. Осылайша, «бесік»көшпеліқазақ халқының ажырамастай мұрасына айналады.

ҚытайлардыңМизамбабаеккенағаштардыөртеуініңсебебі
1. Қызғаныштан
2. Жағымпаздықтан
3. Жауласқаннан

Әділетсіздіктен
Еріккеннен

Айдарханныңбесікжасауынасебепболғанжағдай
1. Баласықаттыжылағандықтан
2. Ақсақалайтқандықтан
3. Баласынтербеткісікелгендіктен
4. Баласыныңағаштатынышұйықтауы
5. Әкесіненқалғанағашболғансоң

Мәтінніңсоңғыбөлігінеқатыстымақал-мәтел
1. Жамандепбесіккекүлме,Тардепбаресіккекүлме.
2. Ауылым-алтынбесігім.
3. Төріңдебесіктұрса,төредебасиеді. D)Бесік–ұшарұяң, Есік– алтыншыған.

E)Өзелің-алтынбесік.

Айдарханбидіңқапалануыныңсебебі
1. Нуорманныңөртеніпкеткеніне
2. Баласыныңжылайберетініне
3. Алыссапарлапкеткеніне
4. Сұмдықтыңболғанынсезгеніне
5. Ақсақалдыңғайыпболғанына

Шығармашылықжоба:Бесікжасау

Жобаныңмақсаты:Оқушылардышығармашылықойлауғажәнебірегейбесіктер жасау арқылы қолөнер дағдыларын дамытуға шабыттандыру.

Жобаныңқадамы:

Кіріспе:
1. Тәрбиеленушілерге жобаның мақсатын түсіндіріңіздер: олардың шығармашылығы мен дағдыларын пайдалана отырып, бірегей бесік жасау.
2. Шабыт алу үшін бесіктердің немесе идеялардың мысалдарымен бөлісіңіз.
Идеяларменұғымдар:
1. Мүмкін болатын бесік тақырыптары мен түсініктері туралы қысқаша талқылау.
2. Сұрақтар қойыңыз: Бесікке қандай тақырыптар қызығушылық танытуы мүмкін? Қандай материалдарды пайдалануға болады?
3. Эскиздерменконструкциялар:
  1. Тәрбиеленушілеріңізден түрлі пішіндер мен сәндік элементтерді елестетіп, бесігінің жылдам эскиздерін жасауды сұраңыз.
  2. Сұрақтар:Сіздеқандайидеяларбар?Бесіктіқалайелестетесіз?
4. Материалдарменқұрал-саймандар:

Бесікжасауүшінқолдабарматериалдарменқұралдардыталқылау.
Сұрақтар: Сіз қандай материалдарды пайдалануды жоспарлап отырсыз? Сізге қандай құралдар қажет болады?

Шығармашылықпроцесс:
1. Оқушыларыңызға бесікпен жұмыс істеуге уақыт беріңіздер, оны жасаудың негізгі қадамдарына назар аударыңыздар.
2. Сұрақтар: Сіздің шығармашылық процесіңіз қалай жүріп жатыр? Сіз қандай сын-тегеуріндермен бетпе-бет келіңіз?
Бөлінужәнеою-өрнек:
1. Бесіктіәшекейлеуменәшекейлеудіңәртүрліжолдарынталқылау.
2. Сұрақтар:Бесіктіқалайбезендірудіжоспарлайсыз?Сізгеқандайәрлеу стилі ұнайды?
Көрсетілім:
1. Әрбіроқушыданөзініңдизайныменерекшеліктерінсипаттайотырып, өз бесігін сынып алдына енгізуді сұраңыз.
2. Сұрақтар: Бесік арқылы нені білдіргіңіз келді? Сіз қандай сын- тегеуріндерді еңсердіңіз?
Қорытынды:
1. Оқушылардың шығармашылық жетістіктерін және олардың бірегей үлестерін бөліп көрсету арқылы жобаны қорытындылау.
2. Сұрақтар: Сіз осы жобадан қандай сабақ алдыңыз? Сізге ең көп нені ұнатқан?

Үй тапсырмасы: Ата-аналарды сыныпта ұйымдастырылған бесік көрмесіне шақырыңыздар, онда оқушылар өз жұмыстарын көрсетіп, жасампаздық үдерістен алған әсерлерімен бөліседі.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Ассоциацияның көмегіменкөрініс

Қатысушылар өздерінің есімдерімен қосабір затты (пикникке алып шығатын немесе қызығушылығына байланысты) ұйқастырып айту керек. Мысалы: Есімім–Жантас,ұнататын сусыным – квас; Есімім – Жанар, ұнататын жемісім– анар т.с.с.

Сабақтаөтілген

ұғымдардыөзесімдерімен байланыстырып

айтуларынаболады.

бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Терекқандайағаш?
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады. Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды. Кейбіроқушылар:берілгентақырыпбойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың

кезеңі/уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен

сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа

тақырыпқашолу

Психологиялықахуал орнату

Мұғалімменамандасады.

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

«Сиқырлысөздер» ойыны

Мұғалім кез - келген өтініштіайтады,алоқушы оны әдепті түрде айтуы

керек.Мысалы: Айнаш,

Түрлі– түсті доптар

дәптерді бер. «Айнаш, өтінеміндәптердіберші»

Ізеттіліктуралыертегі

тыңдау.

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты

түсінугебағытталған бағытталған

оқытуортасынқұрады

Мұғалімұсынған тапсырмаларды орындайды

Т Shape14 еректаулыжердеөсетінкөктеректен(осина)таралған.ІлеАлатауыныңылғалды

бөктерлерінде, қар көп тоқтап қалатын жерлерде өседі.Қазіртеректіңтүрікөп.Гибридтітүрлеріде жеткілікті.Суарылуыжақсыболса,біржылда2-3

метрге дейін көтеріледі. Бәрі күтіміне байланысты. Қарағайменеменніңжүзжылдаберетінөнімінтерек 13-ақ жылда береді. 50-60 жылға дейін өсе береді,

сосын ғана өсімі азаяды. Жағдайлы жерде бұл ағаш 120-150 жылға дейін өмір сүреді. Терек – өте әдемі ағаш.Тікөседі.Ағашөсіргісікелгендердіңкөпшілігі теректі мамық шашады деп егуден қашқақтайды.

Мұның шешімі оп-оңай. Аталық теректен алған шыбық мамық шашпайды. Асықпай қарап жүріп, мамық шашпайтын аталық теректіңтұқымыналукерек.Теректіегіп,өсіруүшінкөпқаражаткерекемес. Қалемшесін, шыбықтарын күз соңында немесе ақпан айында кесіп алып,

көлеңкелі жерге көміп тастаған дұрыс. Қазылған жердің тереңдігі бір жарым метрдейболсажетеді.Осыұрағатерекшыбықтарынелу-елуденбайлап, үстіне

сабантастап,көміптастаңыз.Сәуірайының27-29-ыаралығындақайтаданаршып алып, 20- 25 сантиметр қалемшелеп кесіп, жерге қисығынан қадау керек. Қисық дегенде, шамамен 45 градустай, көлбеу егілгені жөн. Мұның себебі – көлбеу егілген кезде шыбықтың буындары жерге тиіп тұрады да, ағаш осы буындардан

өсіпшығады.Негізгіөскінжерденнәралыптұрғасынтезтамырланады.

Мәтінмазмұнынаалшақ ой
1. Терекөсіруүшінкөпқаражаткерекемес.
2. Теректікөседі.
3. Негізгіөскініжайтамырланған.
4. Терек150жылғадейінөмірсүреалады.
5. Терекөнімдітезбереді.

Терекбуындарданөсіпшығуыүшінжасалатынәрекет
1. Жергеқисыққадаукерек
2. Көлбеуегілуікерек
3. Аршыпалукерек
4. Қалемшегінкесукерек
5. Жерді1,5метрдейқазукерек

Shape15

Мәтінмазмұныналайықтымақал-мәтел
1. Ағашкөркі–жапырақ
2. Адамдосымен,ағаштамырыменмықты.
3. Жаңбырбіржауса,Терекекіжауады
4. Ағашекпей,жемісбермес.
5. Қанатсызқұс-Жапырақсызағаш

Теректіңөсужерлері
1. Ылғалдыжерлерде
2. Қартоқтамайтынжерлерде
3. Таубөктерлерінде
4. Ашықалаңқайларда
5. Шөлдіжерлерде

Шығармашылықжоба:Қайыңағашынзерттеу

Жобаның мақсаты: Оқушыларды ағаш өсiмдiгi ретінде қайыңмен таныстыру жәнеосыағаштыңәртүрліқырларынзерттеуарқылыолардыңшығармашылық ойлау қабілетін ынталандыру.

Тапсырма:

Сыртқытүрінзерттеу:
1. Мектепауласынданемесежақынмаңдағысаябақтақайыңағашын көру.
2. Негізгісипаттамалардыңсипаттамасы:діңнің,жапырақтың, қабығының пішіні.
3. Қайыңағашыныңсуретінемесесуреті.
Биологиялықерекшеліктері:
1. Қайыңтуралынегізгіфактілердізерттеу:олөсетінтопырақтүрі, тамыр жүйесінің ерекшеліктері.
2. Қайыңдықандайжануарларнемесежәндіктерөмірбойы пайдаланады?
3. Мәденижәнесимволдықаспектілері:
  1. Қайыңныңтүрліхалықтармәдениетіндегімаңызынзерттеу.
  2. Қайыңнегекейбірелдердесимволболыптабылады?
4. Шығармашылықтапсырма:
  1. Зерттелгенфактілерменсимволизмдіқосаалғанда,қайыңағашы туралы коллаж немесе қысқа әңгіме жасау.
  2. Қайыңағашыныңайналадағырөлінөзіндіктүсіндірудіұсыну.

Талқылауғаарналғанмәселелер:

Қайыңменбасқаағаштардыңайырмашылығынеде?
Қайыңжапырағыныңденсаулыққатигізетінпайдасықандай?
Неліктенқайыңөнерменәдебиеттежиікездеседі?

Қайыңғақандайдінинемесемифологиялықнаным-сенімдербайланысты?
Қайыңағаштарыныңтабиғаттаөмірсүруінеқандайқауіп-қатерәсеретуі мүмкін?
Қайыңағаштарынқорғаужәнесақтауүшінқандайәдістердіқолдануға болады?

Ескертпе:Мұғалімбілімалушылардыңжасерекшеліктерінежәнеқолдабар ресурстарға сәйкес тапсырманы бейімдеуі мүмкін.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Атаулартуралыүш сұрақ»

Мұғалім сабақ басында жаңатақырыпбойынша үш терминді тақтаға жазып,оқушыларғаосы атауларға қатысты мынандай сұрақтарға жазбаша жауап беруді тапсырады:

Қайда?Бұлтерминдерді сіз бұрынырақта қайда және қандай мағынада кездестіріп едіңіз?
Қалай?Өз

тәжірибеңізбеносы

атаулардықолданудың мысалдарын келтіре

аласызба?

Қандай?Осысабақта бұл атаулар қандай

қолданыстаболадыдеп ойлайсыз?

Әдеттегідейбұлжұмысты оқушылардың жеке, жұппен (шағын топ ішінде) ауызша немесе жазбаша орындауы ықтимал. Содан кейін мұғалім бірнеше оқушының пікірін

тыңдайды.

Мұғалімніңсұрақтарды шығармашылық тұрғысынан әр сабақта тақырыпқабайланысты өзгертіпотыруытиімді.

бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Әжелеркүні
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады. Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды. Кейбіроқушылар:берілгентақырып бойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың кезеңі/уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен

сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен

Мұғалімменамандасады.

Түрлі– түсті доптар

таныстыру,жаңа тақырыпқашолу

Психологиялықахуал орнату

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

«Ең жақсы» ойыны Қатысушыларекітопқа бөлінеді. Әр топқа

мынадай нұсқау беріледі. Берілген мінездеме қай мамандыққа сай екендігін айтуқажет. Еңақшалы, ең жасыл,еңтәтті,еңкүлкілі, ең ұсқынсыз, ең қарым - қатынасы күшті, ең

жауапты, еңсалмақты

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты

түсінугебағытталған бағытталған

оқытуортасынқұрады

Мұғалімұсынған тапсырмаларды орындайды

Ж Shape16 ыл сайын наурыз айының алғашқы жексенбісінде Франция елі Әжелер күнін (Fêtedesgrands-mères)атапөтеді.Бұлкүніжасы55-тенасқанапаәжелергеерекше құрмет көрсетіледі. Әжелер мерекесі ұлттық мәртебеге ие болғандықтан, бұл

күндіфранцузхалқыасығакүтеді.Бұлмерекенің француз халқының өмірінде орын алуына

«Әжелер»кафесімен ірісаудаорындарының

маркетингтікагенттіктерісебепшіболды.Жүздері мейірімге толы апа-әжелер бұл күні әдемі

көйлектерінкиіп,төлмерекелерінатапөтуге дайындалады. Мереке күні апа-әжелерін құттықтап, олардың көңілін көтеру үшін

немерешөберелерарнайысый-кәделержасайды.

Бұлкүнібарлықдүкендермен сауда

орталықтарындаәжелерүлкенжеңілдікпен

өздерінеқажеттібұйымдардысатыпалаалады.Мейрамханаларменкафелерде мерекелік мәзір дайындалады. Ал туристік фирмалар әжелер мен олардың

немерелеріне тегін экскурсиялық бағдарламалар қарастырады. Әжелер мерекесініңжексенбікүнітойлауындабіргәпбар.Француз халқыныңапа-

әжелерініңжасыкеліп,зейнеткешықсада,олареңбекетуденжалықпайды.

Олардыңойынша,жұмысістегенжанешуақыттақартаймайды.Сондықтанболар, әжелер күні жексенбі, демалыс күні тойланады. Ал 8наурыз мерекесі Франция

елінде мемлекеттік мәртебеге ие болмағандықтан, бұл күні ешкім демалмайды. Мерекекеңкөлемдеатапөтілмегендіктен,французхалқыныңқыз-келіншектері мен апа-әжелері өздеріне бағытталған игі тілектерді естумен ғана шектеледі.

Shape17 1.8наурызмерекесініңФранциядатойланбауыныңсебебі

Ешкімдемалмағандықтан
Мерекекеңкөлемдеаталыпөтілмегендіктен
Мемлекеттікмәртебегеиеболмағандықтан
Әжелеркүніғанатойланатындықтан
Демалыскүнгедөпкелгендіктен

Әжелергежататынқұрметтіңбірі
1. Әжелергекезкелгенадамкедә-сыйжасайды.
2. Әжелержексенбікүніжұмысжасамады.
3. Әжелергежеңілдікпенэкскурсияларұымдастырылады.
4. Әжелергенемерелеріарнайысый-кәдежасайды
5. Әжелергеәдемікөйлектерсыйланады.

Әжелеркүнімерекесініңжексенбікүніжасалуыныңмәнісі
1. Жексенбікүніжұртшылықтыңбарлығыдемалатындықтан.
2. Көктемніңеңалғашқыжексенбісіболатындықтан.
3. Барлықадамдарғажексенбіыңғайлыболғандықтан
4. Туристікфирмалардасаяхатқаорындарболатындықтан
5. Зейнеткешықсада,еңбекетуденжалықпайтындықтан

Мәтінмазмұныналайықтыданалықой
1. Кәрілік–дауасыздерт
2. Күлсең,кәрігекүлме
3. Өсетінелдіңқарты-қазына болар
4. Қарттыңайтқаныністе
5. Қарткебінінқаптасақта

Шығармашылықжоба:Әжемніңпортреті

Жобаныңмақсаты:әженіңпортретінжасауарқылышығармашылықпенөнер тәсілдерімен танысу.

Тапсырма:

Әжеңіздіойлаңыз.Олнегеұқсайды?Қандаймінезбелгілеріесіңізде? Онымен қандай естеліктер байланысты?
Мүмкіндігіншеәжеңіздіңсуреттеріменфотосуреттерінжинаңыз.Олай болмаса, оның сыртқы келбеті мен тұлғасын елестетіңіз.
Әжеңіздіңпортретінжасайбастаңыз.Келесітәсілдердіңкезкелгенін таңдауға болады:
1. Қарындаштарменнемесемаркерлерменсуретсалу.
2. Журналдарданалынғанфотосуреттерменсуреттерколлажы.
3. Аквареліпортрет.
4. Матаданжәнебасқаматериалдарданпортретжасау.

5. Компьютерлікграфика(тиістібағдарламалыққамтамасызетуге рұқсат болған жағдайда).

Жұмысістегенсайынөзэмоцияларыңыздысақтаңыздаржәнеәжеңізбен бірге отбасылық әңгімелеріңізді еске алыңыздар.
Жобаңыздыаяқтаңыз,әжеңіздіңпортретінежеткізгіңізкелетінмәліметтер мен мүмкіндіктерді қосыңыз.

Талқылауғаарналғанмәселелер:

Сізөзжобаңыздаәжеңіздіңқандайбелгілерінбөліпкөрсетугешешім қабылдадыңыз және неге?
Портреттіжасауүшінқандайшығармашылықтәсілдердіқолдандыңыз? Қайсысы сізге ең ұнады және неге?
Жобаменжұмысістеукезіндесізқандайсезімдерменэмоциялардыбастан кешірдіңіз?
Оныерекшеетуүшінпортреткеқандаймәліметтерменмүмкіндіктер қостыңыз?
Осыжобанықұрубарысындаәжеңізтуралынебілдіңіз?Олсізгеқандай жаңа естеліктер мен сезімдер тудырды?

Ескертпе:Мұғалімәрбіроқушыныңжұмысістеуіүшінқажеттіматериалдардың (қағаз, қарындаш, фотосурет және т.б.) бар екеніне көз жеткізуі және қажет болған жағдайда қосымша көмек көрсетуі тиіс. Сабақ әр оқушы өз жобасын сабақтың соңына дейін аяқтай алатындай етіп құрылымдалуы тиіс.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«АшықжәнеЖабық сұрақтар»

Жабық сұрақтар пайдалы болуымүмкін,алайдаолар абстрактілі ойлау,

талқылаудағдыларын қолдануға септігін тигізбейді және аса

түсініктіболмайды.Ашық сұрақтар керісінше әсер

етеді,соларқылыоқу үдерісін жақсартады.

Мысалы,Сізөткенкеште бір жаққа шықтыңыз ба? Сізкешемектептенкейін не істедіңіз?

Жұмысүлгісі:

Оқушыларға белгілі бір тапсырмаберералдында олардың сұрақтарды

анағұрлыманықтүсініп,

бағалау парақтары

бағалау критерийлерін қанағаттандыру үшін не істеу қажеттігін түсіну үшінмысалдаркелтіріңіз. Оқушылар бағалау критерийлерін қолдана отырып, жұмыс үлгісіне баға қоя алады. Бұл не

талапетілетінінжәнебұл үдеріспен қалай

байланыстаболатынын түсінуді модельдеуге көмектеседі.

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Бұғнай
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады. Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды. Кейбіроқушылар:берілгентақырыпбойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың

кезеңі/уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен

сәлемдесу,оқушыларды

Мұғалімменамандасады.

Түрлі–

түсті доптар

түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа

тақырыпқашолу

Психологиялықахуал орнату

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

«Жағдайлыволейбол» ойыны

Мұғалім әділдік пен әділетсіздікті көрсететін жағдайларды айтады, сол арада дұрыс жауапқа бала

доптықағыпалады,бұрыс жауапқа қағып алмайды.

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты

түсінугебағытталған бағытталған

оқытуортасынқұрады

Мұғалімұсынған тапсырмаларды орындайды

Б Shape18 ұғнайойыныкөгалдарда,үлкенбөлмелердеөтеді.Ойнаушылардыңжас

ерекшеліктері ескерілмейді, ойнағысы келгендердіңбәріқатысады.Ойнаушылар қаншалықты көп болса, ойын соншалықты қызықты өтеді. Ойын жүргізуші ойнаушыларды айнала

отырғызып, "біріншібұғнай", "екінші бұғнай","үшінші..."тағысынтағы,ең соңына дейін отырғандарды санап шығады да, "Пәленінші бұғнай",- деп

дауыстайды.Атыаталғанбұғнайорнынан атып тұрып, келесі біреуін шақыруы

керек. Әдетте, малдас құрып отырған балалар, жүресінен немесе жамбасымен отырған қыздар бірден тез тұра алмай қалады.Ал,кейбірсақотырғанойыншыларатыаталмайтұрыпкетеді.Осындай орнынан уақытында тұра алмай қалған және аты аталмай атып тұрып кеткен ойыншыларғажазақолданылады.Ондайадамкөпшіліктіңұйғарымыменортаға шығып өнер көрсетеді.(«Қазақтар» анықтамалығынан)

Ойындаойнаушылардыңкөпболуыныңсебебі
1. Ойынқызықтыөтуіүшін
2. Бұғнайлардыңшексізболуыүшін
3. Өнеркөпкөрсетілуіүшін
4. Ойынныңшартысондайболғаныүшін
5. Үлкенбөлмедеойналатындықтан

Бұғнайдағықыздардыңотырысы
1. Малдасқұрыпотырады
2. Нықотырады
3. Тікесіненотырады
4. Жамбасыменжатады
5. Жүресіненотырады

Жазақолданылатынсәт
1. Атыаталғансоңтұрыпкетсе
2. Атыаталмайотырыпқалса
3. Уақытынанбұрынтұраалмайқалса
4. Атыаталыптұрыпкетсе
5. Шарторындалмайтұрыпкетсе

Мәтінніңтірексөздері
1. Адам,біреу
2. Жамбас,кейбір
3. Көгал, адам
4. Бұғнай,ойыншы
5. Бұғнай,үлкен

Шығармашылық жобасы: Қазақтардың ұлттық ойындарын зерттеу Жобаныңмақсаты:Оқушылардықазақмәдениетініңдәстүрліойындарымен таныстыру және ұлттық ойынның өзіндік нұсқасын жасау арқылы

шығармашылықәлеуетінкөрсету.

Тапсырма:

Қазақмәдениетінің«Көкпар»,«Асау»,«Қызқуу»,«Тоғызқұмалақ»жәнет.б. дәстүрлі ойындарын зерттеу. Қазақ халқы үшін осы ойындардың

ережелерін,тарихын,маңызынүйрену.

3-4адамнантұратынтоптарғабөлінеді.

Әртопқазақмәдениетініңұлттықойындарыныңбірінтаңдайды.

Таңдалғанойындықайтаойластыружәнеқазіргізаманғыжағдайлармен қолжетімді ресурстар негізінде ойынның өз нұсқасын жасау үшін шығармашылықты пайдаланыңыз.

Ойынның жаңа нұсқасына қысқаша түсініктеме дайындау, оның ережелерін, мақсатын,тарихын,сондай-ақойыншылардытартутәсілдерінтүсіндіреді.

Талқылауғаарналғанмәселелер:

Сізқазақмәдениетініңқандайдәстүрліойындарынзерттедіңіз?Қайсысысізгеең ұнады және неге?

Қазақхалқыныңдәстүрліойындарыныңқандайерекшеліктеріменмағыналарын атап өттіңіз?

Сізонызаманауижәнезаманауикөрермендерүшінқолжетімдіетуүшінтаңдаған ойынға қандай өзгерістер енгіздіңіз?

Ойынныңжаңанұсқасынжасауүшінқандайматериалдарменресурстарқажет болды? Процесте қандай қиындықтарға тап болдыңыз?

Сіздіңойынныңжаңанұсқасындақазақмәдениетініңрухымендәстүрісақталған деп ойлайсыз ба? Сіз ойынға қандай мәдениет элементтерін қостыңыз?

Ескертпе:Мұғалімқазақмәдениетініңдәстүрліойындарытуралыақпараттық ресурстарға қолжетімділікті және ойындардың жаңа нұсқаларын жасау үшін материалдарға қолжетімділікті қамтамасыз етуі тиіс. Сабақты әр топтың

зерттеуге,талқылауға,ойынныңөзнұсқасынжасауғажеткіліктіуақыты болатындай етіп құрылымдаған жөн.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Аяқталмағансөйлем» тәсілі

«Мұғалімге жеделхат» тақтасына оқушылар стикержапсыруарқылы орындалады.

Оқушыларөздерінежақын сөйлемдітаңдап,айтылған ойды жалғастырады:

бүгінгісабақта

мен....түсіндім,...білдім,

....көзімдіжеткіздім.

бүгінсабақта қуантқаны.....
менөзімді үшінмақтар

едім.

мағанерекшеұнағаны.....
сабақтан соң маған келді.
бүгінмаған сәті

түсті.

қызықты болғаны.....
қиындықтудырды.
меніңтүсінгенім.....
ендімен аламын.

бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:

Сабақтыңтақырыбы

Қорқытата

Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету.
Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту.
Әр түрлікөздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру.
Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету.
Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті.
Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.

Сабақтың мақсаты

Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады.

Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды.

Кейбіроқушылар:берілгентақырыпбойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың кезеңі/уақыт	Педагогтіңәрекеті	Оқушыныңәрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Oқушылapмен сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.	Мұғалімменамандасады.		Түрлі– түсті доптар
	Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа тақырыпқашолу	Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.
	Психологиялықахуал орнату	«Кездесу»ойыны Жайәуенменекішеңбер болып қарама – қарсы айналады,әуентоқтаған кезде бір - біріне қарап, баланыңқасиетінайтады.
Сабақтың	Жаңа тақырыпты	Мұғалімұсынған
ортасы	түсінугебағытталған	тапсырмаларды
	бағытталған	орындайды
	оқытуортасынқұрады

Shape20 Қорқыттың нақыл сөздері Баят руында Қорқыт ата дейтін білікті, сәуегей адам болыпты.Тәңірізердесінесалғансоңоныңбарлықболжамдарықатесізболған...

ОғызтайпаларындаҚорқытатаеңқиындегенмәселелердішешкен.Қандайғана

қиын іс болмасын, Қорқыттың кеңесін алмай, ел ешбір жұмысқақолұрмаған.Елоныңбарлықөсиетін(билігін) бұлжытпай орындаған. Қорқыт атадан мынадай нақыл сөздер қалыпты: «Тәңірге сиынбаған адамның тілегі қабыл болмайды. Тәңірісі құрамаса, ешкімнің бірі екеу болмайды. Тәңірі бендесінің маңдайына не жазса, сол болады. Оның жазуынсыз адам жамандық көрмейді, ажалкеліп,өлмейді.Өлгентірілмейді,кеудеңненқаның кетсе, ол қайтып келмейді. Жігіт тірісінде Қаратаудай қылып, бір күн тыным көрмей дүние жияды, байиды.

Бірақ соның ішінен ол өзіне тиісті үлесін ғана жейді. Сулартарам-тарамболыпқаншаматасыпаққанымен,

теңіздердітолтыраалмайды.Менмен,тәкаппарадамдытәңірісүймейді.

Басқалардан өзін жоғары ұстаған адамға тәңірі бақ бермейді. Өзіңнен тумаса ұл өгей: қаншама бағып, қаққаныңмен ол саған ұл болмайды. Ер жетіп, ат жалын тартып мінген соң өз жөніне кетеді, бәлки ол тәрбиелеген адамға көрдім-білдім деген сөзді де айтпас. Күлді қаншама үйгенмен төбе болмас. Қара есектің басына жүген таққанмен – тұлпар болмас. Күңге сары пай шапан жапқанмен – бәйбіше болмас.Қарқаншама қалыңжауғанмен–жазғабармас.Гүлденіпөскенбәйшешек –күзгебармас.Тозғанмақтабөзболмас,ежелгіжауел(дос)болмас. Атқиналмай жол шалмас. Қайыспас қара балтасыз жау алынбас. Мыңғырған мал жиғанмен, адамжомартатанбас.Анаданөнегекөрмегенқыз жаман,атадантағылымалмаған ұл жаман. Ондай бала ел басын құрап, үйінен дәм беруге де жарамас.»

Қорқытқатәнсипат
1. Көреген
2. Оқыған
3. Зияткер
4. Бақсы
5. Көрсеқызар
Тағдыртуралыайтылғаннақылсөзі
1. Оныңжазуынсызадамжамагдықкөрмейді.
2. Гүлденіпөскенбәйшешек–күзгебармас.
3. Мыңғырғанмалжиғанмен,адамжомартатанбас.
4. Анаданөнегекөрмегенқызжаман.
5. Күлдіқаншамаүйгенментөбеболмас.
Қорқыттыңақылынсызешбіржұмыстыңорындалмауыныңмәнісі
1. Қорқытқабарлығыныңбағыныштыболғанынкөрсетеді.
2. Қорқыттанкүллітайпаныңқорыққандығынкөрсетеді.
3. Қорқыттыңөзтайпасыныңкөсеміболғандығынкөрсетеді.

Оныңмысыныңбасыптұрғандығынкөрсетеді.
Қорқыттыңқиынмәселенішешетінкөрегендігінкөрсетеді.

4.Мәтінмазмұынаалшақой

Елешқандайжұмысқақолұрмаған.
БарлығыҚорқыттыңкеңесіналған.
Оныңбарлықболжамдарықатеболған.
ҚорқытБаятруынаншыққан.
Оғызтайпаларынатанымалболған.

Жобаныңатауы:«Әлемніңақсұңқарлары:зерттеулержәнешабыт»

Жобаның мақсаты: Оқушыларды түрлі мәдениеттер мен дәуірлердің көрнекті садақаларыныңөміріменжәнеоқуларыментаныстыру,сондай-ақолардықазіргі заманда даналықты шығармашылық тұрғыдан түсінуге және қолдануға шабыттандыру.

Тапсырма:

Атақты ақсүйектердің бірін таңдап (мысалы, Конфуций, Сократ, Лао Цзу, МахатмаГанди,Далай-лама,т.б.),оныңөмірін,өмірбаянын,өзіайтқан негізгі идеяларын зерттейді.

Таңдалған ақиқат және олардың ең маңызды дәйексөздері немесе мәлімдемелері туралынегізгіфактілердіқамтитынқысқашакөрсетілімді(5-7слайд)жасау.

Қысқамонологты(1-2минут)дайындаңыз,ондатаңдалғанақиқаттыенгізіп,оның маңызды оқулары туралы айтып беріңізші.

Топпеносыақылдыңөміріменоқуларынанқандайданалықсабақтарынүйренуге болатыны және оларды бүгінгі әлемде қалай қолдануға болатыны туралы қорытындыларыңызбен бөлісіңіз.

Келесісұрақтардыпайдаланыптоптықталқылаудыбасқару:

Сізтаңдағанақиқатоқуларындақандайқұндылықтарменидеялардыаса маңызды деп есептейсіз?

Бұлданалықсабақтарынкүнделіктіөміріміздеқалайпайдалануғаболады?

Қазіргіқоғамныңқандайпроблемаларын,егерадамдаросыақсұрдың оқуларын ұстанса, шешуге болар еді?

Сіздіақиқатоқуларыныңқандайаспектілеріқызықтырыпотыржәненеге?

Тапсырманыорындаууақыты:25минут.

Аяқтағаннанкейінкөрсетілімдіұсыныңызжәнеқорытындыларыңыздықалған топпен бөлісіңіз.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Әңгімелесетін әріптестер»

Өткенсабаққасілтеме

жасаудыкөздейтін

бағалау парақтары

бастапқынемесебүкіл сыныпқа арналған тапсырма ретінде

оқушыларәріптестерімен:

жаңаоқылған3факті туралы;
оларғажеңілболып көрінгендер туралы
оларғақиынболып көрінгендер туралы
алдағыуақыттаоқығысы келген нәрселер туралы ақпарат алмасады.

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Күйеуқоржын
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады. Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды. Кейбіроқушылар:берілгентақырыпбойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың

кезеңі/уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен

сәлемдесу,оқушыларды

Мұғалімменамандасады.

Түрлі–

түсті доптар

түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа

тақырыпқашолу

Психологиялықахуал орнату

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

«Сиқырлыжұмыртқа» ойыны

Әроқушыжұмыртқа бейнесінде берілген

формаларғажаңазатпайда болатындай етіп, аяқтап

суретсалады.

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты

түсінугебағытталған бағытталған

оқытуортасынқұрады

Мұғалімұсынған тапсырмаларды орындайды

Ж Shape21 ас жұбайлар, той иелері, құда-құдағи, жүректі жарып шыққан ақ тілектер, көңілді әуен, қызықты шоу-бағдарлама және осының барлығын бір – бірімен байланыстырып,өмірдебірретқанаболатыноқиғаныбарыншаестеқалатындай

етіпөткізугеөзүлесінқосатындарынды асаба. Бұның барлығы бір күнде ғана орын алатын оқиғалар. Алайда,

дайындығыменмашақатыбірнеше

айларғасозылады.Тойалдындаәулеттің ақылдасуы(құрылтай),тойғадайындық, ас мәзірі, қонақтар тізімі, өтетін орны (мейрамхана), киіт және басқада кәде

сыйлардыдайындау,бұныңбарлығы уақытбөлудіқажетететінжұмыстар.

«Тойдыңболарынан,боладысықызық» деген содан қалса керек. Бұдан бөлек,

міндеттітүрдеөткізукерекжөн-жоралғылар,салт-дәстүрлердебар.Оларды өткізу үшін де арнайы дайындық қажет.

Тойалдындағыәулеттіңақылдасуы
1. Ақылшай
2. Мейрамхана
3. Кәдесый
4. Құрылтай
5. Құдақоржын

2.Тойдыңдайындығыныңреті

Құрылтай
Тойғадайындық
Қонақтартізімі
Асмәзірі

Кәдесыйлар дайындау
Өтетінорны
1. 1,2,4,3,6,5
2. 1,4, 6,3, 5,2
3. 5, 1,6,4,3,2
4. 6,4,2,5,1,3
5. 3, 4,1,2,6,5

Жоба:«Қазақмәдениетініңашылуы:зерттеулерменшабыт»

Жобаныңмақсаты:Шығармашылықтәсіларқылы оқушылардыҚазақстанныңбай мәдениетімен және тарихымен таныстыру.

Жобаныңқадамы:

Қазақмәдениетінекіріспе(5минут)

Қазақстанныңгеографиялықорналасуынқысқашаталқылау.

Мәдениеттіңнегізгіаспектілерінталқылау:дәстүр,асхана,музыка,би,киім және т.б.

Салт-дәстүрлерменәдет-ғұрыптардызерттеу(5минут)

Негізгідәстүрлердіталдау:тойлар,мерекелер,дінирәсімдер,т.б. Әр түрлі дәстүрлердің мағынасы мен символизмін талқылау.

Шығармашылықжұмысы:Ұлттықәшекейбұйымдарынжасау(10минут)

Оқушыларды қазақ әшекейлері, орамалдар, білезіктер немесе мойнақ стиліндегікостюмдікәшекейлерсияқтыұлттықәшекейлержасауға шақырыңыз.

Оқушыларменқазақөнеріндеқолданылатындәстүрліәшекейлермен түстерді талқылау.

Идеялардытаныстыружәнеалмасу(5минут)

Оқушыларданшығармашылықжұмыстарыменбөлісіп,оныңқазақ мәдениетін қалай бейнелейтінін түсіндіруді сұраңыз.

Талқылауға сұрақ қойыңыз:Сіз қазақ мәдениетітуралы қандай жаңа нәрселербілдіңіз?Сіздіқазақмәдениетініңқандайэлементтері шабыттандырды? Сіз қалай ойлайсыз, бұл дәстүрлер сіздің мәдениетіңізбен байланысты болуы мүмкін бе?

Қорытынды(5минут)

Жобаныңнегізгікөрсеткіштерінқорытсын.

Оқушыларғақазақмәдениетінзерттеугеқатысқаныжәнеқызығушылық танытқаны үшін алғыс білдірсін.

Сабақтажұмысістеугеарналғансұрақтар:

Сіздіқазақмәдениетініңқандайаспектілеріқызықтырадыжәненеге?

Сізқазақхалқыныңқандайдәстүрлерінсақтап,болашақұрпаққаберуүшінаса маңызды деп есептейсіз?

Сіздіңойыңызша,мәденимұранысақтаудағыөнерменқолөнердіңрөліқандай?

Сізқазақмәдениетіменхалқыңыздыңмәдениетіарасындағықандайұқсастықтар мен айырмашылықтарды байқадыңыз?

Қазақмәдениетіноқып-үйренукезіндеқандайидеяларменшабыталдыңызжәне оларды өз шығармашылық еңбегіңізде қалай пайдалануға болады?

Бұлжобаоқушыларғақазақмәдениетітуралыбілімалыпқанақоймай,өз шығармашылық жобалары үшін де шабыттандыратын болады.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Әріптер мен сандар» Қатысушыларғамұғалім қалаған әріп не сан

айтады.Қайтоп10 санағанша,әртүрлі тәсілмен бірінші

құрастырып болса, солар жеңімпаз.Сергітукезінде немесе жағымды ахуал туғызусәтінде қолдануға болады.

бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Құмайтазы
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлікөздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелеп айтады, негізгіойдыашады.

Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды.

Кейбіроқушылар:берілгентақырып бойыншаойқорытужасай

алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың

кезеңі/уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен

сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа

тақырыпқашолу

Психологиялықахуал орнату

Мұғалімменамандасады.

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

«Өкпеніеріту» жаттығуы

Тып-тынышденеңіздібос ұстап отырыңыз. Өзіңізді қаракөлеңкеде театрда отырмын деп есептеңіз

Алдыңыздағы шағын сахнаға(еңжеккөретін, көргіңіз келмейтін ) сіз кешіруге тиісті адамды қойыңыз. Мейліол сізді қазір ренжітсін, бұрын

ренжітсін,қазірөмірдебар болсын, әлде өмірден өтіп кетті ме, оған мән

бермеңіз.Көзалдыңызға елестеткенде оның жағдайы жақсы, жүзіне күлкіүйірілгенжағдайда

болуыкерек.Оныбақытты деп біліңіз. Бірнеше минут оның жүзін анық көз

алдыңыздаұстаптұрыңыз. Сонан соң барып ол бейнеменқоштасыңыз.Сіз кешірген адам кетісімен сіз өзіңізді сахнаға қойыңыз. Өзіңізді де тек жақсы жағдайда

елестетіңіз.Бақытты,күлкі үйірілгенжүзбентұрыңыз. Бұл әлемдегі жақсылық

барлығыңызғадатең жететінін ұғыңыз.

Түрлі– түсті доптар

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты

түсінугебағытталған бағытталған

оқытуортасынқұрады

Мұғалімұсынған тапсырмаларды орындайды

К Shape23 өшпелі бабамыз жаз жайлауды той-думандатып өткізсе, қысқы күнде ит жүгіртіп,құссалыпсаятшылыққұрған.Сөйтіп,аңғасалатынқұстарды,мінетін атты–жүйрікат,қыранбүркіт,алғырқаршыға,құмайтазы,айлалысұңқардеп

ерекшеқасиеттеріменатаған.

Осындағықұмайтазыныңқасиетіне тереңірек тоқталсақ… Тазының ең жүйрігін, аң алғыш, ұшқырын

құмай,құмайтазыдепатайды.

Халқымызтазыныңеңкүштісіне, жүйрігіне «нағыз құмай екен,

қанатты құмай екен» деген секілді мадақ сөздер айтқан, оның ерекше қабілеттерінесүйсінген.Өзбойына

біткен ептілік, жылдамдық, әдісқойлық, түлкі-қоянды құйындай соғатын, тіпті арқарға, қасқырға шабатын қасиеттердің бәрі құмайға тән. Құмай тазы өзінің ізшілдігімен,желменжарысқанжүйріктігімен,сұлумүсініменөзаталастарының ішіндегі сырттаны, төресі деп есептелген. Асылы, құмайдың ерекше белгілері күшіккезінен-ақбайқалса керек. Мысалы, М.Мағауиннің«Тазыныңөлімі»атты

шығармасындағықұмайтазы–Лашынныңкүшіккезіндегісипаты:«Кеуделіекен, ұзаққа шабар. Қысқа мойын, әрі шықшытты, езулі көрінеді, қайратсыз да болмас. Артқыаяғыдакелісті, маймақбіткен – жүйріктіктіңбелгісі», алөсекеле«Шодыр төбелі басына түйе жапырақтай жалпақ, ұзын шашақты құлақтары әсем кейіп

беріп тұр. Сойдақ тістері…». Осы шығармадағы аты аңызға айналған Бесқара құмайдың бейнесі: «Кеудесі шынтақтан сынық сүйем десем өтірік, тура үш елі төмен, құшақ жетпес зор; бір қырындап жантаймаса, түзу жата алмайтын. Басы үлкен,шықшытты.Денебітімімөлшердентысіріболатын.Өзтұрғыластарынан озып туған ерекше тазы», – деп суреттелген.

Мәтінгелайықтытақырып
1. Саятшылықөнер
2. Құмайларөмірі
3. Құмайлардыңерекшелігі
4. Көшпеліқазақ
5. Құмайтазы

Құмайғатәнқасиеттер
1. Салғырттық
2. Қомағайлық
3. Әдісқойлық
4. Ірілік
5. Тексіздік

3.Лашынныңкүшіккезіндегісипаты

Артқыаяғыкелісті
Құйындайсоғатын
Қанаттықұмай
Мүлдемқайратсыз
Шықшытыұзын

ЛашынменБесқарақұмайдыңұқсастығы
1. Басыкіші
2. Шықшытты
3. Денесікішілеу
4. Тымжүйрік
5. Езулі

Жоба:«Иттұқымдарытуралытолығырақбілу:зерттеулерментұсаукесерлер»

Жобаныңмақсаты:Оқушылардыиттердіңәртүрлітұқымдарымен,олардың

ерекшеліктерімен,тарихыменжәнемақсатыменшығармашылық тәсіларқылы таныстыру.

Жобаныңқадамы:

Иттұқымдарыәлемінекіріспе(5минут)

Иттұқымыныңнеекенінжәненегесоншатүрлітұқымныңбарекенін талқылау.

Тұқымныңнегізгітоптарыментанысу:жұмысшылар,аңшылар,серіктер және т.б.

Іріктелгентұқымдардызерттеу(10минут)

Оқушылардытоптарғабөлужәнеәрбіртопқатаңдалғантұқымтуралы ақпарат беру.

Оқушылартұқымныңтарихын,оныңфизикалықерекшеліктерін,мінезімен мақсатын зерттейді.

Тұқымытуралықысқашапрезентациядайындау.

Таныстыружәнеталқылау(5минут)

Әртопиттіңөзіндіктұқымынұсынады,класспенқызықтыфактілермен және ақпаратпен бөліседі.

Талқылауға сұрақ қою: Таңдалған тұқым басқалардан қалай ерекшеленеді? Бұлиттердіңтұлғалықбелгілеріқандай?Оларқандайтапсырмаларды орындайды?

Шығармашылықжұмысы:Иттұқымдарыныңколлажынқұру(5минут)

Оқушылардыиттердіңәртүрлітұқымдарыныңсуреттерінқамтитынколлаж жасауға шақырыңыз.

Коллажғақандайиттұқымынқосқысыкелетінінжәненегеекенінталқылап көріңіз.

Қорытынды(5минут)

Жобаныңнегізгікөрсеткіштерінқорытсын.

Оқушыларғаиттұқымдарыныңалуантүрлілігінзерттеугеқатысқаныжәне қызығушылық танытқаны үшін алғыс білдірсін.

Сабақтажұмысістеугеарналғансұрақтар:

Сізгеқандайиттұқымыұнадыжәненеге?

Зерттеубарысындаәртүрліиттұқымдарындақандайбірегейтұлғаменмінез- құлық белгілері байқалды?

Сізқалайойлайсыз,иттердіңәртүрлітұқымдарықандаймақсаттаөсірілді?

Әртүрліиттұқымдарыныңөзміндеттерінорындауғакөмектесетінфизикалық ерекшеліктері қандай?

Иттұқымдарыныңалуантүрлілігінзерттеуденқандайсабақалып,күнделікті өмірімізге қолдануға болады?

Бұлжобаоқушыларғаиттұқымдарытуралыбілімдерінкеңейтіпқанақоймай, жануарлар әлеміндегі сан алуандылықты бағалап, құрметтеуді үйренуге

көмектеседі.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Балаларфилософиясы» Тақырыппентаныстырып, үдерісті түсіндіріңіз.

Оқушыларғаынталандыру материалдарынтолығымен қарауға бірнешеминутберукерек.

Оқушылар шеңберге оралғанда,жауапберуі тиіс тақырыпқа/пәнге қатысты сұрақтарды

ойластыруүшін,оларға бір-екі минут беріледі.

Осылайша дауыс беру жәнесұрақтардыталқылау анықталады. Мұғалім

сұрақтардыдұрысқұра отырып, дамытатын

сұрақтарқойыпнемесеәр оқушының қатысуын қамтамасыз ету үшін топпен бірге әрекет ете отырып, делдал ретінде

қатысады..

бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Бидай

Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету.
Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту.
Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру.
Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету.
Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті.
Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.

Сабақтың мақсаты

Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады.

Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды.

Кейбіроқушылар:берілгентақырып бойыншаойқорытужасай

алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың кезеңі/уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен

сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа

тақырыпқашолу

Психологиялықахуал орнату

Мұғалімменамандасады.

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

Жағымды сөздер. Мақсаты:Өзін-өзіодан әрі ашу, өзін - өзі тану, өзінің және

айналасындағылардың психологиялық мінездемесін анықтау және талдау іскерлігін дамыту. Қатысушылар шеңбербойыменотырады. Жүргізуші жағымды сөздер айта отырып, кез келген біреуге доп

лақтырады.Доптыалған ойыншы шеңбердегі

Түрлі– түсті доптар

қатысушылардың кез - келгенінтаңдайдыда,оған өз жағымды сөзін айтады, ойын жалғаса береді.

Жағымдысөздерқысқабір сөзден тұрса болады.

Сабақтың

ортасы

Жаңа тақырыпты

түсінугебағытталған бағытталған

оқытуортасынқұрады

Мұғалімұсынған

тапсырмаларды орындайды

Б Shape25 идай—астықтұқымдасынажататынасамаңыздыдәндідақыл.Қазақстанда

алтытүрі(Еділбидайы,Полыпабидайы,көжебидай,

жұмсак бидай, қатты бидай, көбен бидай) өседі, жабайы түрлерісиреккездеседі.Биіктігі40-130см,тамыржүйесі

—шашақты,тарамданған.Сабағықуыс,жұмыр,

жапырағытаспатәрізді,сағағы сабағынорайорналасқан. Гүл шоғыры — күрделі масақ, оның қынабында екі масақшақабыршағынантұратынмасақтарорналасқан,ал олардың аралығында үш-бес гүлдері болады. Масақтың

пішініұршықтәрізді,түсіақ,қызғылткейдеқара,ішінде қылтанағы болады. Тұқымы – ұзына бойына тартылған

сызаты бар, беті жылтыр дән. Масақ қылтығына, түсі мен масақша қабыршағыныңтүкбасуына,қылтықтарымендәндерініңтүсіне,т.б.байланысты бидайдың түрлері түршелерге бөлінеді, ал әрбір түрше сорттардан тұрады.

Бидайтүрлерініңтүршелергебөлінуерекшелігінежататынқатар
1. Түршесорттарынақарай
2. Масақтыңпішінінеқарай
3. Масақтардыңорналасуынақарай
4. Дәндерініңтүсінеқарай
5. Биіктігінеқарай

Мәтінмазмұныналайықтыжауап
1. Бидайдыңмаңызы
2. Бидайдыңпайдасы
3. Бидайдыңсипаты
4. Бидайдыңтұқымы
5. Бидайдыңдәні

Жоба:«Астық–даладанкестегедейін:Астықсаяхаты»

Жобаныңмақсаты:Оқушылардыәртүрліастықтүрлеріментаныстыру,олардың тамақтанудағы маңызы, шығармашылық арқылы өсіру және пайдалану процесі. Жобаның қадамы:

Астықәлемінекіріспе(5минут)

Дәнніңадамтамақтануындағымаңызынталқылау.

Дәндідақылдыңнегізгітүрлерін:бидай,күріш,жүгері,сұлы,арпажәнет.б. таныстыру.

Астықөсірупроцесінзерттеу(10минут)

Оқушылардытоптарғабөлужәнеәртопқа астықтыңбіртүрінөсірупроцесі туралы ақпарат беру.

Оқушылартопырақдайындауданбастапегінжинауғадейінгіастықтыөсіру кезеңдерін зерттейді.

Астықтыөсірупроцесітуралықысқашапрезентациядайындау.

Шығармашылықжұмысы:Астықтыпайдаланаотырыпрецептжасау(5 минут)

Оқушылардыастықпайдаланатынтағамдардыңрецепттерінойлаптабуға немесе табуға шақырыңыз.

Астықтыңтағамдыққасиеттерінжәнеолардыңәртүрлітағамдарды дайындаудағы рөлін талқылау.

Таныстыружәнеталқылау(5минут)

Әртопастықтыөсірупроцесітуралыөзтұсаукесерінұсынады.

Сұрақтардыталқылау:Дәндідақылдардыөсірудеқандайқиындықтар туындауы мүмкін?Жақсы өнім алуүшін астық өсірудің қандай аспектілері маңызды?

Қорытынды(5минут)

Жобаныңнегізгікөрсеткіштерінқорытсын.

Оқушыларғабіздіңөміріміздегіастықтыңрөлінзерттеугеқатысқаныжәне қызығушылық танытқаны үшін алғыс білдіреміз.

Сабақтажұмысістеугеарналғансұрақтар:

Рецептілеріңіздедәнніңқандайтүрлерінпайдаландыңызжәнеолардынеге таңдадыңыз?

Басқатоптардыңтұсаукесерлеріненастықтыөсірупроцесітуралықандайжаңа фактілерді білдіңіз?

Сізқалайойлайсыз,астықжинаудыңтабыстыөтуінеқандайфакторларәсерін тигізуі мүмкін?

Астықтыөсірудіңтүрліәдістерініңартықшылықтарыменкемшіліктеріқандай?

Сізсоңғыонжылдықтаастықтұтынудыңқандайөзгерістергеұшырағанын

байқадыңызжәнеоларастықөндірудіңболашағынақалайәсеретуімүмкін?

Бұлжобаоқушыларғадәндідақылдардыөсірупроцесіменоныңбіздің

рациондағырөлітуралыкөбірекбілуге,сондай-ақдәндідақылдардыпайдалана отырып рецепттер жасау арқылы шығармашылық ойлауды ынталандыруға

көмектеседі.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Батискаф»

(Суастынбайқайтын құралдармен

жабдықталған,өзбетімен

қозғалуқасиетібартерең су камерасы.)

бағалау парақтары

Екітопбір-бірінекезекпен сөздер жасырады. Топтың біроқушысықимылменөз тобына жасырылған сөзді жеткізу керек.

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Қыстау
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлікөздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады. Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды. Кейбіроқушылар:берілгентақырыпбойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың

кезеңі/уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен

сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа

тақырыпқашолу

Мұғалімменамандасады.

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

Түрлі– түсті доптар

Психологиялықахуал орнату

«Сәлемдесу» ойыны: Қазірбізсендерменойын ойнаймыз, қимылды тез жасауларың керек.

«Бастаймыз»дегенбелгі берілгенде, мен қалай амандасу керек екенін

айтамын,сондасендербір

-бірлеріңментез-тез амандасасыңдар. Әр адаммен әртүрлі амандасасыңдар.

Сонымен, көзбен… қолмен… иықпен… құлақпен…тіземен… иекпен… өкшемен…

арқамен.

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты

түсінугебағытталған бағытталған

оқытуортасынқұрады

Мұғалімұсынған тапсырмаларды орындайды

Қыстауларорналасқанжерлердітаңдауғақазақхалқы,ерекшемәнбергенібелгілі.

Қ Shape26 ыстаулықжерлердіондақыстататынмалтүліктерінежәнежайылымныңтабиғи

жағдайынақарайтаңдайтын,қысқыжайылымды дұрыс пайдалану үшін қазақтар қыстау

төңірегіндегіжердібірнешеалаңғабөліп,ең алдымен қыстаудан алыстағы өрістерді

пайдаланып жақын жайылым қыстың соңына қалдырған. Қыстыгүні тебіндеп келген малды суарудың да қажеті жоқ, өйткені жұлып жеген шөппенбіргеқарқауып,сусынғақандырады.Ал

қорадашөптетұрғанмалдыкүнінеекіретсуарукерек.Малсуаруүшін,қажетті құдықтар тау адырлар етегі, шилі жерлерде қазылады. Сондықтан қыстау

аттарындагеографиялықтерминдердіңбасымболуынасебепшіболды.Қыстаулар маңында бұлақтар, құдық, көл, жыра, айлар көптеп кездеседі. Қыстауларды,

қысқы жайылымдардың меншікті сипаты болған. Осы күнге дейін сақталып қалғанқыстауқонысатауларындаантропонимдердіңжиікездесетінінбайқауға болады.

Қыстүгінітебіндепкелгенмалдысуармаудыңсебебі
1. Қыстасуқатыпжатады
2. Малқыстасуғатөзімдіболады
3. Қарқауыпалады
4. Жұлыпжегеншөппенқаржепалады
5. Малтебіндепкелгендіктен

2.Қыстаутаңдауғаерекшемәнберілуініңсебебі

A)Жақынжайылымнанболуыүшін

Тебіндетіншөпболуыүшін
Жайылымныңтабиғижағдайыдұрысболуыүшін
Құдыққазуғаыңғайлыболуыүшін
Тауадырларыболуыүшін

Қазақстандаөсетінбидайтүрлері
1. Қызылбидай
2. Шашақтыбидай
3. Күрделімасақтыбидай
4. Көбенбидай
5. Есілбойыбидайы
Бидайдыңгүлшоғырындағымасақтардағыгүлсаны
1. 2-5
2. 3-5
3. 4-5
4. 1-2
5. 3-4

Жоба:«Көшпенділердіңқыстауы:салт-дәстүрлер,тұрмысжәнемәдениет»

Жобаныңмақсаты:Оқушылардыкөшпелілердіқыстаудәстүрімен,олардыңөмір салтымен және мәдени ерекшеліктерімен шығармашылық тәсіл арқылы

таныстыру.

Жобаныңқадамы:

Тақырыпқакіріспе(5минут)

Көшпелілікұғымыменоныңерекшеліктерінталқылау.

Қыстаутақырыбынакіріспе:олнежәненеліктенкөшпелілерқыстауға ауысады.

Көшпелілердіңқыстаөмірінзерттеу(10минут)

Көшпенділердің қыс мезгілін қалай өткізетіні туралы ақпарат дайындау: қайдақалатыны,өзүйлерінқалайұйымдастыратыны,өздеріназық- түлікпен және жылылықпен қалай қамтамасыз ететіні туралы.

Қыстаөмірсүруаспектілерінталқылау:әлеуметтік,экономикалықжәне мәдени аспектілер.

Шығармашылықжұмысы:Көшпелілагерьдімодельдеу(5минут)

Оқушылардытүрліматериалдарды:қағазды,картонды,таяқшалардыжәне т.б. пайдалана отырып, көшпелі лагерь үлгісін жасауға шақырыңыз.

Лагерьдің әр түрлі элементтерінің: киіз үйдің (немесе тұрғын үйдің басқа түрлерінің),малқаламының,ережелердісақтайтынорындардыңжәне т.б. маңыздылығын талқылау.

Идеялардытаныстыружәнеалмасу(5минут)

Оқушыларкөшпелілагерьлердіңүлгілерінұсынып,өзжобаларынакөшпелі өмірдің қандай қырларын енгізгенін түсіндіреді.

Талқылауғаарналғансұрақтар:Көшпелілерқыстаукезіндеқандай

қиындықтарғатапболуымүмкін?Бұлөмірсалтыныңқандайпайдасы бар?Көшпеліөмірдеқандаймәдениқұндылықтарменсалт-дәстүрлер сақталған?

Қорытынды(5минут)

Жобаныңнегізгікөрсеткіштерінқорытсын.

Оқушыларғакөшпеліөмірсалтыментанысуғақызығушылығымен қатысқаны үшін алғыс айту.

Сабақтажұмысістеугеарналғансұрақтар:

Көшпенділердіңқыстағытұрмысыменжазғыөмірсалтыныңайырмашылығы неде?

Көшпелілердіңқыстаөмірсүруінекөмектесетінкөшпелілагерьұйымдастырудың қандай принциптері бар?

Сізқалайойлайсыз,көшпелілергеқыстаудысәттіөткізу үшінқандайдағдылар мен қабілеттер қажет?

Көшпелілердіңқыстауменқандайдәстүрлеріменәдет-ғұрыптарыбайланысты?

Көшпелілагерьлердеқысмезгіліндеқандайіс-шараларменіс-шаралар өтеді?

Көшпендіөмірсалтынүйренуденқандайсабақалып,олардықазіргі заманға қолдануға болады?

Бұлжобаоқушыларғакөшпенділердіңөмірітуралыбіліпқанақоймай,олардың мәдени дәстүрлері мен құндылықтарын түсінуге көмектеседі.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Баяндама» әдісі Мұғалім оқушыларға мәтіндіоқуға,соңынан оның мазмұнын сурет, сызба түрінде беруді

ұсынады.Бұл

«шпаргалканы»оқушыоң жағындағы көршісіне

береді.Ендіәрқайсысыөз көршісінің суреттерін не сызбаларын қолдана отырып, осы мәтін бойынша «баяндама» жасайды. «Баяндама» мазмұнын неғұрлым кең ашып, оны қорғап, ең жақсы өрнекті ұсынған оқушы жеңімпаз болады.

бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:

Сабақтыңтақырыбы

Балқарағай

Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету.
Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту.
Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру.
Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету.
Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті.
Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.

Сабақтың мақсаты

Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады.

Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды.

Кейбіроқушылар:берілгентақырыпбойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың

кезеңі/уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен

сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа

тақырыпқашолу

Психологиялықахуал орнату

Мұғалімменамандасады.

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

«Кім, нені жақсы көреді?» жаттығуы.

Барлығы орындықтарға отырады. Кім, нені жақсы көредісоларорындарынан тұрады. Мысалы: Кім

балмұздақтыжақсы көреді,солорнынан тұрсын…Кім өзін батырмын деп

есептейді?… Кім сары түстіжақсыкөреді?…Кім

көптамақжегендіжақсы

Түрлі– түсті доптар

көреді?…Кімайнаға

қарағандыжақсыкөреді? т. б. сұрақтар қоюға

болады.

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты

түсінугебағытталған бағытталған

оқытуортасынқұрады

Мұғалімұсынған тапсырмаларды орындайды

Б Shape28 алқарағайдыңпайдасыөтезор. Балқарағаймайы,яғни,«кедровоемасло»деп аталатын май осы балқарағайдан жасалады, бізде емес, Қытайда, әрине. Ал

Еуропадааталмышмайдың100грамыныңөзі жүздеген АҚШ долларымен бағаланады. Ал

Қазақстандабалқарағайәзіргеауладағыорындықта отырып шағуға арналған шемішкенің орнына ғана жүріп тұр. Оны шағу да оңай емес, шемішкені шақ келтірмей шағатындар балқарағайдың дәніне келгенде кібіртіктеп қалатыны бар. Себебі, қабығы тастай қатты тау жаңғағын шағудың да өзіндік

тәсілібар.ОныкатондықтаржақсыбіледіБалқарағайағашыныңпайдасы

керемет.Жалпы,Алтайбалқарағайыныңқұнарлылығыбасқаменсалыстырғанда өтежоғары. Қытайдағанаемес, АзияменЕуропаныңкөптегенмемлекеттерінде кедрдәніненжасалғандәрілергесұраныскөп.ИванГрозныйпатшаныңтұсында балқарағайды Ресей жылына 300 мың пұтқа дейін Швеция мен Англияға

экспорттаған екен. Академик П.Палластың XVIII ғасырдағы жазбаларында Швецияның дәріханаларында омырау бездерінің ауруларына қарсы балқарағай майынанжасалғандәрілерсатылатынынжазыпты.Ертеректеорысемшілерікедр жаңғағыныңмайынгипертония,атеросклероз,асқазанжарасыауруларынақарсы пайдаланып, сонымен бірге терінің күйген жерлерін сылап-сипауға, бұлауға

пайдаланған.Адамныңиммундықжүйесінкүйшейтетінқасиетібарбалқарағай майында түрлі микро және макро элементтер бар. Оның құрамында ақуыз,

көмірсу,А,В1(тиамин),В2(рибофлабин),В3(РРниацин)дәрумендері,сонымен қатар фосфор, марганец, кобальт, йод кездеседі. Балқарағай майының баланың

өсуінежәнеадамныңкөзжанарынатигізерпайдасыдабаркөрінеді.

Мәтінмазмұныналайықтытақырып
1. Балқарағайдыңтүрлері
2. Балқарағайдыңмайы
3. Балқарағайдыңдәні
4. Балқарағайдыңпайдасы
5. Балқарағайдыңсипаты

2.Мәтіндегі:«АлҚазақстандабалқарағайәзіргеауладағыорындықта отырып шағуғаарналған шемішкенің орнынағанажүріп тұр»,-деген сөйлемнің мәнісі

A)Қазақстандабалқарағаймайынөңдеудіқұнттамайтыны

Қазақстандабалқарағаймайынасұраныстыңжоқтығы
Қазақстандабалқарағаймайынөңдейтінөндірістіңжоқтығы
Қазақстандаонышағуарқылыденсаулыққапайдаланатыны
БалқарағайдыңҚазақстандағымолшылығы

Балқарағаймайыемболатынауруларатауы

Бауыр,бүйрек
Атеросклероз,жүрек
Омыраубезі,тамақ
Асқазан,қанқысымы
Иммундықжүйе,құлақ

Балқарағаймайыныңқұрамындағыпайдалыдәрумендер

Тмин,көмірсу
Йод,кальций
Кобальт,ақуыз
Тиамин,кальций
Флабиан,йод

Жоба:«Балқарағайәлемі:Көнезаманнанбүгінгікүнгедейін»

Жобаныңмақсаты:ОқушылардыБалқарағайдыңтамашаәлемімен,оның

тарихыментаныстыру,өмірдіңтүрлісалаларындапайдаланужәнеоныңэкожүйе үшін маңызы.

Жобаныңқадамы:

Кіріспе(5минут):

Жобатақырыбыныңтұсаукесері:«Балқарағайәлемі:Көнезаманнанбүгінгі күнге дейін».

Жобаныңмақсаттарынжәнеосытақырыптызерттеудіңмаңыздылығын түсіндіру.

Балқарағайтарихы(5минут):

Балқарағайтарихыныңқысқашатүйіндемесі:оныңтаралуы,антиквариатта қолданылуы, мәдени және діни маңызы.

Белсенділік:ОқушыларданБалқарағайтуралыбілетіндерінтарихтаннемесе әдебиеттен бөлісуді сұраңыз.

Балқарағайдыңқазіргізамандағырөлі(5минут):

Балқарағайдыңқұрылыс,медицина,аспаздық,т.б.сияқтықазіргі салалардағы маңызын талқылау.

Белсенділік:ОқушыларданБалқарағайдықазіргізамандақолдану

мысалдарынойлаптабудыжәнеолардыңартықшылықтарымен кемшіліктерін талқылауды сұраңыз.

Балқарағайдыңэкологиялықмаңызы(5минут):

Балқарағайдыңэкожүйедегірөлінқарастыру:оныңтопыраққа,флораға және фаунаға әсері.

Балқарағайормандарыныңалдындатұрғанқауіп-қатерлердіжәнеоларды сақтау қажеттілігін талқылау.

Белсенділігі:ОқушыларданБалқарағайормандарынсақтауүшіннеістеуге болатынын талқылауды сұраңыз.

Жобаныңшығармашылықбөлігі(5минут):

Оқушылардыбалқарағайғабайланыстыөзіндікжобажасауғашақырыңыз: сурет салу, коллаж, өлең, мини-эссе және т.б.

Олардыөзжұмыстарынсыныппенбөлісугешақырыңыз.

Қорытынды(5минут):

Жобаныңқорытындысыншығару,оқушыларалғанжаңабілімдермен идеяларды талқылау.

Оқушыларғақатысқаныжәнебелсенділіккөрсеткендеріүшінрахмет.

Сыныптаталқыланатынсұрақтар:

Балқарағайғаәртүрлітарихидәуірлердеқандаймәденимағыналарбекітілген? Балқарағай ағашының денсаулыққа тигізетін пайдасы қандай?

Балқарағайормандарыбүгіндеқандайэкологиялықпроблемаларменбетпе-бет келеді?

Балқарағайорманэкожүйелеріндегібиологиялықалуантүрліліккеқалайәсер етеді?

БүгінгізамандабілетінБалқарағайдыңқандайқолданыстарыбар?

Балқарағайормандарынсақтауүшінқандайшараларқабылдауғаболады?

Балқарағайтақырыбынталқылаусіздеқандайэмоцияларнемесеқауымдастықтар тудырады?

Балқарағайтуралыосысабақтақандайқызықтыфактілердібілдіңіз?

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«БББ»әдісі

Жаңа тақырып бастар алдында оқушылар үш бағаннантұратынсурет

салады-Оларненібіледі? Олар нені білгісі келеді? Олар нені білді?

Миғашабуылөткізгеннен кейін оқушылар алғашқы екі бағанды толтырады және бөлімді оқып біте бастағанда, үшіншіге қайта оралады (немесе бөлімді оқу барысында толтыруы мүмкін).

Ұсыным:«Қалайшаоқып- үйренетін боламын?» деген қосымша баған

қосуғаболады.

бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні

Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Үйторғайы
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәне өз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады. Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды. Кейбіроқушылар:берілгентақырыпбойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың кезеңі/уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен

сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа

тақырыпқашолу

Психологиялықахуал орнату

Мұғалімменамандасады.

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

«Сантики,Фантики, Лимпопо».

Барлығышеңбербойымен тұрып, бір баланы таңдайды да бөлменің сыртына шығарады.

Шеңбердегі балалардың ішінен бір баланы жүргізушіетіпсайлайды,

олшенбердегібалаларға

Түрлі– түсті доптар

қозғалыстардыкөрсетіп тұрады. Барлық

ойыншыларжүргізушінің артынан көрсеткен қимылдарды қайталау керек. Қимылдарды

қайталаған кезде жүргізушіге қарамай, білтіртпейжасаукерек. Шеңбердегі балалар шапалақ ұрып,

«САНТИКИ,ФАНТИКИ,

ЛИМПОПО» деп айтып ойынды бастайды. Бөлме сыртында тұрған бала ойыншылардың дауыстарынестіп,бөлмеге кіреді де шеңбердің

ортасына тұрып, кім жүргізуші екенін табу керек. Егер жүргізушіні тапса,жүргізушіесіктің сыртынашығады.Ойын сол ретімен жалғасып

отырады.

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты

түсінугебағытталған бағытталған

оқытуортасынқұрады

Мұғалімұсынған тапсырмаларды орындайды

Б Shape30 ұрынүйторғайыныңмекендейтінаумағыСолтүстік Еуропаменшектелді. Кейінненкеңінен,сондай-ақСолтүстік(Азияарктикалық,солтүстікшығыс, оңтүстік-шығыс және орталық бөліктерін қоспағанда), Еуропа және Азия

таратыладыжәнеШығысАфрика,Сенегал,Кіші Азия, Араб түбегі және Java аралдары. ХХ

ғасырдыңбастапжоғарыдааталғанорындарда

қоспағанда,кеңіненжердежәнеРасселсәттетүрлі елдердің енгізілді, сондай-ақ, Оңтүстік Африка, Австралия, Жаңа Зеландия, Солтүстік және

ОңтүстікАмерикаменкөптегенаралдартұрады. Торғайдың синантропты түр болғандықтан,

адамныңтұрақтыөмірініңәсеріменөзгеретінортадаөмірсүругежақсы

бейімделген.Торғайауылдықжәнеқалалықжерлерде,ҚиырСолтүстікжәнеОрта Азияның елді мекендерінде бірдей кездестіруге болады. Шаруа қожалығының

кеңеюіненкейінсолтүстіктенжәнеоңтүстіктентарақтытаралуыоныңжоғары көбейуіне ықпал етеді. Бозторғай тұрақты өмір сүреді, ол адам қонысы

орындарынажақынжердеболуғатырысады,себебіадамқонысыжанындақорек мол, және ұя салуға ыңғайлы.

Мәтінмазмұынашатынтақырып
1. Торғайлардыңсипаты
2. Торғайлардыңтүрі
3. Торғайлардыңерекшелігі
4. Торғайлардыңтіршілікортасы
5. Торғайлардыңазығы
Торғайлардыңтірлікортасы
1. Шөлейтжерлер
2. Ашықалаңқайлар
3. Ауылдықжерлер
4. Тоғайлымекен
5. Сулымекендер

Жоба:«Кішкентайбатыр:Торғайәлемі»

Жобаның мақсаты:Оқушыларды қалалық және ауылдық ортада торғайдың өмірі менмаңыздылығыментаныстыру,осықұстартапболатынқауіп-қатерлердіжәне оларды қорғаудың ықтимал жолдарын талқылау.

Жобаныңқадамы:

Кіріспе(5минут):

Жобатақырыбыныңтұсаукесері:«Кішкентайбатыр:Торғайәлемі».

Жобаныңмақсаттарынжәнеосытақырыптызерттеудіңмаңыздылығын түсіндіру.

Торғайдыңөмірсүрумерзімі(5минут):

Торғайтіршілігініңерекшеліктерінқарастыру:таралуы,мінез-құлқы, тамақтануы және т.б.

Белсенділігі:Оқушыларданторғайлардыбақылауларыжәнеолардыңмінез- құлқы туралы не білетіндері туралы айтуды сұраңыз.

Торғайдыңқалалықжәнеауылдықортадағырөлі(5минут):

Торғайдыңқоршағанортажай-күйініңэкологиялықкөрсеткішіретіндегі маңызын талқылау.

Торғайдыңжәндіктердіңсанынбақылауғажәнеөсімдіктұқымын дисперсиялауға қосқан үлесін қарау.

Белсенділік:Оқушыларданторғайлардыңқаладағынемесеелдегіөміріне қалай әсер ететіні туралы өз ойларын ойландірулерін сұраңыз.

Торғайдыңқауіп-қатеріменқорғанысы(5минут):

Торғайлартапболғаннегізгіқауіп-қатерлердіталқылау:тіршілікету ортасын жоғалту, ластану, жыртқыштық шабуылдар және т.б.

Торғайдыжәнеоныңмекендеуортасынқорғаудыңықтималжолдарын қарастыру.

Белсенділігі:Оқушыларданторғайларменолардыңмекендеуортасын қорғау идеяларын ойластыруды сұраңыз.

Жобаныңшығармашылықбөлігі(5минут):

Оқушылардыторғайларғақатыстыөзжобасынжасауғашақырыңыз:сурет салу, ұя үлгісі, өлең, мини-эссе, т.б.

Олардыөзжұмыстарынсыныппенбөлісугешақырыңыз.

Қорытынды(5минут):

Жобаныңқорытындысыншығару,оқушыларалғанжаңабілімдермен идеяларды талқылау.

Оқушыларғақатысқаныжәнебелсенділіккөрсеткендеріүшінрахмет.

Сыныптаталқыланатынсұрақтар:

Торғайдың мінез-құлқының қандай ерекшеліктерін байқадыңыз? Торғайларқалалықортадақандайпайдалыфункцияларатқарады?

Қалалықнемесеауылдықжерлерденторғайлардыңжойылып кетуінеәкеліпсоғуы мүмкін қандай қауіптер бар?

Торғайдыжәнеоныңмекендеуортасынқорғауүшінқандайшараларқабылдауға болады?

Сізқалайойлайсыз,торғайларменолардыңтіршілікетуортасынсақтауда әрқайсымыз қандай рөл атқарады?

Сізбүгінторғайлартуралықандайфактілердібілдіңіз?

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Блицкездесу»әдісі

Екіәріптесбіреуітақтаға, ал екіншісі қарама-қарсы жаққа қарап отырады.

Бірінші қатысушыда келесіәріптесінеөтпей тұрып, төменде келтірілген негізгі

сөзді(дерді)түсіндіруүшін бар-жоғы30секундыбар– мұғалім түсіндіру үшін негізгісөздімысал ретінде келтіреді.

бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Алтынтамыр
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту.

Әр түрлікөздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру.
Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету.
Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті.
Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.

Сабақтың мақсаты

Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады.

Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды.

Кейбіроқушылар:берілгентақырып бойыншаойқорытужасай

алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың

кезеңі/уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен

сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа

тақырыпқашолу

Психологиялықахуал орнату

Мұғалімменамандасады.

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

«Қолдағыхат»әдісі

Әрқайсысыөзінесерігін таңдап, қарама - қарсы

тұра қалады. Бойы ұзындаубала,көзін

жұмып тұру керек. Егер бойлары бірдей болса, кімнің жасы үлкен (туған күні 1 - 2 айға ертерек) бала көзін жұмады. Көзін жұмыптұрғанбалақолын алға созып тұрады. Көзі ашық бала соның

алақанына хат жаза бастайды, жеке тұрған баспаәріптерді.«Соқыр» ойыншы сол әріптерді

табуға тырысып, не оқығанынайтыпберу

керек.Бірәріптіжазғаннан

кейінклесініжазар

Түрлі– түсті доптар

алдындабұрын жазылған

әріптіөшіріптастапотыру керек.

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты

түсінугебағытталған бағытталған

оқытуортасынқұрады

Мұғалімұсынған тапсырмаларды орындайды

Алтын тамыр – ірі әрі жуан тамыры бар, жасаңшөп тұқымдасының семізот туысынажататынкөпжылдық,шөптектес,өтебағалыдәрілікөсімдік.Кейбір тамырының салмағы 900 грамға дейін жетеді. Тамырының сырт жағы алтын

т Shape32 үстессарыда,ішкіжағыақтүсті,кепкенкездетамырыныңсынғанжеріашық қызыл түсті болады. Тамырының сыртқы қабығын пышақпен ептеп аршыса

мұрынғааңқығанхошиіскеледі,ал сыртқы қабықтан кейінгі қабық

лимон сияқты сары түсті болады. Бұл – тек алтын тамырға ғана тән қасиет. Емдік қасиетіне тоқталар болсақ,Алтынтамыр400жылдан астам уақыттан бері халық

медицинасындақолданылып келеді. Ол, әсіресе, қытай

медицинасындаертеденбелгілі болған. Онда бұл өсімдіктің

тамырынтауыпкелуүшінарнаулыэкспедицияларұйымдастырыпотырған.Біздің еліміздің ғалымдары 1930 жылдан Алтай маңын мекендеген халықтарға белгілі

осыдәрілікөсімдіктііздептабуісіменшұғылданабастады.Соныңнәтижесінде 1931 жылы совет ғалымы Г.В.Крылов басқарған экспедиция алтын тамырды Алтай тауларынан тапты. Алтын тамыр 1961 жылдан беріғылыми медицинада қолданылып, аз уақыттың ішінде ғана халық арасына кеңінен белгілі болды.

Құрамындаглюкозид,илікзаттар,флавоноидтер,крахмал,органик,қышқылдар, эфир майы бар. Халық медицинасында бұл өсімдіктің тамырынан жасалған

дәрілердіадамныңеңбекетуқабілетінкүшейтетін,шаршағандыбасатындәрі

ретіндепайдаланады.Асқазанменжүйкеауруларынемдеугеде,жатырданкеткен қанды тоқтату үшін де кеңінен қолданады. Өсімдікті қайнатып трахоманы да емдейді. Фармакологиялық зерттеулер бұл өсімдік тамырының денеге қуат

беретінқасиетінтолықанықтады.Әсіресе,ойеңбегіменайналысып,шаршаған адамдардың еңбек ету қабілетін едәуір арттыратыны белгілі болды.

Тамырдың«Алтынтамыр»депаталуыныңмәнісі
1. Өтебағалыөсімдікболғандықтан
2. Бағасыалтынменбірдейболғандықтан
3. Медицинада400жылдықтарихыбар
4. Тамырыныңсыртжағыалтынтүстес
5. Екіншіқабығылимонтүстесболғандықтан

Алтынтамырдыңқұрамындағызаттар
1. Глюкозид,кальций
2. Фосфор,крахмал
3. Крахмал,эфирмайы
4. Трахома,кальций
5. Флавоноид,лимон
Біздіңеліміздеалтынтамырдытапқануақыт
1. 20-ғасырдыңортасы
2. 21-ғасырдыңбасы
3. 19-ғасырдыңбасы
4. 20-ғасырдыңбасы
5. 20-ғасырдыңалпысыншыжылдары
Алтынтамырғағанатәнқасиет
1. Ішкіқабығынанкейінмұрынғахошиіскеледі
2. Тамырыныңсынғанжерілимонтүстесболады
3. Тамырыныңсыртқыжағыақтүсті
4. Тамырыныңденегеқуатберетінкүшібар
5. Сыртқықабығынаршығаннан-ақ,мұрынғахошиіскеледі

Жоба:«Алтынтамыр:сібіркеңдігініңқазынасы»

Жобаныңмақсаты:Оқушылардытамашаөсімдік–алтынтамыр,оның

қасиеттерімен,пайдаланутарихыменжәнеадамүшінмаңызыментаныстыру. Жобаның қадамы:

Кіріспе(5минут):
1. Жобатақырыбыныңтұсаукесері:«Алтынтамыр:сібіркеңдігінің қазынасы».
2. Жобаныңмақсаттарынжәнеосытақырыптызерттеудің маңыздылығын түсіндіру.
Алтынтамырusсипаттамасы(5минут):
1. сыртқытүрін,мекендейтінжерлерін,биологиялықерекшеліктерін қарастыру.
2. Оныңдәрілікжәнеадаптогендікқасиеттерінталқылау.
3. Белсенділік:ОқушыларданАлтынтамырaнемесежалпы адаптогендер туралы білетіндерімен бөлісуді сұраңыз.
Пайдаланутарихы(5минут):
1. Әр түрлі халықтардың халық медицинасы мен дәстүрлі медицинасындаАлтынтамырқолданутарихынқарастыру.
2. Оныңпайдалылығынқолдайтынғылымизерттеулердіталқылау.
3. Белсенділігі:ОқушыларданмедицинадаАлтынтамырқолданутуралы білімдерімен бөлісуді сұраңыз.
4. Адаммаңызы(5минут):
  1. Алтынтамырдыңадамденсаулығыменәл-ауқатыүшінпрактикалық маңызын талқылау.
  2. Оныспорттапайдалану,өнімділіктіарттыру,күйзелістітөмендету және танымдық функцияны жетілдіру мәселелерін қарастыру.

3. Белсенділік:Оқушыларданөмірдіңәртүрлісалаларында

қолданылатынРодиоларедасынестігеннемесекөргенжағдайлар туралы айтуды сұраңыз.

Жобаныңшығармашылықбөлігі(5минут):
1. ОқушылардыөздерініңАлтынтамырaжобасынжасауғашақырыңыз: презентация, жарнама, Алтын тамырa негізіндегі рецепт және т.б.
2. Олардыөзжұмыстарынсыныппенбөлісугешақырыңыз.
Қорытынды(5минут):
1. Жобаныңқорытындысыншығару,оқушыларалғанжаңабілімдермен идеяларды талқылау.
2. Оқушыларғақатысқаныжәнебелсенділіккөрсеткендеріүшінрахмет. Сыныпта талқыланатын сұрақтар:

Алтынтамырдыңерекшеліктеріқандай?
Алтынтамырдыңадамденсаулығынақандайпайдасыбар?
Алтынтамырдымедицинадақолданутарихықандай?
Алтынтамырдыңденсаулыққатигізетінпайдасынқандайзерттеулер қолдайды?
Алтынтамыртіршіліктіңқандайсалаларындабүгінгікүніқолданылады?
Сізқалайойлайсыз,РодиолаРедакүнделіктіөміріңіздепайдалыболуы мүмкін бе?
Бүгіналтынтамыртуралықандайқызықтыфактілердіүйрендіңіз?

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Блокортасында бағалау»

Блоктыңсоңында

бағалағанжағдайда,сізге оқушылар жолықтырған немесе жалпыға ортақ

түсінбеушілік тудырған саладағы проблемаларды қарастыруғауақытжетпей қалуымүмкін.Бөлімдіоқу барысында бағалауға уақыт беру (мысалы, 7 сабақтың бесінші сабағында) мәселені

қарастыруға,ұғынуғажәне қайталауға мүмкіндік

береді. Бұл, сонымен қатар,мұғалімгеүдерісті дәлелдермен бекіте

отырып,назарын

түсінбеушіліктуғызған

салаларғааударуына мүмкіндік береді.

бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Сәукеле
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады. Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды. Кейбіроқушылар:берілгентақырыпбойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың

кезеңі/уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен

сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа

тақырыпқашолу

Психологиялықахуал орнату

Мұғалімменамандасады.

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

«Көңіл - күй неге ұқсас». Ойыншылар олардың бүгінгікөңіл-күйлерінеге (қай жыл мезгіліне, ауа

райына, табиғаттың

құбылысына)ұқсас екенін

Түрлі– түсті доптар

айтыпбереді. Ойынды

үлкен дер бастаса жақсы болар еді: «Менің қазіргі көңіл - күйім көгілдір аспандағы жылы, жұмсақ күннің көзіне ұқсайды, ал сенің ше?». Жаттығу шеңбер бойымен жалғаса береді.Ойынныңсонында жауаптар

қорытындыланады,бүгінгі шеңберіміздегі

балалардың көңіл - күйі қандай екен: қайғылы, көңілді,күлкілі,ызаланған т. б. Жауаптардың

қорытындысыншығарған кезде, жаман ауа райы, суық, жанбыр, түнерген аспан сияқты элементтер агрессивті, қобалжу

күйлердіңкөрсеткіштеріне

назар аударыңыз.

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты

түсінугебағытталған бағытталған

оқытуортасынқұрады

Мұғалімұсынған тапсырмаларды орындайды

С Shape34 әукеленіңсұлбасыкөкәлемінешаншылаүшкілденгеноттыңалауынаұқсайды. Бұл шаңырақтың иесі – отағасы болса, ошақтың иесі – отанасы дегенді білдірсе керек.Сәукеленеғұрлымбиікболғансайынсалтанатыартатүседі.Шамаменекі қолды төбеден асыра созып, саусақтарының ұшын түйістіргендей ұзындықта

болған. Астыңғы тиянағы қозының жүнінен талдырып басыпқарпылғанжұқаақкиізденқиылыптігіледі.Кейде сәукеленің астынан іш топы киіліп, бөзбен астарланып,

тысыашыққызылтүстіқымбатматаменқапталып,әшекей бұйымдармен әрленеді. Маңдайы мен шекесі, жақтауы ( шықшыттан белге дейін), салпыншақ – жырғасы, әдеміою –өрнек, шұбыртпамаржан –моншақ, тана –түймелермен, зер шашақ, оқа кесте, шоқ, қозамен, нәзік су

моншақтарменжиектеліп,түрлі–түстікестемен

көмкеріліп безендірілген. Сәукеленің ұшар төбесіне бүрілген,етегіөкшесінетүскенжелектіңшоғырланған

төбілдірігінеәшекейліқатырғы–бергекқадаған.Бұған

қосакөзмоншақ,үкіаяқ,самайсырға,жыланбаст.б.әшекей бұйымдар тағылады. Сәукеленің астынан өңір мен

жауырындыжауыптұратынжеңілжелек–зерекиілген.

Сәукеленіңбиіктігіненіаңғартады
1. Көкпенталасқандығын
2. Ерекшеәсемдігін
3. Сәуеленіңасылдығын
4. Салтанатыныңартуын
5. Сәукеленіңбиіктігін
Сәукележиектелетінбұйым
1. Бөзбенен
2. Киізбенен
3. Астарменен
4. Матаменен
5. Оқакестемен

Шығармашылықжоба:«Қалыңдықтыңбаскиімі»

Жобаныңмақсаты:Оқушылардыәртүрлімәдениеттермендәуірлердеқалыңдық баскиімдерініңтарихыменжәнеалуантүрлілігіментаныстыру,сондай-ақолардың шығармашылық шеберлігі мен қиялын дамыту.

Тапсырмалар:

Әртүрлімәдениеттердегіқалыңдықбаскиімдерініңтарихынзерттеу.
Әртүрлідәуірлердебаскиімніңерекшеліктеріменсимволизмінталдау.
Мәдени ерекшеліктер мен қазіргі заманғы үрдістерді ескере отырып, қалыңдықтың өзіндік бас киім дизайнын дамыту.
Таныстырылымдайындаужәнежобаныңнәтижелерінталқылау.

Жұмысбарысы:

1,Кіріспе(5минут)

Әр түрлімәдениеттердегіқалыңдық бас киімдерінің тарихы мен мағынасын оқушылармен талқылау.
Жобаныңмақсаттарыменміндеттерінтаныстыру.

2,Зерттеулер(10минут)

Оқушылардытоптарғабөліп,белгілібірмәдениеттенемеседәуірде(мысалы, ежелгігрекмәдениеті,ортағасырлықЕуропа,Азияелдері,т.б.)қалыңдықбас киімдерінің тарихы мен ерекшеліктерін зерттеу үшін әр топты тағайындайды.
Оқушыларды зерттеуге арналған ресурстармен қамтамасыз ету: кітаптар, интернет-ресурстар, суреттер.

3,Жасау(7минут)

Әртоптанөздеріоқығанмәдениеттіңнемеседәуірдіңэлементтерінзаманауи стильмен ұштастыратын қалыңдықтың бас киіміне өз дизайнын жасауды сұраңыз.
Оқушыларыңызға өз бас киімдерінің үлгісін (қағаз, мата, моншақ және т.б.) жасау үшін әр түрлі материалдарды пайдалануға мүмкіндік беріңіздер.

4,Таныстыружәнеталқылау(3минут)

Әр топқа қалыңдық бас киімінің дизайнын ұсынуға, таңдалған элементтер мен олардың мағынасын түсіндіруге мүмкіндік беріңіздер.

Талқылауүшінсұрақтарқойыңыз: Мәдениеттеннемесезерттелгендәуірденқандайдизайнэлементтері алынды? Таңдалғанэлементтергеқандайсимволдықмағыналарендірілген? Бас киімге бірегейлік пен стильді қосу үшін қандай заманауи элементтер қосылды? Сізқалайойлайсыз,баскиімқалыңдықбейнесіүшінқаншалықты маңызды? 5,Қорытынды(соңғы5минут) Жобаның нәтижелерін қорытындылап, оқушыларға тапсырманы орындауға қатысқаны және шығармашылығы үшін алғыс білдіріңіздер. Идеяларалмасудыжәнежобанәтижелерінөзараталқылаудыкөтермелеу. Талқылауғаарналғанқосымшамәселелер: Әртүрлімәдениеттердеқалыңдықтыңбаскиімінтаңдауғақандайфакторлар әсер етуі мүмкін? Дәстүрліүйленусалтанатындабаскиімдерқандайрөлатқарады? Сіз қалай ойлайсыз, қалыңдық бас киімдері болашақта өзекті болып қалады деп ойлайсыз ба және неге? Сізбүгінқалыңдықбаскиімінбезендірудеқандайүрдістердібайқапотырсыз? Бірегей және әдемі қалыңдық бас киімін жасау үшін қандай дағдылар менқасиеттер қажет? Бұлжобаоқушыларғамәденимұратуралыбілімдерінкеңейтіпқанақоймай,өз шығармашылығы мен топта жұмыс істеу қабілетін көрсетуге мүмкіндік береді.
Сабақтың	Оқушыларғаөзін-өзі	Өзін-өзібағалау	бағалау
аяғы	бағалауды ұйымдастыру		парақтары
	Керібайланысорнату	«Боди-арт»
		Барлыққатысушылар бірініңартынабірітұрады.
		Соңғы ойыншы алдыңғыныңарқасынаөзі
		қалаған суреттісалады,ол ойыншыненіңсуретін
		сезінгенінөзінің алдындағыоқушыға
		салады.Осылайша алдыңғықатысушыға дейін сурет салу
		жалғасады.Соңғыжәне
		біріншібаланыңсуреттері салыстырылып,кімнің
		тұсынанағаттықкеткені анықталады.Жағымды
		ахуалтуады.

Екіқатарғатұрып, қай

қатардың нәтижесіәрітез, әрі дұрыс болғандығын салыстырып,жарыстыруға да болады.

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Қызғалдақ
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады. Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды. Кейбіроқушылар:берілгентақырып бойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың кезеңі/уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен

сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа

тақырыпқашолу

Мұғалімменамандасады.

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

Түрлі– түсті доптар

Психологиялықахуал орнату

«Тасбақалардың жүгірісі».

Бұлжүгірудіңеркекшелігі, мәреге ең соңғы келген ойыншы жеңеді.

Ойыншыларбөлменіңбір жағына қатарлап тұрады, содан соң қарама - қарсы жаққа «жүгіреді». Бір

орындатұруғаболмайды. Барлығы қимыл - қозғалыста болуы қажет. Қимылдарыбаяуболады. Ең соңғы мәреге жеткен

«тасбақа»жеңіскеие

болады.

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты

түсінугебағытталған бағытталған

оқытуортасынқұрады

Мұғалімұсынған тапсырмаларды орындайды

Қызғалдақжалпыалғанда,текбіртүптенөсіп,гүлашады.Бірақ,біртүптен4гүл ашатын түрлері де кездеседі. Қызғалдақтың отаны Азия, Қазақстан болып

саналады.Бірақ,алғашретГолландиядаөсірілген.CолайшаЕуропағакең

таралып, танымал болып кеткен.ҚызғалдақтыГолландияда еңалғашфламандық ботаник Карл Клузиус немесе Шарль де Леклюз (Charles de l'Écluse) 1593 жылы Лейден университетінің ботаникалық саябағында өсіре бастайды. Нәтижесінде, 1594жылықызғалдақтыңНидерландыдаөсіребастауыресмитарихимаңызғаие болған. Карл Клузиус, жапырақтарда әдемі сызықтар пайда болатын вирустық

инфекция«сызығыбарқызғалдақтарды»анықтағаналғашқызерттеуші.Зарарсыз бір вирустың болу себебінен кейбір қызғалдақтарда сызық пайда болады.

Қызғалдақтардасызықтыңпайдаболуыныңбелгісі
1. Инфекцияныңтаралуы
2. Вирустыңболуы
3. Жаңатүрініңбелгісі
4. Бірнешегүлашуы
5. Табиғатқабейімделуі

Мәтінмазмұнынаалшақ ой
1. Еуропағакеңінентаралған.
2. Төртгүлашатынкездерібар.
3. ҚызғалдақалғашретҚазақстандаөсірілген.
4. Зарарсызвирусболады.
5. Қызғалдақтасызықтарпайдаболады.

Практикалықтапсырма

Шығармашылықжоба:«Тюльпанәлемі»

Shape36 Жобаныңмақсаты:Оқушылардытюльпандардыңтарихымен,саналуандығымен және символизмімен таныстыру, сондай-ақ осы әдемі гүлдерден шабыт алған өз шығармаларын жасау арқылы шығармашылық дағдыларын дамыту.

Тапсырмалар:

Тюльпандардыңтарихыменшығутегінзерттеу.
Әртүрлімәдениеттермендәуірлердегітюльпандардыңсимволизмінталдау.
Тюльпаншабыттандырғанөзтуындыларыңдыжасау.
Таныстырылымдайындаужәнежобаныңнәтижелерінталқылау.

Жұмысбарысы:

1,Кіріспе(5минут)

Оқушыларменмәдениетпенөнердегі тюльпандардыңтарихыменмаңызы туралы пікірталас.
Жобаныңмақсаттарыменміндеттерінтаныстыру.

2,Зерттеулер(10минут)

Оқушыларды топтарға бөліп, белгілі бір мәдениеттегі немесе дәуірдегі (мысалы, Нидерланды, Ислам өнері, қазіргі флористика, т.б.) т.б. зерттеу үшін әр топты тағайындайды.
Оқушыларды зерттеуге арналған ресурстармен қамтамасыз ету: кітаптар, интернет-ресурстар, суреттер.

3,Жасау(7минут)

Әр топтан өз тюльпан-шабытты кесектерін жасауды сұраңыз. Ол сурет, коллаж, өлең, музыкалық композиция, би немесе шығармашылықтың кез келген басқа түрі болуы мүмкін.
Оқушыларға өз жұмыстарын жасау үшін әр түрлі материалдар мен құралдарды пайдалануға мүмкіндік беру.

4,Таныстыружәнеталқылау(3минут)

Әртопқаөздерініңкөркемтуындыларынтаныстырып,өздерініңтірішабыты туралы айтуға мүмкіндік беріңіздер.
Талқылауүшінсұрақтарқойыңыз:
1. Шығармаларыңыз арқылы қандай идеялар мен сезімдерді жеткізгіңіз келді?
2. Сіздіңеңбегіңіздетюльпандардыңсимволизміқалайкөріністабады?
3. Сіз өз туындыңызды жасау үшін қандай тәсілдер мен материалдарды қолдандыңыз?
4. Күнделіктіөміріңіздетюльпандарсіздіқалайшабыттандырады?

5,Қорытынды(соңғы5минут)

Жобаның нәтижелерін қорытындылап, оқушыларға тапсырманы орындауға қатысқаны және шығармашылығы үшін алғыс білдіріңіздер.
Идеяларалмасудыжәнежобанәтижелерінөзараталқылаудыкөтермелеу.

Талқылауғаарналғанқосымшамәселелер:

Шабыттандыратынбаулудыңқандайқасиеттерінтабасыз?
Неліктентірілткілеркөктемменжаңаөмірменжиібайланысты?
Әртүрліелдердегітюльпандарменқандайдәстүрлерменәдет-ғұрыптарбайланысты?
Қазіргізаманғыөнермендизайнғатюльпандарқалайәсеретеді?

5.Неліктен тюльпандар өнер мен әдебиетте зерттеу объектісі ретінде соншалықты танымал деп ойлайсыз?

Бұл жоба оқушыларға жасөспірімнің мәдени маңызын тереңірек түсініп, өнер мен геологиялық барлау арқылы өздерінің шығармашылық даралығын білдіруге көмектеседі.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Бортжурналы»

«Бортжурналы»-

тақырыптыоқыпүйренуде өз ойларын жазуға

үйретудіңәртүрліәдіс- тәсілдерін қамтитын

жалпыламаатауы.«Борт журналы» қарапайым

түрдемәтіндіоқуалдында және оқу материалымен танысқан соң

қолданылады.Оқушылар келесі сұрақтарға жауап жазады:

Берілген тақырып бойыншамағаннебелгілі? Мен не білемін?Мәтіннен қандай жаңалық туралы білдім?

бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Шекілдеуік
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету.

Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті.
Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.

Сабақтың мақсаты

Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады.

Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды.

Кейбіроқушылар:берілгентақырып бойыншаойқорытужасай

алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың кезеңі/уақыт	Педагогтіңәрекеті	Оқушыныңәрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Oқушылapмен сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.	Мұғалімменамандасады.		Түрлі– түсті доптар
	Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа тақырыпқашолу	Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.
	Психологиялықахуал орнату	«Көкөністерарқылы ұрысамыз» Бұлойындабалалар ұрысқанкездебір-біріне жаман сөздердің орнына көкөністердіңатаулары арқылы ұрысады.
Сабақтың	Жаңа тақырыпты	Мұғалімұсынған
ортасы	түсінугебағытталған	тапсырмаларды
	бағытталған	орындайды
	оқытуортасынқұрады
Шекілдеуікшемішкеніңағзағатигізерпайдасызор.Олағзанымай қ ышқылдарыментолықтырыпотырады.Кептірілгенпістедеоныңқұрамындағы барлықдәруменсақталады.Ал қуырылғаннан кейін оның құрамындағыпайдалызаттардың90 пайызы жойылып кетеді. Күнбағыс пістесі – тері жасушалары үшін таптырмас дәрумен. Өлі тері жасушаларынтірілтіп,оның жасаруынасептігінтигізеді. Атеросклероз,инфарктмиокарды, жүрек-қантамырларыауруларына,

Shape38 бауырғапайдасыбар.Ондатеңдесіжоқаминқышқылдарыбар.Ақпістенің100 грамында 540 ккал бар, ал қара пістеде – 580 ккал. Пістенің құрамында

холестеринмүлдежоқ.Ақпістеде –34пайыз,қарапістеде20пайызбелокбар.

Көбіне оны ауыр тағам деп есептейді. Асқазанда қорытылуы жарты сағатты алады.Алкәуаптың3,5сағаттаәзерқорытылатынынескерсек,бұлоншакөп уақыт емес, әрине. Қара пісте магнийдің қоймасы деп саналады. Онда қара

нанныңқұрамындағыдандамагний6есекөп.Ағзадамырышжеткіліксіздігі

болса, аяқсіңірітартылып, шаш түсе бастайтыны белгілі. Ал пістеде мырыш көп. Тәуліктік қажеттілігін бір стақан пісте алмастыра алады. Ағзада темір жетіспесе, қаназдық,созылмалышаршаусиндромыболатыныбелгілі.Құрамындатемірікөп ақ пісте соның бәрін қуып шығады. Ол – дәмді ғана емес, өте пайдалы тағам.

ӨсімдікмайыменА,D,Едәрумендерімол.Дегенмендиетологтерартықсалмақ пен семіздіктен зардап шегетіндерге пісте шағудан бас тартуын талап етеді…

Шекілдеуікқуырылғаннанкейінгіөзгеріс
1. Құрамындағыпайдалызаттарсақталады.
2. Құрамындағыдәрумендержойылыпкетеді.
3. Құрамындағымайазайыпкетеді.
4. Құрамықұрғапкетеді.
5. Құрамындағымырышжойылыпкетеді.
Құрамындатеміркөпшекілдеуіктіңтүрі
1. Қарапісте
2. Шекілдеуікпісте
3. Ақпісте
4. Шемішкепісте
5. Сарыпісте
Кәуаппенпістеніңасқазандақорытылуындағыуақытмөлшеріндегі айырма
1. Екіжарымсағат
2. Үшсағат
3. Екісағат
4. Жартысағат
5. Үшжарымсағат
Диетологтердіңпістеденбастартудыталапетулерініңсебебі
1. Майызиянтигізеді.
2. Пайдасызтағам.
3. Салмақтыарттырады.
4. Созылмалышаршатады.
5. Аяқсіңірітартылыпқалады

Шығармашылықжоба:«Күнбағыс:Жербетіндегікүн»

Жобаның мақсаты: Оқушыларды күнбағыстың байлығымен және алуан түрлілігімен,олардыңмәдениетпентабиғаттағымаңызыментаныстыру,сондай-ақ

Shape39 осыжарқынтүстерденшабыталғаншығармаларжасауарқылышығармашылықты дамыту.

Тапсырмалар:

Күнбағыстыңтарихын,сипаттамасынжәнесимволизмінзерттеу.
Әртүрліхалықтардыңтабиғатыменмәдениетіндегікүнбағыстыңрөлінталдау.
Күнбағыстыңәсемдігіменмаңызынкөрсететінөзтуындыларынжасау.
Жобаныңнәтижелерінтаныстыружәнеталқылау.

Жұмысбарысы:

1,Кіріспе(5минут)

Оқушыларменкүнбағыстыңтабиғатпенмәдениеттегі тарихыменмаңызы туралы пікірталас.
Жобаныңмақсаттарыменміндеттерінтаныстыру.

2,Зерттеулер(10минут)

Оқушыларды топтарға бөліп, белгілі бір мәдениеттегі немесе дәуірдегі күнбағыстардыңтарихын,биологиясын,символизмінзерттеуүшінәртопты тағайындайды (мысалы, майя өнері, Солтүстік Америка символизмі, қазіргі флористика, т.б.).
Оқушыларды зерттеуге арналған ресурстармен қамтамасыз ету: кітаптар, интернет-ресурстар, суреттер.

3,Жасау(7минут)

Әр топтан өздерінің күнбағыс шабытты кесектерін жасауды сұраңыз. Ол сурет, кескіндеме, коллаж, өлең, музыкалық композиция немесе шығармашылықтың кез келген басқа түрі болуы мүмкін.
Оқушыларға өз жұмыстарын жасау үшін әр түрлі материалдар мен құралдарды пайдалануға мүмкіндік беру.

4,Таныстыружәнеталқылау(3минут)

Әр топқа өздерінің көркем туындыларын таныстырып, күнбағыс шабыты туралы айтуға мүмкіндік беріңіздер.
Талқылауүшінсұрақтарқойыңыз:
1. Шығармаларыңыз арқылы қандай идеялар мен сезімдерді жеткізгіңіз келді?
2. Сіздіңжұмысыңыздакүнбағыстыңсимволизміқалайкөріністабады?
3. Сіз өз туындыңызды жасау үшін қандай тәсілдер мен материалдарды қолдандыңыз?
4. Күнбағыскүнделіктіөміріңіздесіздіқалайшабыттандырады?

5,Қорытынды(соңғы5минут)

Жобаның нәтижелерін қорытындылап, оқушыларға тапсырманы орындауға қатысқаны және шығармашылығы үшін алғыс білдіріңіздер.
Идеяларалмасудыжәнежобанәтижелерінөзараталқылаудыкөтермелеу.

Талқылауғаарналғанқосымшамәселелер:

Күнбағыстыңқандайқасиеттерінеңшабыттыдептабасыз?
Күнбағысэкожүйементабиғатқақалайәсеретеді?
Түрлі елдерде күнбағыспен қандай әдет-ғұрыптар мен салт-дәстүрлер байланысты?

Сіз қалай ойлайсыз, күнбағыс көбінесе қуанышпен және оптимизммен байланысты?
Күнбағыстарды өнер мен әдебиетте зерттеу объектісі ретінде қалай пайдалануға болады?

Бұл жоба оқушыларға күнбағыстың табиғаты мен мәдени маңызы туралы білімдерін тереңдетуге, сондай-ақ өнер мен барлау арқылы шығармашылық даралығын білдіруге көмектеседі.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Бөлмедегі заттар» Сабаққарефлексияжасау үшінәроқушыбөлмедегі бір жансыз заттың атын жазады. Қағаздар

жиналып, әр оқушы бір қағаздансуырыпаладыда, сол заттың атынан бүгінгі сабақ, өзінің оған қатысы туралысөйлейді.Мысалы:

«Менстолмын.Бүгін маған тыныштық

болмады.Алдымен,топқа бөліну үшін құлағымнан ұстап алып жан-жаққа сүйреледі. Содан соң

үстімеқағаздаржайып

тастап,постерсызды.Мен бүгін «Сын есімнің түрленуі оның шырай

формасынаенуіекенін. Шырайдың екі түрі болатынын айтып бере

аламын.»т.с.с.жалғасып кете береді.

бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Шұбарөзен
Оқубағдарламасына сәйкесоқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету.

Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту.
Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру.
Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету.
Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті.
Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.

Сабақтың мақсаты

Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады.

Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды.

Кейбіроқушылар:берілгентақырып бойыншаойқорытужасай

алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың кезеңі/уақыт	Педагогтіңәрекеті	Оқушыныңәрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Oқушылapмен сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.	Мұғалімменамандасады.		Түрлі– түсті доптар
	Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа тақырыпқашолу	Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.
	Психологиялықахуал орнату	«Тыныштықты жақсы көретін патша» Патша шуды жек көреді, сондықтан ханзаданың көңіл-күйінбұзбауүшін барлығымыз шуламай тынышқозғаламыз.Патша аяқтың ұшымен жүреді, оның жүрісі жеңіл, баяу. Бұлролдібірбала атқарады.
		Жүргізуші келесі сөзді айтады:«Барлықбалалар, патшадан басқа бөлменің әр жеріне тұра қалады. Патшасаусағынауызына тигізіп, «Ш - ш - ш,

ханзадакележатыр!»деп, бөлменіаралай бастайды. Барлығы «қатып» қалу керек, ал патша

әрқайсысын айналып шығады. Кез келген баланыңқасынакеліп, саусағын баланың мұрнынатигізеді.Сол бала аяқтың ұшымен

патшаныңартынанжүре бастайды. Келесі балаға жақындаған патша саусағын баланың мұрнына тигізеді, ол біріншібаланың соңына тұрып, аяқтың ұшымен патшаныңартынанжүре бастайды.Солтәртіппен ойын жалғаса береді.

Барлықбалаларпатшаның артына жиналғаннан кейін, патша кез келген

артындағы балаға қарап,

«Ш-ш-ш»дейді,сонда сол бала өз орнына

тыныш,аяқ ұшымен

оралады.Барлығыорнына тұрғаннан кейін ойын

аяқталады.

"Қисықсурет"атты

суретті жаттығу өткізіліп, оңжәнесолжартышарлар басымдылығын анықтауға арналған қысқаша тест, соныменқатароптимистік бағдарды анықтауға арналған сауалнама

алынды.

Жаттығуданкейін

қатысушылардыңкөңіл- күйлері көтеріліп, дем

алып,рухани толысты.

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты

түсінугебағытталған бағытталған

оқытуортасынқұрады

Мұғалімұсынған тапсырмаларды орындайды

Shape40 БүгінгіәңгімемізгеарқауболыпотырғанШұбарөзенБритандықКолумбияның

Osoyoos атты қалашығына таяу маңда орналасқан.Жазайларындаболатынсу

буланунәтижесіндеөзенбетіндетаңғажайып пішіндегі дақтар пайда болады. Оны айдай

әлемгетанымалеткеносыаладақтар.Өзеннің ғылыми атауы – Клилук. Бұл жерде ертеден

өмірсүретінканадалықүндістерөзенді

қасиеттідепсанайды.Оғансебепболғанөзен суының терапевтік қасиеттерінде екен.

Сондай-ақ, Клилук Бірінші дүниежүзілік соғысжылдарындаоқ-дәріөндірудеөтекөп

көмектескенекен.Өзенменоныңаумағындағыжерқырықжылданастамуақыт бойы Эрнест Смиттің иелігінде болған. Ол 1979 жылы осы өңірге спа-шипажай тұрғызуды жоспарлайды. Жергілікті тұрғындардың өзенге деген құрметі

Эрнесттіңбұләрекетінетосқауылболады.

Эрнестіңшипажайашаалмауыныңсебебі
1. Эрнестіңжоспарыіскеаспайқалады.
2. Канадалықүнгдістерденқорыққандықтан
3. Өзенбетіндегідақтардыңболғандығынан
4. Үкіметтенрұқсаталаалмағандықтан
5. Жергіліктітұрғындардыңөзендікиелісанағандығында
Мәтінмазмұныналайықтытақырып
1. Шұбарөзен
2. ЭрнестСмит
3. Қасиеттібұлақ
4. Аладақтысу
5. Спа-шипажай

Шығармашылықжоба:«Өзенніңжұмбақәлемі»

Жобаның мақсаты: Оқушыларды табиғаттағы өзендердің алуан түрлілігімен және маңыздылығымен таныстыру, сондай-ақ ғылыми зерттеулер жүргізу және өзеннің биологиялық алуан түрлілігіне байланысты жұмыстарды жасау арқылы олардың шығармашылық дағдыларын дамыту.

Тапсырмалар:

Өзенэкожүйелерініңерекшеліктерінжәнеолардыңқоршағанортаүшінмаңызын зерттеу.
Адамдарменжануарлардыңөміріндегіөзендердіңрөлінталдау.
Өзенжағасындаөмірсүруденшабыталғанөзшығармаларыңдыжасау.
Жобаныңнәтижелерінтаныстыружәнеталқылау.

Жұмысбарысы:

1,Кіріспе(5минут)

Студенттерменөзенэкожүйелерініңмаңыздылығынжәнеолардыңжер шарындағы тіршіліктегі рөлін талқылау.
Жобаныңмақсаттарыменміндеттерінтаныстыру.

2,Зерттеулер(10минут)

Оқушыларды топтарға бөліп, бір нақты өзеннің (мысалы, Амазонка, Ніл, Волга) немесе өзен экожүйесінің ерекшеліктерін зерттеу үшін әр топты тағайындайды.
Оқушыларды зерттеуге арналған ресурстармен қамтамасыз ету: кітаптар, интернет-ресурстар, суреттер.

3,Жасау(7минут)

Әр топтан таңдалған өзен жағасындағы тіршілік пен әсемдікті бейнелейтін өзіндік кесектерін жасауды сұраңыз. Ол сурет, коллаж, өлең, музыкалық композициянемесешығармашылықтыңкезкелгенбасқатүріболуымүмкін.
Оқушыларға өз жұмыстарын жасау үшін әр түрлі материалдар мен құралдарды пайдалануға мүмкіндік беру.

4,Таныстыружәнеталқылау(3минут)

Әр топқа өздерінің көркем туындыларын таныстырып, өзеннен алған шабытымен бөлісуге мүмкіндік беріңіздер.
Талқылауүшінсұрақтарқойыңыз:
1. Таңдалғанөзеннемесеөзен экожүйесініңқандайерекшеліктері сізді қатты таң қалдырды?
2. Осы өзеннің жағасында қандай жануарлар мен өсімдіктер өмір сүреді және олар қоршаған ортаға қалай әсер етеді?
3. Бүгінгітаңдаөзендердіңалдындақандайміндеттертұржәнебізоларға аман қалуға қалай көмектесе аламыз?
4. Өзентуралышығармаларыңыздыжасаукезіндесізқандайсезімдер мен эмоцияларды бастан кешірдіңіз?

5,Қорытынды(соңғы5минут)

Жобаның нәтижелерін қорытындылап, оқушыларға тапсырманы орындауға қатысқаны және шығармашылығы үшін алғыс білдіріңіздер.
Идеяларалмасудыжәнежобанәтижелерінөзараталқылаудыкөтермелеу.

Талқылауғаарналғанқосымшамәселелер:

Өзенэкожүйелерінеқандайқауіп төніп тұржәнеолардысақтауүшінқандай шаралар қабылдауға болады?
Климаттықалыптастырудажәнебиологиялықалуантүрліліктісақтаудаөзендердің рөлі қандай?
Сіззерттелгенөзендертуралықандайтамашафактілердібілдіңіз?
Өзендердіңжергіліктіқауымдардыңмәдениетіментұрмысынаәсеріқандай?
Оныңэкологиялықтұтастығынсақтауүшінөзенмаңындақандайіс-шаралар өткізуге болады?

Бұл жоба оқушыларға өзендер мен өзен фаунасы туралы білімдерін кеңейтіп қана қоймай, шығармашылық процесс арқылы өз сезімдері мен ойларын білдіруге көмектеседі.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Броундық қозғалыс». Сыныпішінетақырыпқа қатыстымәліметтермен ақпараттар

орналастырылады.

Оқушыларбүкілсынып ішінде қозғала жүріп, берілген тақырып

бойыншаақпарат жинайды.

бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Көбелектер
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады. Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды. Кейбіроқушылар:берілгентақырыпбойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың

кезеңі/уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен

сәлемдесу,оқушыларды

Мұғалімменамандасады.

Түрлі–

түсті доптар

түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа

тақырыпқашолу

Психологиялықахуал орнату

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

«Бұл кім?» әдісі Жүргізуші ( мұғалім немесеәдейідайындалған оқушы) сыныптағы бір оқушыны ауызша сипаттайды: оның бет әлпетін, сыртқы пішінін, киімін, сөйлеу мәнерін, әдеттерін т.б.келтіреді.

Әрине, ол оқушының есімінатауғаболмайды және де сипаттардың барлығы да жағымды тұрғыдан болуы керек,

мұндаоқушынымақтаған дұрыс.

Бір-екі сипаттан кейін жүргізушіоқушылардан:

«Бұлкім?Сіздер

таптыңыздарма?»деп сұрап, олардың

жауаптарынтыңдайды. Оқушылар таппаса, сипаттауды әрі қарай жалғастыра береді.

Мысалы,«Бұлоқушының күлкісі өте әдемі. Ол ақ жейде киген...Ол кім?...

Бұлоқушыныжолдастары сыйлайды. Оның қолында қаламсапбар...Ол кім?...».

Бұл ойсергек

оқушылардың бір-біріне деген ынта-ықыластарын арттыруға бағытталған: оқушыларөздеріжәнеөзге жолдастары туралы әңгімелерді өте ұнатады.

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты

түсінугебағытталған бағытталған

оқытуортасынқұрады

Мұғалімұсынған тапсырмаларды орындайды

Shape42 Көбелектерараларданкейінгітозаңдандырғыш.Көбелектертабиғатын зерттейтін ғылым «лепидоптерология» деп аталады. Ең ірі көбелек қанаты 30 см болатын

«Attacusaitas»түнгікөбелегінжиіқұстарменшатастыратынкөрінеді.Ең

шыдамдыкөбелек–«Монарх».Олмыңдағаншақырымдардытоқтаусызұшып

өтеді. «Монархтың»жылдамдығысағатына 12шақырымдыболадыекен.Тіптісағатына 31 шақырым ұшып өтетін түрлері де

кездесетінкөрінеді.Көздіңжауыналатын әсем жәндіктердің бір құпиясы – олар күннің сәулесі болмаса ұша алмайды. Бір қызығы, көбелектің қанаты түссіз мөлдір болады екен. Күн сәулесімен сан – алуан гүлдер тозаңынан түзілген ғажап түстер,

қаттылаунәрсегетисенемесеқажалсатүсіп қалады. Көбелектердің қысқа ғұмыры жұмыртқадан басталып, шынжыртабан, қуыршақ және имаго (көбелек) атты төрт кезеңнен тұрады. Жұмыртқасы әртүрлі формадаболады:шартәрізді, дөңгелек,цилиндрліжәнекөпбұрыштыболабереді. Ол көбелек түріне байналысты болады. Көбелектер өз жұмыртқаларын бір жерге көпжылдарбойысалабереді. Бұлжәндіктерешуақыттаұйықтамайды. Азияжәне Оңтүстік Америкада бұл ғажап жәндіктерді деликатес ретінде де пайдаланады.

Осынауқұпиясымолжәндіктіңеңкүрделімүшесі –көзі, ол6мыңмайда бөлшектерден тұратын линза секілді. Көбелектер тек Антарктидада ғана

болмайдыекен.Оларөтеежелгідәуірдепайдаболғанжәндік.Осыдан3,5 мың жыл бұрынғы Египет аңыздарында көбелектер жайлы айтылыпты.

«Монарх»көбелегіншыдамдысанауыныңсебебі
1. Тезұшаалатындығынан
2. Араларданкейінгіекіншітозаңдандырғышболғандықтан
3. Олтүндеғанатезұшаалатындықтан
4. Ешуақыттаұйықтамайтындықтан
5. Ұзақшақырымдардыұшыпөтеалатындықтан
Көбелектіңғажаптүстерінедентүзілгенінанықтаңыз
1. Күнсәулесінен
2. Түнгітабиғаттан
3. Көз линзаларынан D)Табиғатынансолай

E)Түнгісәулелерден

Көбелектерөмірініңкезеңдерінежатпайтынқатар
1. Шынжыртабан
2. Қуыршақ
3. Имаго
4. Жұмыртқа
5. Линза
Көбелектердіңкүрделімүшесі
1. Көзі
2. Қанаты
3. Мұртшасы
4. Майлылинзасы
5. Қуыршақмүсіні

«Көбелекәлемі:сұлулықпенқұпияғасаяхат»жобасы

Жобаның мақсаты: Оқушыларды көбелектер әлемiмен таныстыру, олардың сан алуандығын, өмiр циклiнiң ерекшелiктерiн, экожүйедегі маңызын және олардың адамға әсерiн зерттеу.

Жобаныңқадамы:

Көбелектерәлемінекіріспе(5минут)
1. Талқылау:Көбелектер туралы не білесіз? Көбелектердің қандай түрін көрдіңіз?
2. Көбелектердіңалуантүрлілігі,олардыңтабиғаттағырөліжәнеэкожүйе үшін маңызы туралы қысқаша әңгіме.
Көбелектіңалуантүрлілігінзерттеу(5минут)
1. Көбелектердіңәртүрініңбейнелерінкөрсету.
2. Белсенділігі: Көбелектердің қандай түрін тануға болады? Сіз қандай мүмкіндіктерді байқайсыз?
3. Көбелектіңтіршілікциклі(5минут)
  1. Көбелектердің тіршілік циклінің кезеңдерін түсіндіру: жұмыртқа, жұлдызқұрт, пупа, имаго.
  2. Талқылауға арналған сұрақтар: Өмірлік циклдің қай кезеңдерін қызықты деп табасыз және неге?
4. Көбелектердіңэкожүйедегірөлі(5минут)
  1. Талқылау:Экожүйеде көбелектер қандай рөл атқарады? Неліктен олар біз үшін де, жалпы табиғат үшін де маңызды?
5. Көбелектердіңадамғаәсері(5минут)
  1. Талқылау:Көбелектер адамға қалай әсер етеді? Тарихта немесе мәдениетте көбелектердің ерекше маңызы бар нұсқалары бар ма?
6. Қорытынды(5минут)
  1. Орау:Бүгінкөбелектертуралықандайжаңанәрселербілдіңіз?Сіздіең көп қызықтыратын нәрселер бар ма?
  2. Міндет: Бейнелеу өнері техникасында (сурет салу, аппликация, коллаж) өз көбелегін жасау және оның ерекшеліктерін сипаттау.

Талқылауғаарналғанқосымшамәселелер:

Сіздің өңіріңізде қандай көбелектер өмір сүреді?Олардың арасында бірегей түр бар ма?
Көбелектерге және олардың тіршілік ету ортасына қандай қауіп төніп тұр? Олардың санын сақтап қалуға қалай көмектесе аламыз?
Көбелектердіңқандайқасиеттерінбіздіңөмірімізүшіншабытдепатауға болады?
Көбелектертуралықандайқызықтыфактілерсыныппенбөліскіңізкеледі?

5. Мифологияданемесеәдебиеттекөбелектергебайланыстықызықтыбейнелер немесе символдар бар ма?

Бұл жоба оқушыларға көбелектердің тамаша әлеміне сіңіп, жаңа білім алуға және олардың сұлулығы мен құпиясын шабыттандыруға мүмкіндік береді.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Былғары қолғап»

Ойыншарты:үшадамнан тұратын топтарға бөлініңдер: екі ойыншы, бір төреші. Мұғалім

нұсқағануақыттаберілген тақырып бойынша сұрақ- жауап сағатын

ұйымдастырасыңдар. Ол қарсыласың тоқтап қалғаншажалғасабереді. Төреші есеп жүргізіп отырады. Рөлдермен

ауысыпжүргізугеболады.

бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Йеллоустон
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелеп айтады, негізгіойдыашады.

Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды.

Кейбіроқушылар:берілгентақырып бойыншаойқорытужасай

алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың

кезеңі/уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен

сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа

тақырыпқашолу

Психологиялықахуал орнату

Мұғалімменамандасады.

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

«Бұлтүстіндегісаяхат»

Нұсқау:көздеріңдіжауып, ыңғайлы отырыңдар. Екі- үшреттереңдемалыңдар. Менсендердібұлтүстімен саяхатқа

шақырмақшымын.Томпақ жастықтардан құралған жұмсақ тауға ұқсаған аппақ мамық бұлт үстіне секіріңдер. Аяқтарың,

арқаларың,барлықденең осыүлкенбұлтжастыққа ыңғайлы орналасқанын сезініңдер. Саяхат

басталады.Бұлтжайлап, көк аспанға көтеріледі. Самал жел беттеріңнен сипайды. Мұнда. Биік аспанда мүлгіген

тыныштық орнаған. Бұлт сендерді өздеріңді бақытты сезінетін жерге жеткізеді. Бұл жерде сендерөздеріңдібайсалды сезінесіңдер. Осы жерде ғажайып және

таңқаларлық оқиға орын алуы мүмкін (30секунд).

Ендісендер тағыда бұлт

үстіндесіңдер.Олсендерді қайтадан сынып ішіне әкеле жатыр. Бұлттан

түсіп, оғанрақмет

Түрлі– түсті доптар

айтыңдар...Бұлт ақырындапауадаери

бастайды. Қолдарыңды созып, көздеріңді ашыңдар,сендерсергек, ширақ, зейіндісіңдер.

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты

түсінугебағытталған бағытталған

оқытуортасынқұрады

Мұғалімұсынған тапсырмаларды орындайды

Й Shape44 еллоустонұлттықсаябағыМиссуриөзенініңоңжақсаласыЙеллоустонөзенінің

жоғарыағысындағытеңіздеңгейінен2200

—2500мбиіктіктежанартаулықүстіртті алқапты алып жатыр. Оның біраз жері жартасты тау жоталарын да қамтиды.

Саябаққа қара обсидиан (жанартаулық шыны)таужыныстарынанқұралғантік жартастар мен құздар, Йеллоустон мен

Джексонкөлдері,саябақтыңеңбиікшыңы–

Электрик(3350м)ерекшекөрікберіп

тұрады.Жанартаулықжыныстардыңастындатасқаайналғанорман –Спесимен тау жотасы да орналасқан. Йеллоустон ұттық саябағының жері қалың қылқан

жапырақтыорманболыпкеледі.

Йеллоустонұлттықсаябағыныңорналасужері
1. Жанартаулықалқап
2. Йеллоустонөзенінде
3. Йеллоустонүстіртінде
4. Электрикшыңында
5. Миссуриөзенінде

Йеллоустонұлттықсаябағындағыерекшежер
1. Теңіздеңгейініңүсті
2. Жанартаулықүстірт
3. ТасқаайналғанорманСпесимен
4. Джексонөзендері
5. Электрикорманы

Йеллоустоундыбарлау:Гейзерлерменжануарларәлеміжерінесаяхат

Жобаның мақсаты: Оқушыларды Йеллоустоун ұлттық саябағының тамаша әлемiмен таныстыру, оның табиғи құбылыстарын, жабайы тұрғындарын және биологиялық алуан түрлiлiктi сақтау үшiн маңызын қарастыру.

Жобаныңқадамы:

Йеллоустоунсаябағынакіріспе(5мин)
1. Талқылау: Йеллоустоун туралы не білесіз? Ол қандай табиғат құбылыстарын білдіреді?

2.Саябақ туралықысқаша әңгіме: оныңтарихы, географиясы жәнебірегей ерекшеліктері.

Йеллоустоундағытабиғиқұбылыстар(5минут)
1. Гейзерлердің, гейзер бассейндерінің, ыстық бұлақтар мен саябақтың басқа да табиғи кереметтерінің суреттерін көрсету.
2. Талқылауға арналған сұрақтар: Сіз қалай ойлайсыз, гейзерлер мен ыстық бұлақтар түзілуіне қандай процестер әкеледі?
3. Йеллоустоунжануарларәлемі(5мин)
  1. Саябақтың жануарлар дүниесінің алуан түрлілігін көрсету: бизон, аю, бұлан, қасқыр және т.б.
  2. Белсенділік: Йеллоустоунда қандай жануарларды көргіңіз келеді? Неге?

Биологиялықалуантүрліліктісақтауүшінсалдары(5минут)
1. Талқылау:Неліктен Йеллоустоун биологиялық алуан түрлілікті сақтау үшін маңызды? Оған қандай қауіп-қатерлерге қарсы тұруға болады?
2. Саябақты және оның тұрғындарын қорғау және сақтау жөніндегі ықтимал іс-шаралар.
Туризмніңэкожүйегеәсері(5минут)
1. Талқылау:Туризмсаябақтыңтабиғатыменжануарлардүниесінеқалай әсер етеді? Туристердің қажеттіліктерін және табиғатты сақтауды қалай теңестіруге болады?
Қорытынды(5минут)
1. Орау: Йеллоустоун туралы не білдіңіз? Оны зерттеуде қандай әсер қалдырдыңыз?
2. Белсенділік:Йеллоустоунтуралыоныңбірегейлігіменмаңыздылығын көрсететін плакат немесе көрсетілім жасау.

Талқылауғаарналғанқосымшамәселелер:

Йеллоустоунныңқаталортасындажабайыжануарлардыңөмірсүруіне қандай бейімделулер көмектеседі?
Йеллоустоун туралы қандай қызықты фактілерді сыныппен бөліскіңіз келеді?
Адаміс-әрекетініңсаябақсипатынатерісәсеріназайтуүшінқандайшаралар қабылдауға болады?
Әлемдеосындайтабиғатқұбылыстарыбарбасқасаябақтарнемесеқорықтар бар ма? Оларды Йеллоустоунмен салыстырыңыз.
Саябақтыңтабиғатқұбылыстарыменқандайәңгімелернемесеаңыздар байланысты?

Бұл жоба студенттерге әлемдегі ең танымал ұлттық парктердің бірімен танысуға, табиғатқа және оны қорғауға деген қызығушылықты дамытуға мүмкіндік береді.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Білетініңіздіңбарлығы»

бағалау парақтары

Оқушылартараудыоқуға кірісудің басында

туралы не білетінініңбарлығын

жазады. Сосын мұғалім қайталауды болдырмас үшін, алынған ақпаратты пайдаланаотырып,оқуды тиісті жолмен жүргізеді.

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Иткөйлек
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады. Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды. Кейбіроқушылар:берілгентақырыпбойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың

кезеңі/уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен

сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен

Мұғалімменамандасады.

Түрлі– түсті доптар

таныстыру,жаңа тақырыпқашолу

Психологиялықахуал орнату

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

«Бізде»

Ойынныңшарты:

Әңгіменізейінсала

тыңдап,бұрыспікірге қосылмау керек.

1.Менөзенгебардым.«Біз де!» 2. Онда үйрек ұстап алдым. «Біз де!» 3.

Үйректіңжартысынитім жеп қойды. «Біз де!»

Осыныайтыпқалған оқушылар ойыннан

шығады.

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты

түсінугебағытталған бағытталған

оқытуортасынқұрады

Мұғалімұсынған тапсырмаларды орындайды

Ы Shape45 рымшыл халқымызда баланы «қырқынан» (туғанына қырық күн толған күн) шығарғаннанкейіноныңиткөйлегінетәттітүйіп,иттіңмойнынабайлапжіберетін

дәстүрбар.Иттібалаларқуыпжетіп, мойнындағы «иткөйлекті» шешіп алып, тәттісін бөліп жейді. Ал

көйлектібаласыжоқкеліншектер ырым қылып алады. Иткөйлек

ырымының шығуы иттің мойнына байланғандықтанғанаемес,баламыз көп болсын деген ырыммен (ит жеті

қазынаныңбірідепесептейтінхалықтыңсенімібойынша,итөзиесініңүйінде

баланыңкөпболуынтілейдіекен)астасыпжатыр.Осыжерде«қырқы»дегенсөзге мән беру керек. Қайтыс болған адамның да «қырқы» беріледі. Бірақ баланы

«қырқынан шығарылды» деп, өлген адамға «қырқы берілді» деп айтады. Мұны шатастырып алуға болмайды. Ойын-тойларда, айт мерекесінде, тағы басқа салт- дәстүрлер кезінде берілетін сыйды немесе алымды «кәде» деп атайды. Кәде – ойын-тойдыңгүлі,оныңсұрауға әркімніңдееркібар.Кәдежоралғыларыөтекөп. Той кәделері (жол-жоралары): тойбастар, шашу, мүше сұрау, тәбәрік, т.б.

Құдалық кәделері мен ырымдары: жаушы жіберу, алдынан өту, қалың мал беру, құда түсу, өлітірі, батааяқ, той малы, есікашар, атбайлар, тойбастар, құйрық- бауыр,құдатарту,көрімдік,отқақұяр,түйемұрындық,қосақбас,құдааттандырар. Күйеу жолы мен кәделері: ұрын бару, есік көру, ентікпе, көрімдік, күйеу табақ, қалыңдық ойнау, қызқашар, тағы басқа лар. Құда-күйеу келгенде: сүтақы,

атбайлар,босағааттар,күйеутабақ,жеңгетай,отаужабар,қолұстатар,шаш

Shape46 сипатар,итырылдатар,кемпірөлді,бақансалар.Осығанбайланысты«Қалыңсыз қыз болса да, кәдесіз күйеу болмайды» дейді қазақ мақалы.

Құда-күйеугебайланыстыжасалатындәстүрлер
1. Сүтақы,жеңгетай
2. Көрімдік,ентікпе
3. Шашсипатар,отқақұяр
4. Бақансалар,батааяқ
5. Тәбәрік,тойбастар
Мәтінніңбіріншібөлімінелайықтытақарып
1. Ойын-тойлар
2. Кәделертүрлері
3. Ырымшылхалық
4. Иткөйлек
5. Айтмерекесі
«Кәде»атауыналайықтыжауап
1. Салт
2. Ырым
3. Наным
4. Сый
5. Дәстүр
«Иткөйлек»ырымыныңтуусебебі
1. Халықтыңсенімінеорай
2. Итасырағандықтан
3. Баланықырқынаншығаруғаорай
4. Иткөптаралғандықтан
5. Иткөйлекақболғандықтан

Шығармашылықжоба:«Барлықжастансән»

Жобаныңмақсаты:Сәндібалаларменересектергеарналғанөзін-өзітанытуқұралы ретінде зерттеу және талқылау, сондай-ақ өзіндік бірегей бейнесін жасау. Жобаның қадамы:

Кіріспе(5минут):
1. Түрліжастоптарыүшінсәнұғымыменоныңмағынасынталқылау.
2. Киімарқылыөзін-өзітанытудыңмаңыздылығынерекшеатапөту.
Зерттеу(5минут):
1. Балаларменересектергеарналғантүрлістильдерментрендтерді зерттеу.
2. Әртүрліжастоптарыныңқалауларынталқылау.
3. Шығармашылықтапсырма(10минут):
  1. Оқушылардытоптарғабөлу(әрқайсысында3-4адам).
  2. Міндеті:балаларғада,ересектергедеқолайлыкиімдержинағын олардыңәртүрліқалауларыменқажеттіліктерінескереотырыпжасау.
  3. Оқушылар өз идеяларын суреттер немесе сипаттамалар түрінде ұсынуы тиіс.

Таныстыружәнеталқылау(5минут):
1. Әртопөзжинағынұсынады.
2. Жасалған жинақтардың арасындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтарды талқылаңыз.
3. Сәнніңқалайинклюзивтіболатынынталқылаужәнежастыңалуан түрлілігін ескеру.

Талқылауғаарналғанмәселелер:

«Сән»ұғымынқалайтүсінесіз?
Сәнадамдарүшіннегемаңызды?
Балаларменересектергеарналғанстильдердіңқандайерекшеліктерінатауға болады?
Балалар мен ересектер арасындағы киім преференцияларының айырмашылықтары қандай?
Әртүрліжастоптарынаарналғанкиімжасаукезіндеқандайаспектілерді ескеру керек?
Сізқалайойлайсыз,сәнөзін-өзітанытуғаықпалетеала ма?
Неліктенбарлықжастажарамдысәнжасаумаңызды?
Барлық жастағы киімдер жинағымен жұмыс істеуден қандай идеялар алдыңыз?

Ескерту: Жоба оқушылардың жасына және деңгейіне байланысты бейімделуі мүмкін.Әртүрліматериалдар(журналдар,маталар,сәнжурналыныңқиындылары) визуализация мен шабыт үшін пайдалы болуы мүмкін.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Білімдарлар» әдісіЕңалдымен,ойынның басында «білгірлер»

анықталады,оларөздеріне топ құрады. Ойынға

қатысушылар топтары бойынша парта басына отырады. Бір топ тақта жанында қалады. Басқа топтардыңөкілдеріоларға оқылған тақырыптары бойынша сұрақтар

қояды.Топтың сұрақты өз ішінде талдауы 20 секунд қанажүредіде,біроқушы жауап береді (кезекпен). Жеңімпаз топ дұрыс жауаптар мөлшерімен анықталады.

бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Тымақ
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады. Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды. Кейбіроқушылар:берілгентақырыпбойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың кезеңі/уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен

сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа

тақырыпқашолу

Психологиялықахуал орнату

Мұғалімменамандасады.

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

«Бір қадам алға...» Мұғалімесіктенкіргеннен өткен материалдарға

байланыстысұрақтар қояды. Жауап дұрыс болса, бір қадам алға

жылжиды,қатеболса,бір

Түрлі– түсті доптар

қадамартқашегінеді.

Мұғалімстолына

жеткенше, бірнеше сұрақ қоюарқылыоқушылардың зейінін сабаққа

шоғырландырыпалады.

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты

түсінугебағытталған бағытталған

оқытуортасынқұрады

Мұғалімұсынған тапсырмаларды орындайды

Т Shape47 ымақ-ерлердіңқысқыбаскиімі.Оныаңның,малдыңтерісінентігеді.Тымақтың

мынадай түрлері болады: түлкі тымақ, елтірі тымақ, сеңсең тымақ, пұшпақ тымақ. Бұрын қазақ еліқай жүздің, қай рудың адамы екенін тымағына қарап та таныған, яғни арғын, жалайыр мен найман тымағы немесе Торғай, Семейтымағыдегенүлгілеріболған.Тымақ - биік төбелі, маңдайы, екі құлағы бар, желке, жотаныжауыптұратынартқыетегібаржылы бас киім. Сыртын берік, қымбат маталармен тыстайды. Екі құлағына ызбалы бау тағады.

Етегінтөбегеқайырыпқоюүшін,тымақтың артқы жағына тобылғыдан немесе берік

ағаштантиек(құрысқақ)жасапқадайды.«Ескілік»дегенөлеңіндеданышпан Абай былай деп жырлаған:

Күләпарабастырған,пұшпақтымақ, Ішкі бауын өткізген тесік құлақ.

Тобылғыдан кесіп ап, жіппен қадап, Артынбелгеқыстырғанбарқұрысқақ.

Тымақ-қасиеттібаскиім.Оныайырбастауғаболмайды,оғанаяқтигізбейді.

Жақсыкісілердіңтымағыатаданбалағамұраретіндеқалыпотырған.Бұрынғы

кездеқазақтаршалатуғанбаланынешекүнікемболса,соншакүнтымаққасалып, кереге басына іліп қоятын болған. Бұл - тымақтың қадірі мен қасиетін

бейнелейтінкөрініс.

Тымақтыңқұрылымынажататынатау
1. Маңдайы
2. Терісі
3. Шекесі
4. Тігісі
5. Астары

Тымаққақатыстыайтылғанырым
1. Тымақтытекқанамалдыңтерісінентіккен.
2. Әррудыңөзініңтымақтарыболған.

Шалатуғанбаланытымаққасалыпөсірген.
Тымаққаызбалыбаутағылған.
Тымаққақұрысқақжасапқадаған.

Жоба:«Бүкіләлемдебаскиімдер:ұлттықбаскиімдердізерттеу»

Жобаның мақсаты: Бүкіл әлем бойынша ұлттық бас киімдердің алуан түрлілігін зерттеу, олардың мәдени-тарихи маңызын түсіну, ұлттық бас киімнің өзіндік интерпретациясын жасауға тырысу.

Жобаныңқадамы:

Ұлттықбаскиімдердізерттеу:
1. Әртүрліелдердеқандайұлттықбаскиімдербар?
2. Бұлбаскиімдердіжасауүшінқандайматериалдарқолданылады?
3. Осы бас киімдердің пішіні мен безендіруіне қандай тарихи-мәдени факторлар әсер етті?
4. Бұлбаскиімдердеқандайсимволдарменәшекейлержиікездеседі?
Талдаужәнеталқылау:
1. Әртүрліұлттықбаскиімдердіңортақерекшеліктеріқандай?
2. Әртүрлімәдениеттерденбаскиімдердіңерекшеліктеріқандай?
3. Бұлбаскиімдердіңкүнделіктіөмірдежәнеұлттықдәстүрлердеқандай функциялары бар?
Өзинтерпретацияңыздыжасау:
1. Бас киіміңізде қандай ұлттық тақырыпты немесе мәдени элементті бейнелеуді қалайсыз?
2. Оныжасауүшінқандайматериалдарментәсілдердіқолданаредіңіз?
3. Таңдалған тақырыпты жеткізуге қандай символдар немесе әшекейлер көмектеседі?
4. Баскиімқандайфункциялардыорындайды? Сыныпта талқыланатын сұрақтар:

Сізқандайұлттықбаскиімдердібілесіз?
Неліктенәртүрліелдердетүрлібаскиімдерқолданыладыдепойлайсыз?
Түрлі халықтардың бас киімдерінің пішіні мен дизайнына қандай мәдени және тарихи факторлар әсер етуі мүмкін?
Дәстүрлікиімдебаскиімдерқандайрөлатқарады?
Егер сіз өзіңіздің ұлттық бас киіміңізді жасай алсаңыз, ол неге және неге болар еді?
Баскиімдіжасауүшінқандайматериалдарментәсілдердіқолданаредіңіз?
Бас киімнің мәдени мұрасынжеткізуге қандай символдар немесеәшекейлер көмектеседі?
Сізқалайойлайсыз,бүгінгіәлемдедәстүрлібаскиімдердісақтап,насихаттау қаншалықты маңызды?

Бұл сұрақтарды 25 минут бойы сыныпта талқылау және зерттеу жүргізу үшін пайдалануға болады. Оқушылар ұлттық бас киімдер туралы өз ойларымен, пікірлерімен және түйсіктермен, сондай-ақ өздерінің бірегей бас киімдерін жасау бойынша ұсыныстарымен бөлісе алады.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Бірауызсөз»

Оқушылар стикерлерге сабақтуралыбірғанасөз жазып, оны тақтаға жапсырады. Өз ойларын түсіндіріп береді.

Стикерлергесабақты

бағалайтынкелесісөздерді жазуға болады (оларды

тақтағаалдын-алатақтаға жазып қойған дұрыс): ұнады, пайдалы, қажет, білдім, үйрендім,

қызықтым,ұмтылдым, есте сақтадым т.б

бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Жеңсік
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады. Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды. Кейбіроқушылар:берілгентақырыпбойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың кезеңі/уақыт	Педагогтіңәрекеті	Оқушыныңәрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Oқушылapмен сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.	Мұғалімменамандасады.		Түрлі– түсті доптар
	Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа тақырыпқашолу	Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.
	Психологиялықахуал орнату	«Бірлік» Оқушылар шағын топ құрамында бір қолын жұдырыққажұмып,бір мезгілде саусақтарын ашады. Мақсат: оқушылардыңбарлығыда бірдей саусақ санын көрсетуі керек. Ойын оқушылардың біркелкі саусақкөрсеткенгедейін жалғасады. Ойынкезіндеоқушылар сөйлеспеуі керек. .
Сабақтың	Жаңа тақырыпты	Мұғалімұсынған
ортасы	түсінугебағытталған	тапсырмаларды
	бағытталған	орындайды
	оқытуортасынқұрады
Жеңсікаскөбінеқозыныңқомжинағаншағындадайындаладыекен.Сондықтан жер көгеріп, көктемнің құлпырған шағында жеңсік астың бірі саналатын сірне ж асауәдеткеайналған.Сондай-ақтуғанынанәлжуазнемесеауырыптұрғантөлді «арамқатпасын»дегенниетпенбауыздап, арнайы ас әзірлеген.Жас төлдің еті өте жұмсақ, әрі сіңірсіз сіресіп пісетіндіктен де,сірнеаталады.Аленді,тағамныңқалай дайындалатынын білсек. Асты дайындау әдісі көп жұмысты талап етпейді. Төлдің етін сүйегінен ажыратып, ірілеп турайсыз. Сүйектерді де мүмкіндігінше бөлу қажет. Қазанға бір литрдей сұйық май құйып, әбден қызған кезде туралған етті саласыз. Майғажақсылапқуырылғанеттіңүстінедәмдеуіштер,яғнипияз,аскөк, қолыңыздаболсакөкпияздыдасалып,қажетіншебұрыштап,тұздайсыз.

Shape50 Артыншақоюқаймақнемесежаңасауғанбиесүтінқұйып,буыншығармайбетін жақсылыпбекітіп,40-45минутдемдейсіз.Қаймақпенсаумалдыңорнынаіріетіп туралған картоп, сәбіз қосылады. Буға піскен сірнені дастарқанға түсіре беруге болады. Бұл сірне әзірлеудің соңғы кездегі үлгісі.

Мәтінмазмұныналайықтытақырып
1. Сірнеәзірлеу
2. Жеңсікас
3. Жастөлдіңдәмі
4. Сірненіңпайдасы
5. Төлеті
Сірнежасаудақосылатындәмдеуіш
1. Аскөк
2. Қырыққабат
3. Жуа
4. Сиырсүті
5. Сары май

Жоба:«Әлемніңұлттықасханаларынаарналғандәмдінұсқаулық»

Жобаның мақсаты: Бүкіл әлем бойынша ұлттық асханалардың алуан түрлілігін зерттеу,олардыңерекшеліктерін,дәстүрлітағамдарыменингредиенттерінзерттеу, ұлттық асханадан шабыт алған өз тағамдарын жасауға тырысу.

Жобаныңқадамы:

Ұлттықасханалардызерттеу:
1. Әртүрліелдердеқандайұлттықасханаларбар?
2. Әрбірұлттықасханағақандайерекшеліктерменсипаттамалартән?
3. Әрасхананыңнышанықандайдәстүрлітағамдар?
4. Әрасүйдекеңіненқолданылатыннегізгіингредиенттерқандай?
Талдаужәнеталқылау:
1. Климат, география және мәдени дәстүрлер сияқты қандай факторлар ұлттық асханалардың алуан түрлілігіне әсер етеді?
2. Ұлттықасхананыңқандайаспектілеріәрелүшінбірегейболуы мүмкін?
3. Ұлттықасханахалықтарихыменмәдениетінқалайбейнелейді?
Өзтағамыңыздыжасау:
1. Әр түрлі ұлттық асханалардан қандай элементтерді біріктіргіңіз келеді?
2. Тағамға бірегей хош иіс беру үшін қандай ингредиенттер мен дәмдеуіштерді пайдаланар едіңіз?
3. Оныңмәденимұрасынкөрсететінтағамыңызғақандайатауберередіңіз?

Сыныптаталқыланатынсұрақтар:

Сізқандайұлттықасханалардыбілесіз?
Неліктентүрліаспаздықдәстүрлерәртүрліелдердебардепойлайсыз?

Ұлттықасхананыңөзінетәнерекшеліктерінеқандайфакторларәсеретуі мүмкін?
Сізқандайдәстүрлітағамдардыбелгілібірелдерменбайланыстырдыңыз?
Ұлттықасханалардақандайингредиенттержиіқолданылады?
Егер ұлттық асханадан шабыталған өзтағамыңызды жасай алсаңыз,олнеге және неге болар еді?
Сізқалайойлайсыз, бүгінгізаманда дәстүрлітағамдардысақтап, насихаттау қаншалықты маңызды?

Бұл сұрақтар 25 минуттық сабақ барысында ұлттық асханаларды талқылау мен барлаудыынталандыруғакөмектеседі.Оқушылартүрліаспаздықдәстүрлертуралы өзбілімдеріменжәнеойларыменбөлісеалады,сондай-ақосыдәстүрлерденшабыт алған өзіндік азық-түлік ұғымдарын ұсына алады.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Біргеойлаймыз»

Бұлсыныбыңызда

талқылауғажәнедиалогқа ықпал ететін және

«Қолыңдыкөтеріпадамға сену» көзқарасынан бас тартуға көмектесетін жақсы тәсілі.

Оқушыларды4адамнан тұратын топқа бөліп, әр оқушыға 1-ден 4-ке дейін нөмір беріңіз.
Одан кейін сіз оқушыларғатопта

талқылау үшін сұрақ қоясыз. Берілген уақыт біткенненкейін,оларөз жауаптарын планшетке жазады жәнесыныппен бөліседі.

Сізге балалар арасында бәсекелестік тудыру үшін ұпай есептеу жүйесін пайдалануғаболады.Одан кейін барған сайын

күрделілігі артатын сұрақтардыпайдалана отырып, сипатталған

қадамдардықайталайсыз.

бағалау парақтары

Бөлім

Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Киізүй
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады. Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды. Кейбіроқушылар:берілгентақырып бойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың

кезеңі/уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен

сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа

тақырыпқашолу

Психологиялықахуал орнату

Мұғалімменамандасады.

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

«Бірсөйлеммен түйіндеу»

Оқушыларолардың тақырып бойынша

білімдерінтүйіндейтінбір сөйлем жазады.

Сөйлемдеркім,не,қашан, неліктен,қалай,қайжерде жәнет.б. сөздерден тұруы

мүмкін.Соданкейін

Түрлі– түсті доптар

сөйлемдердісыныптастар бағалай алады, немесе көшіріп жазады, т.б.

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты

түсінугебағытталған бағытталған

оқытуортасынқұрады

Мұғалімұсынған тапсырмаларды орындайды

Киізүйеңалдыменкөші-қонғақолайлыетіпжасалынған.Жығып-жисаңжалғыз– ақтүйенің жүгі. Түйеге жүйе-жүйесімен ыңғайланған жүк орныорнына қойыла

с Shape51 алады.Бірақауыстырыпалсаңпәлегеқаласың.Тіршілігініңбәрінжаугершіліктің

кесірінентездікке,дәлдікке,қолайлылыққа бейімдеген халық аяқ астынан жау келе қалса, алқам-салқам жатқан етегін тез жиып, қас қаққанша бел асып кететін.

Әлгінде ғана көрген ауылыңның жер ошақтарында түтіні бұрқырап жұрты ғана жатады.Киізүйдіжығу,артумұндайдаөте оңай.Қауіп-қатерден іштей сақтанып

жүретін қазақ әр керегенің, теңнің қай түйеге артылатынын алдын ала есептеп қойған. Киіз үйді тігу өте оңай. Екі-үш әйел шай қайнатымда керегесін керіп, уығын шаншып, шаңырағын көтеріп, түндігі мен үздігін, туырлығын жауып дайындай салады. Бұл дүниеде бұдан тез дайындалатын баспана жоқ. Әдеттегі киізүйлердіқарапайымадамдарпайдаланғандатөрінежүкжияды.Оңжақтаүй иесінің, солжақта келіннің төсегі болады. Төрге көбінесе от киіз төселеді. Оң жақтағы ыдыс-аяқ шимен қоршалады. Босағадағы кереге басына қайыс,

айылтұрманілінеді.Мұныкелгенбалаларғатамақпысқаншауқалатыпалуүшін оңай жерге әдейі қояды. Отбасындағы киіз үйдің астында ій жағылған тері жатады. Бос отырғысы келмеген бәйбіше, не басқа біреу бос уақытында уқалай отыруы керек. Киіз үйді ыстап қалмау үшін түндіктің жел жағын ауыстырып отыру қажет. Бұл үшін бір сырық дайын тұрады.

Қазақхалқыныңсақтығытуралыайтылғансөйлем
1. Жүктіңқайтүйегеартылатыныналдыналаесептепотырған.
2. Киізүйдеоңжақтаүйиесінің,солжаққакелінніңтөсегенсалған.
3. Төргеоткиізтөсептастаған,ыдыстышименқоршаған.
4. Жерошақтардытүтінінбұрқыратпай,өшіріпкеткен.
5. Киізүйдіжығуменартуғаерекшемәнберген.

Халықтыңаяқастынанкөшуінесебепкержағдай
1. Жаукеліпқалғанжағдайда
2. Уақыттыүнемдеуүшін
3. Көшбасшысыныңбұйрығынаорай
4. Жердіңыңғайынақарай
5. Ауараыныңқолайсыздығынақалмауүшін

3.Түндіктіңжелжағынауыстыруыныңмәнісі

Желкіргізбесүшін
Қауіп-қатерболмауыүшін
Ыстиіпқалмауыүшін
Даладағыдыбысестілмесүшін
Жаңбыр,қаркірмесүшін

Мәтінмазмұныналайықтытақырып

Киізүйтігу
Киізүйдіңпайдасы
Киізүй
Киізүйдіңқұрылымы
Киізүйдің

Жоба:«Даладағыжайлытұрғынүй:Киізүйдізерттеу»

Жобаныңмақсаты:ОртаАзияхалықтарыныңдәстүрлітұрғынүйімен –киізүймен танысу, оның дизайнын, мақсаты мен мәдени маңызын зерттеу, сондай-ақ киіз үй үлгісін жасауға тырысу.

Жобаныңқадамы:

Киізүйдібарлау:
1. Киізүйдегенімізнежәнеолдәстүрлітүрдеқайдақолданылады?
2. Киізүйдіңнегізгіқұрылымдықэлементтеріқандай?
3. Киізүйжасауүшінқандайматериалдарқолданылады?
4. Киіз үйдің тұрғын үй ретіндегі негізгі артықшылықтары мен ерекшеліктері қандай?
Талдаужәнеталқылау:
1. Киізүйқұрылысынқандаймәдени-тарихифакторларқалыптастырды?
2. Киіз үйдің Орта Азия халықтарының күнделікті өміріндегі функциялары қандай?
3. Киіз үймен қандай дәстүрлі әдет-ғұрыптар мен әдет-ғұрыптар байланысты?
4. Киіз үйді пайдалану дәстүрін сақтауда қазіргі қоғамдар қандай қиындықтарға тап болады?
Киізүйүлгісінжасау:
1. Киіз үй үлгісін жасау үшін қандай материалдар мен құрал-саймандар қажет?
2. Үлгініжасаукезіндеқандайконструкциялықбөлшектердіескеру керек?
3. Киізүйүлгісінеоныңтүпнұсқалығынжеткізуүшінқандайдекорнемесе безендіру элементтерін қосуға болады?

Сыныптаталқыланатынсұрақтар:

Киізүйменоныңтарихытуралынебілесің?
Киіз үй дизайнының қандай ерекшеліктеріоны дала жағдайларына қолайлы тұрғын үй етеді?
Киізүйжасауүшінқандайматериалдарқолданыладыжәненеге?
Киіз үймен қандай дәстүрлі әдет-ғұрыптар немесе әдет-ғұрыптар байланысты?

Киізүйдітұрғынүйретіндепайдаланудақандайартықшылықтармен кемшіліктерді көресіз?
Егер киіз үйде өмір сүре алсаңыз, осы өмір салты туралы не қаласаңыз, неқиын болар еді?
Сіз қалай ойлайсыз, киіз үй дәстүрін қазіргі заманда сақтап, беру қаншалықты маңызды?

Бұл сұрақтар киіз үйді 25 минут бойы талқылау мен барлауды ынталандыруға көмектеседі. Студенттер Орта Азия халықтарының дәстүрлі тұрғын үйі туралы білімдерімен, пікірлерімен, ойларымен алмаса алады.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Веер»әдісі

Қағазды веер пішінінде бүктеп,біріншіоқушыбір бөлігіне сабаққа қатысты сұрақтар жазып шығады, екінші оқушы екінші бөлігіне қысқаша жауап жазып тапсырады.

бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Күз
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелеп айтады, негізгіойдыашады.

Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды.

Кейбіроқушылар:берілгентақырып бойыншаойқорытужасай

алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың кезеңі/уақыт	Педагогтіңәрекеті	Оқушыныңәрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Oқушылapмен сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.	Мұғалімменамандасады.		Түрлі– түсті доптар
	Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа тақырыпқашолу	Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.
	Психологиялықахуал орнату	«Даналық ағашы» Оқушыларішіненбір жүргізушісайланады. Жүргізушінің қолында қорап немесе сандықша болуы керек. Оқушылар тақырыпбойыншаашық сұрақтар құрастырып, жүргізушіге береді. Сұрақтарқұрастырылып біткен соң, оқушылар сандықшадан кез келген сұрақты алып, дауыстап оқиды, толық жауап беруге тырысады. Қойылғансұрақпен берілген жауап бағаланады.
Сабақтың	Жаңа тақырыпты	Мұғалімұсынған
ортасы	түсінугебағытталған	тапсырмаларды
	бағытталған	орындайды
	оқытуортасынқұрады

Shape53 Бізелденшыққандакүндесәскеліккежақындапеді.Ұшпалысұрбұлттаркөшкен керуен сықылды, тіркесіп оңтүстікке карай жылжып ұшып, күннің көзі біртіндеп ашыққа шығып, жылы шырай нұрын шаша бастады. Әйткенмен солдан соққан

салқынжелөзініңөткірлігіменжұқа киімненызғарынөткізіп,тоңдырып, сентябрь айының жеткендігін

жолаушыға еріксіз ойлатарлық еді. Біз екеу едік. Менің астымда жортақылау тапал торы ат; жүргіштеу. Ертоқымым ескілеу, байлардың малға мінетін ер- тоқымы.Үстімдеқонғанүйімненсұрап киген шидем күпі. Қолтығымдағы

жыртығынанжелөтіпмазамдыалыңқырапкеледі.Жолдасымотыз-қырықтардың шамасындағы жер ортасы адам, сиректеу сақал,мұрты бар; кара бұжыр,

күлімсіреп дөңгеленіп тұрған қара кезді, пішініне қарағанда бір түрлі сөйлемпаз адамсекілді.Астындақойшылармінгенқаракербесті,үсті-үстінеұрыпотырмаса кейін қалып қала береді. Жел артымыздан еді, ауылдан он-он бес шақырым шықтық. Жаздай жайлап елдің шаңын шығарып тастаған жайлауын қақ жарып құбылаға бет алып келе жатырмыз. Жанды қарға жоқ.Бірен-саран шалшық

сулардың басында ұйлығып отырған топ-топ қаздарды көресің. Елдің жұртында жер ошақтың араларындағы сүйек-саяқтарды, елдің сыртындағы ескіапандардың маңайынатасталғанбірен-саранәлімтіккеон-онбесіжиналыпқарақұс,қарға,өгіз шағалалар той-тойлап жатыр... (Б.Майлин)

Мәтіндегімезгілсуреті
1. Жаз
2. Қыс
3. Көктем
4. Күз
5. Жазғытұры
Қосжолаушыныңбеталысыныңбағыты
1. Құбыла
2. Оңтүстік
3. Шығыс
4. Солтүстік
5. Орталық
Жұрттақарақұс,қарғалардыңотыруыныңсебебі
1. Көшкенжұртболғансоң
2. Шалшықсуболған соң
3. Ескіапанболған соң
4. Жемтікболғансоң
5. Қаздаротырғансоң
Мәтінмазмұнынжеткізудеқолданылғантәсіл
1. Баяндау
2. Салыстыру
3. Зерттеу
4. Ақпарат
5. Диалог

Шығармашылықжоба:«Күзменіңкөзалдымда»

Жобаныңмақсаты:Оқушылардыкүзгімаусыммен,оныңерекшеліктеріменжәне әсемдігімен шығармашылық өрнек арқылы таныстыру.

Материалдар:

Қағаз
Бояуларнемесетүрлі-түстіқарындаштар
Қайшы
Желім
Жапырақтар,бүрлер,құрғақбұтақтар(міндеттіемес)
Компьютержәнепринтер(Міндеттіемес)

Жобаныңқадамы:

Күзгі зерттеулер: Оқушыларыңызбен күздің ерекшеліктерін талқылаңыз: жапырақ түсін өзгерту, жапырақтардың құлауы, температураның өзгеруі және күндердің өзгеруі. Күзге байланысты маусымдық фотосуреттер мен картиналарды қарап шығыңыз және талқылаңыз.
Шығармашылық өрнегі: Оқушыларды құлдырау әсерлерін білдірудің бір немесе бірнеше жолын таңдауға шақырыңыз:
1. Суретсалунемесесуретсалу: Оқушыларданөздерініңидеалдыкүзгі пейзажын суреттеуді немесе күзге байланысты нәрсені суреттеуді сұраңыз.
2. Коллаж: Оқушыларды күзгі жапырақтар, бүрлер, құрғақ бұтақтар және басқа да табиғи материалдардан коллаж жасауға шақырады.
3. Шығармашылығын жазу: Оқушылардан күзге дейінгі тәжірибелері туралы өлең, әңгіме немесе эссе жазуды сұраңыз.
Жобаларды талқылау: Шығармашылық жұмысты аяқтағаннан кейін оқушыларды өз жобаларымен бөлісуге шақырыңыз.
1. Күзсіздіқалайсезінеді?
2. Күздіңтаңдаулыерекшеліктеріқандай?
3. Сіз өз жобаңызда күзгі атмосфераны қалай жеткізуге тырысып көрдіңіз?
4. Оны толық ету үшін жобаңызға тағы қандай идеяларды немесе элементтерді қосқыңыз келеді?
Жобалық көрме: Оқушылардың шығармашылығын басқалармен бөлісу үшін сыныпта немесе мектеп дәлізінде күзгі жобалардың көрмесін ұйымдастыру.
Рефлексия: Жобаларды құру процесі және оқушылардың тәжірибеден не үйренгені туралы шағын пікірталас өткізіңіз. Олардан ең ұнаған нәрселерді және өздері туралы не білгендерін және осы жоба арқылы құлау туралы сұраңыз.

Бұл жоба шығармашылық ойлауды ынталандырады, визуализация мен өрнектеу дағдыларын дамытады, сондай-ақ оқушыларға күздің сұлулығын жақсы түсінуге және бағалауға мүмкіндік береді.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«DEAL»әдісі

D – Describe – баяндау, суреттеу (оқығанды, көргендісипаттау,сынау, өлшеу).

E – Explain – түсіндіру (құбылыс немесе оқиға бойыншанебілетіндерін, түсінгендерін суреттеу). A – Anallуse – талдау (ақпаратты талдау,

қорытындыжасау, себептерін атау).

L–Links–байланыс (болжамдар немесе

қорытындыжасау,өзінде бар біліммен

байланыстыру).

бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Бәйге
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті.

Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.

Сабақтың мақсаты

Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады.

Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды.

Кейбіроқушылар:берілгентақырыпбойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың кезеңі/уақыт	Педагогтіңәрекеті	Оқушыныңәрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	Oқушылapмен сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.	Мұғалімменамандасады.		Түрлі– түсті доптар
	Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа тақырыпқашолу	Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.
	Психологиялықахуал орнату	«Дизайн»әдісі Әр оқушы өзінің қандай жансыззатекенінайтады. Дизайнеркеліполардыөз талғамымен орналастырады.Ең бастысы,бәрінөзорнына тиімді орналастыра білу. Сабақтадасолайәр жұмыстыңөзқызметі,өз орны бар. Орнымен жұмсасаққананәтиже болатынын білдіру
Сабақтың	Жаңа тақырыпты	Мұғалімұсынған
ортасы	түсінугебағытталған	тапсырмаларды
	бағытталған	орындайды
	оқытуортасынқұрады

Shape55 Бәйгеатжарысынажігіттерменқатарқыздардақатысаалады. Ойынкөпшілігінде кедергілі,яғнижазықемес,ойлы-қырлыжердеөткізіледі.Ойыншылардыңсанына

шекқойылмайды.Ойыншылар

көмбедегісызықтыңбойынақатарға тұрып, ойын жүргізушінің белгісі бойынша барлығы бір 84 мезгілде көмбеденшығады.Ойынныңшарты бойынша 5-тен 10 шақырымға

дейінгі белгіленген аралықты жүріп өтулері керек. Көмбеге қай бұрын келгенжеңімпазатанады.Оладамға сыйлық беріледі. Аламан бәйге

жарысының ең ұзақ қашықтығы 20-25 шақырымнан аспайды. Себебі, көмбеден шыққан бетте аттың басын еркімен жібереді. Қай озып шыққаны бас жүлдені алады.Бүгінгітаңдаұйымдастырушылар30-40шақырымқашықтықтыбелгілеп алып жүр. Өкінішке орай, бұл қашықтықты шауып откен аттың пышаққа

ілінбегенішамалы.Демек,аттыңтолық мүмкіншілігі20-25шақырымнанартыққа шаппайды. («Қазақтар» анықтамалығынан)

Бәйгеөткізілетінжер
1. Жазықдала
2. Ойменқыр
3. Ашықалаңқай
4. Таулыжер
5. Кедергісізжер
Бәйгегебұрын30-40шақырымдыбелгілемеудіңсебебі
1. Аттарзорығыпкететіндіктен
2. Бәйгенітезаяқтаукеректігінен
3. Бәйгеаттарыныңкөптігінен
4. Бәйгеөтетінжердіңыңғайынан
5. Ойынныңшартыболмағандықтан Шығармашылық тапсырма

Ат жарысы – шығармашылық жоба үшін қызықты әрі қызықты тақырып! Мұнда оқушыларға арналған кейбір іс-шаралар берілген:

Ақпараттықброшюражасау:
1. Міндет: Жаңадан бастағандарға ат жарысы туралы ақпараттық брошюра дайындауға тура келетін журналист рөлінде өзіңізді елестетіңіз.
2. Нені қамту керек: Негізгі ережелер, ат жарысының тарихы, бүкіл әлемге әйгілі ат жарыстары, ат жарыстарының түрлері.
3. Ұсыныстар: Жарқын иллюстрацияларды, қызықты фактілерді және ақпаратты қолжетімді түрде пайдалану.
Плакатдизайны:

Міндет:Атжарысынаназараударатынплакат жасау.
Нені қамту керек: мәре сызығындағы жылқылардың суреті, алдағы жарыстар туралы мәліметтер немесе жарыстың қысқаша тарихы, адамдарды іс-шараға қатысуға ынталандыратын ұран немесе ұран.
Ұсыныстар: Ашық түстерді, көз тартарлық қаріптерді және шығармашылық конструкцияларды пайдалану.

Бейнекөрсетілімдіжасау:
1. Міндеті:Атжарысытуралықысқабейнекөрсетілімжасау.
2. Нені қамту керек: жаттықтырушылармен немесе шабандоздармен әңгімелесу, жарыстан алынған кадрлар, жылқылар мен ат жарысы дәстүрлері туралы қызықты фактілер.
3. Кеңестер: Дұрыс музыканы таңдап, динамикалық және қызықты мазмұн жасау үшін камераның әр түрлі бұрыштары мен өңдеулерін пайдаланыңыз.
4. Эссежазуы:
  1. Міндеті: «Қазіргі заманда ат жарысының маңызы» тақырыбына эссе жазу.
  2. Нені қамту керек: ат жарысының тарихы, оның мәдениет пен спортқа әсері, оның экономика мен туризм үшін салдары, этикалық және қауіпсіздік мәселелері.
  3. Ұсыныстар: Дәлелдеріңізді нақты фактілермен және мысалдармен негіздеңіз, ашық және түрлі-түсті сипаттамаларды пайдаланыңыз.

Жылқытұқымынзерттеу:
1. Мақсаты: Ат жарысында қолданылатын жылқылардың әр түрлі тұқымдары бойынша зерттеулер жүргізу.
2. Нені қамту керек: Ат жарысына қатысу үшін тұқымдардың сипаттамасы, олардың ерекшеліктері, күшті және әлсіз жақтары, тарихи фактілер мен қызықты ерекшеліктер.
3. Ұсыныстар: Әрбір тұқымның фотосуреттерін немесе иллюстрацияларын, салыстырмалы сипаттамаларын, сондай-ақ өз қорытындыларын көрсетіңіз.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Динамикалықшеңбер» әдісі

Оқушылар коридорға шығып,ішкіжәнесыртқа шеңберге бөлінеді.

Сыртқы шеңбердегілер қозғалмайтұрады,алішкі шеңбердегілер берілген тапсырмалар бойынша білетіндерін айтып келесі

жұбынабірайналым

бағалау парақтары

жасап шыққанша қозғалады.Сыртқы шеңбердегілер сол

тақырыпбойыншажасаған қорытындыларынсыныпқа келіп айтады.

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:
Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Базаралы
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады. Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды. Кейбіроқушылар:берілгентақырып бойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың кезеңі/уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен

сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа

тақырыпқашолу

Мұғалімменамандасады.

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

Түрлі– түсті доптар

Психологиялықахуал орнату

«Бірлік»

Оқушылар шағын топ құрамында бір қолын жұдырыққажұмып,бір мезгілде саусақтарын ашады. Мақсат:

оқушылардыңбарлығыда бірдей саусақ санын

көрсетуі керек. Ойын оқушылардың біркелкі саусақкөрсеткенгедейін жалғасады.

Ойынкезіндеоқушылар сөйлеспеуі керек.

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты

түсінугебағытталған бағытталған

оқытуортасынқұрады

Мұғалімұсынған тапсырмаларды орындайды

Б Shape56 азаралыдан басқа Жиреншенің достары Оразбай БейсенбіАбыралы бар. Және орталарындаөзқолдарыменсайлағанәкіміШыңғыстыңболысыКүнтудаотыр. Жұрткөңілінкөтерер«жаңапері»СыбанныңжасақыныӘріптебар.Алтындай сары сақалды кең қызыл жүзді келбетті жігіт Әріп бүгін түстен бергі отырыста

арғы-бергіденкөпөлеңдіжосытаайтқан.

Базаралынысоңғыекі-үшкүнбойындақоралай қоршап жүрген осы топ бір отырыста

ЖиреншеніңтағыбірдеБейсенбініңнемесе Күнтудың ауызымен бүгін міне Оразбай

аузымен жаңағыдай орағытқан тұспалдарды айта жүрген. Базаралы Оразбай сияқтылардың Құнанбайменалысайықшыдасайықжайлықты

ұмытпайық дегенді айта жүріп бір жағынан басқа болыстарға шығып кеткісі келетінінтүсінбейтін.Жәнеанығындаұнатпайдажүрген.Қазірөзініңтурашыл ашық бетімен сол көңілін дағдылы әзіліне сүйеп айтып та салды. Бірақ қазір Базаралының сөзі бадырайып кеп басқа соққандай Оразбай мен бұның өзін

тапқандықтан Күнту жауап айтуға тура келді. Ол да Оразбайдың жаңағы айтқан сөзінқаттықостайды.Құнанбайлардыұраберіпбұқтыраберсеәсіресежеңеберсе бұның болыстығының бауы берік боп тұра беретіні айқын. Ол жағынан да

Оразбайдыңұранынбұданартыққұлшынып қостайтынкісіболмасқатиіс.Тек жаңағы Базаралы айтқандай күдік көпке жайылса ол жақсы ат емес.

(М. Әуезов)

1.Мәтінмазмұнынаналшақсөйлем

A)ЖиреншеніңдосыБейсенбібар.

БазаралыҚұнанбайменалыспаймындейтін.
Әріпжұрткөңілінкөтеретінеді.
Күдіккөпкежайылсажақсыемес.
Күнтужауапберугетуракелгенсияқты.

Шыңғыстыңболысы
1. Бейсенбі
2. Абыралы
3. Жиренше
4. Күнту
5. Құнанбай
Базаралығатәнмінез
1. Кекшіл
2. Күдікшіл
3. Тұспалшыл
4. Турашыл
5. Ақжарқын
Мәтінніңбіріншібөлігінетәнданалықой
1. Өнерлініңонбармағықыналы.
2. Атағаарапұлөсер.
3. Жақсыөнер–жігітырысы.
4. Білімдігедүниежарық.
5. Қол өнері – кілемде Шығармашылықтапсырма
  1. Теориялықтапсырма:
    1. Әділеттіліктің не екенін және оның қоғамда қалай көрінетіні туралы эссе жазыңыз. Сіздің эссеңізде әділеттіліктің анықтамасы, сіздің тәжірибеңізден немесе тарихыңыздан әділеттілік пен әділетсіздік мысалдары, сондай-ақ әділеттіліктің қоғам үшін неліктен маңызды екендігі туралы пікіріңіз қамтылуы тиіс.
    2. Топтықтапсырма:
      1. Адамдардың күнделікті өмірінде әділетсіздікке ұшырауы мүмкін жағдайлардың тізімін жасау (мысалы, ресурстарды бөлу, басқаларға қараужәнет.б.).Тізімдісыныппенортақпайдаланужәнеәділшешімге қол жеткізу үшін ұқсас жағдайларды қалай шешуге болатынын талқылау.
    3. Шығармашылықтапсырма:
      1. Әділдік идеясын бейнелейтін плакат жасаңыз. Әділдік туралы ойларыңызды білдіруге көмектесетін суреттерді, сөздерді, дәйексөздердіжәнекезкелгенбасқаэлементтердіпайдалануғаболады.
    4. Рөлдікойын:
      1. Қатысушылар әділетсіздік жағдайына тап болған адамдардың рөлін ойнайтын жоспарланбаған рөлді жүргізу. Мысалы, қатысушылардың біріөздеріжасамаған нәрсеніайыптайтын адамрөлін атқара алады,ал

басқа қатысушылар төреші, адвокат, куәгер т.б. рөлдерді ойнайды. Ойынның мақсаты - барлық тараптар үшін әділ шешім табу.

Ғылыми-зерттеутапсырмасы:
1. Әр түрлі мәдениеттер мен қоғамдарда әділеттіліктің қалай қабылданатынын зерттеуді жүзеге асыру. Әділеттіліктің жалпыға бірдей қағидаттары бар ма, әлде олар мәдени-тарихи өңдемелерге байланысты ерекшеленетінін анықтаңыз. Өз зерттеулеріңіздің тұсаукесерін дайындаңыз және оны сыныппен талқылаңыз.

Бұл іс-шаралар оқушыларға әділеттілік ұғымын, оның мағынасын, оны шынайы өмірде қолдануды жақсы түсінуге көмектесе алады.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Біргеойлаймыз»

Бұлсыныбыңызда

талқылауғажәнедиалогқа ықпал ететін және

«Қолыңдыкөтеріпадамға сену» көзқарасынан бас тартуға көмектесетін жақсы тәсілі.

Оқушыларды4адамнан тұратын топқа бөліп, әр оқушыға 1-ден 4-ке дейін нөмір беріңіз.
Одан кейін сіз оқушыларғатопта

күрделілігі артатын сұрақтардыпайдалана отырып, сипатталған

қадамдардықайталайсыз.

бағалау парақтары

Бөлім
Педагогтіңаты-жөні
Күні:

Сынып:	Қатысушыларсаны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтыңтақырыбы	Сақтар
Оқубағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары	Мәтіндердідұрысжазуүшінемлементыныс белгілерін үйрету. Дәлелдердіқолданаотырып,дәлелдеужәнеөз пікірін айту дағдыларын дамыту. Әр түрлі көздерден алынған ақпаратты талдау және осытақырыпбойыншаөзойларынбілдіруқабілетін жетілдіру. Көпшілікалдындасөйлеужәнешешендікөнер дағдыларын үйрету. Естуқабілетіндамытуғаарналғанжаттығуларжәне әңгімедегі ақпаратты дұрыс түсіну қабілеті. Сөйлеудің мәдени ерекшеліктерін және әртүрлі контексттердегіқарым-қатынастәсілдерінзерттеу.
Сабақтың мақсаты	Барлықоқушылар:Берілгентақырыптыашып,әңгімелепайтады, негізгі ойдыашады. Көптегеноқушылар:шығармашылыққанегізделгентапсырмаларды орындайды. Кейбіроқушылар:берілгентақырыпбойыншаойқорытужасай алады.

Сабақтыңбарысы

Сабақтың

кезеңі/уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен

сәлемдесу,оқушыларды түгeлдeу,oқушылapдың нaзapынcaбaққaaудapу.

Сабақтыңтақырыбы мен мақсаттарымен таныстыру, жаңа

тақырыпқашолу

Психологиялықахуал орнату

Мұғалімменамандасады.

Сабақтың тақырыбын дәптергежазады,сабақтың мақсаттарымен танысады.

«Бірсөйлеммен түйіндеу»

Оқушыларолардың тақырып бойынша

білімдерінтүйіндейтінбір сөйлем жазады.

Сөйлемдеркім,не,қашан, неліктен,қалай,қайжерде жәнет.б. сөздерден тұруы мүмкін. Содан кейін

сөйлемдердісыныптастар

Түрлі– түсті доптар

бағалайалады,немесе көшіріп жазады, т.б.

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты

түсінугебағытталған бағытталған

оқытуортасынқұрады

Мұғалімұсынған тапсырмаларды орындайды

Т Shape58 арихшылардың еңбегінде сақтардың ержүрек, батыл тайпа болғаны айтылған. Сақтардыңержүрек,жауынгертайпаболғанынсақпатшайымыТомиристуралы аңыздан да аңғаруға болады. Деректерге сүйенсек, б.з.б 530 жылы Кир бастаған

парсыәскерісақжерінебасыпкіреді.

СолуақыттасақтардыТомирис

патшайымбилегенболатын.Жәнеәйел екеніне қарамастан, ол парсылармен

қиян-кескісоғысжүргізеді.Кирәскері Сырдария аумағына дейін келіп, сақ билеушісіне елші жібергенде Тұмар

патшайымоныменкеліссөзжүргізуден бас тартады. Оған ашуланған Кир сақтарға қарсы шабуылға шығады.

Сол ұрыста сақтар парсы әскерін ойсыратажеңіп,ТомириспатшайымқанғатоймағанпарсыбилеушісіКирдің басын алдырып, жазалайды. Ол әскерлеріне тері қапты қанмен толтыруды

бұйырып,Кирдіңбасынұстаптұрып:«Сеносындақандыаңсапкеліпедің,ендіөз қаныңды тойып іш!» деп, өшін алған. Міне, тарихшылар жазып кеткен осы аңыз да сақтардың батыл, ержүрек, жауынгер тайпа болғанын дәлелдейді. Ал, Шырақ есімдісақмалшысытуралыаңызсақтардың өтеақылдыжәнежауынгерболғанын тағы бір дәделдемек. Сол заманда Шырақ есімді малшы жігіт өз денесін

пышақпентілгілеп,алдынаншыққанжауғасақкөсемдеріненқорлықкөрдімдеп, ақылдылығымен жауәскерін алдап түсірген. Оның қызылала қан болған денесін көрген жау қолы малшы жігіттің сөзіне сеніп, оның артынан еремін деп, шөл

даладаадасып,қырылыпқалады.

Мәтінмазмұныналайықтысөйлем
1. Тұмарпатшайымкеліссөзжүргізудіқұптайды.
2. Парсыларменқиян-кескіұрысжүргізеді.
3. Ақылдылығыменжауәскерінежолкөрсетеді.
4. ПарсыбилеушісіКирденжеңілістабады.
5. Шырақшөлдаладаадасыпқалады.

Мәтінмазмұныналайықтытақырып
1. Тұмарпатшайым
2. Ержүрексақтар
3. ЖеңілгенКир
4. ЖауынгерШырақ

Shape59 E)Тарихшыларжазбасы

МәтіндегіШыраққатәнқасиет
1. Бейжайлық
2. Енжарлық
3. Ұлтжандылық
4. Менмендік
5. Көрсеқызарлық
Мәтінмазмұнынқорытындылайтыннақылсөз
1. Өлімгеде -малкерек,батырғада-жанкерек.
2. Ешкімдеіштейбатырболыптумайды.
3. Елшауыпкісіөлтіргенбоппабатыр.
4. Ержігітнекөрмейді,Еркөңілнебермейді.
5. Қағаны-батыр,ақылгөйі-кемеңгерелдіңбағыжанады

Шығармашылықтапсырма

Ежелгіелдімекенүлгісінжасау:
1. Атақты ежелгі тайпалардың бірінің (мысалы, майя, инкас, викингтер, т.б.) өмірі мен мәдениетін зерттейді.
2. Осы тайпаның ежелгі қоныстану үлгісін жасау үшін әр түрлі материалдарды (саз, картон, ағаш, т.б.) пайдалану.
3. Сіздің үлгіңіз елді мекеннің негізгі элементтерін: тұрғын үйді, қорғанысты, ғибадат ету орындарын және т.б. қамтуы тиіс.
Ежелгітайпалардыңөмірінзерттейотырып:
1. Бір көне тайпаны таңдап алып, оның өмір жолын, мәдениетін, әдет- ғұрпын, салт-дәстүрін зерттейді.
2. Зерттеулеріңіздің нәтижелерін көрсететін көрсетілімді немесе плакат жасаңыз.
3. Тайпаныңқалайаңаулағаны,азық-түлікжинағаны,тұрғынүйсалғаны, олардың қандай діни-салтанатты іс-тәжірибе жүргізгені туралы мәліметтерді қосыңыз.
Ежелгітайпалардыңмифологиясытуралыәңгіме:
1. Таңдағанкөнетайпаныңмифологиясынүйреніңіз.
2. Қысқа әңгіме жазыңыз немесе осы тайпа аңыздарының бірін баяндайтын комикс жолағын жасаңыз.
3. Тайпа үшін маңызды болуы мүмкін негізгі кейіпкерлерге, орындарға, моральдық сабақтарға немесе құндылықтарға назар аударыңыздар.
4. Ежелгітайпаартефактілерінжасау:
  1. Таңдап алынған көне тайпаға жататын археологтар тапқан артефактілерді зерттейді.
  2. Әртүрліматериалдарды(саз,сазбояу,ағаш,тас,т.б.)пайдалана отырып, осы артефактілердің репликаларын жасауға тырысыңыз.
  3. Артефактілеріңізді жасағаннан кейін, олардың мағынасын түсіндіріп, ежелгі тайпа мәдениетінде мақсатқа сай пайдалану.
5. Ежелгітайпалардыңтаралуынзерттеу:

Дүние жүзіндегі әр түрлі көне тайпалардың таралуын көрсететін карталарды зерттеу.
Осы тайпалардың бөлінуіне қандай факторлар әсер еткенін (климат, география, табиғи ресурстардың болуы және т.б.) салыстырып, талдаңыз.
Зерттеулеріңізге сүйене отырып, ежелгі тайпалардың неліктен өмір сүретін белгілі бір жерлерді таңдағаны туралы тұжырымдарыңызды көрсететін презентация немесе плакат жасаңыз.

Сабақтың аяғы

Оқушыларғаөзін-өзі бағалауды

ұйымдастыру

Керібайланыс орнату

Өзін-өзібағалау

«Веер»әдісі

бағалау парақтары

Жүктеу

Бөлісу

ЖИ арқылы жасау

Файл форматы:

docx

Қазақ тілі Мақала Барлық сыныптар

04.07.2026

Жүктеу

ЖИ арқылы жасау

Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз,
шағым қалдыра аласыз

Түсінік хат

Бағдарламамақсаты:

Бағдарламамінеттері:

Күтілетіннәтижелер:

Үзеңгібаудыбірнешеқабаттансалуыныңмәнісі

Сабақтыңбарысы

Жеңгентоптыанықтаужолы

Үкініөлтірмеуініңсебебі

«Үкіжүндеу»дегенатауғатәнқатар

Сабақтыңбарысы

Айдарханныңбесікжасауынасебепболғанжағдай

Мәтінніңсоңғыбөлігінеқатыстымақал-мәтел

Айдарханбидіңқапалануыныңсебебі

Шығармашылықжоба:Бесікжасау

Жобаныңқадамы:

Идеяларменұғымдар:

Эскиздерменконструкциялар:

Теректіңөсужерлері

Шығармашылықжоба:Қайыңағашынзерттеу

Тапсырма:

Биологиялықерекшеліктері:

Мәденижәнесимволдықаспектілері:

Шығармашылықтапсырма:

Талқылауғаарналғанмәселелер:

Сабақтыңбарысы

Әжелергежататынқұрметтіңбірі

Әжелеркүнімерекесініңжексенбікүніжасалуыныңмәнісі

Мәтінмазмұныналайықтыданалықой

Тапсырма:

Сабақтыңбарысы

Жазақолданылатынсәт

Мәтінніңтірексөздері

Тапсырма:

Талқылауғаарналғанмәселелер:

Сабақтыңбарысы

Қорқытқатәнсипат

Тағдыртуралыайтылғаннақылсөзі

Қорқыттыңақылынсызешбіржұмыстыңорындалмауыныңмәнісі

Сабақтыңбарысы

Қазақмәдениетінекіріспе(5минут)

Салт-дәстүрлерменәдет-ғұрыптардызерттеу(5минут)

Шығармашылықжұмысы:Ұлттықәшекейбұйымдарынжасау(10минут)

Идеялардытаныстыружәнеалмасу(5минут)

Қорытынды(5минут)

Сабақтыңбарысы

ЛашынменБесқарақұмайдыңұқсастығы

Иттұқымдарыәлемінекіріспе(5минут)

Іріктелгентұқымдардызерттеу(10минут)

Таныстыружәнеталқылау(5минут)

Шығармашылықжұмысы:Иттұқымдарыныңколлажынқұру(5минут)

Қорытынды(5минут)

Сабақтыңбарысы

Қазақстандаөсетінбидайтүрлері

Бидайдыңгүлшоғырындағымасақтардағыгүлсаны

Тақырыпқакіріспе(5минут)

Көшпелілердіңқыстаөмірінзерттеу(10минут)

Шығармашылықжұмысы:Көшпелілагерьдімодельдеу(5минут)

Идеялардытаныстыружәнеалмасу(5минут)

Сабақтыңбарысы

Балқарағаймайыемболатынауруларатауы

Балқарағаймайыныңқұрамындағыпайдалыдәрумендер

Кіріспе(5минут):

Балқарағайтарихы(5минут):

Балқарағайдыңқазіргізамандағырөлі(5минут):

Балқарағайдыңэкологиялықмаңызы(5минут):

Сабақтыңбарысы

Торғайлардыңтірлікортасы

Кіріспе(5минут):

Торғайдыңөмірсүрумерзімі(5минут):

Торғайдыңқалалықжәнеауылдықортадағырөлі(5минут):

Торғайдыңқауіп-қатеріменқорғанысы(5минут):

Жобаныңшығармашылықбөлігі(5минут):

Сабақтыңбарысы

Біздіңеліміздеалтынтамырдытапқануақыт

Алтынтамырғағанатәнқасиет

Кіріспе(5минут):

Алтынтамырusсипаттамасы(5минут):

Пайдаланутарихы(5минут):

Адаммаңызы(5минут):

Сабақтыңбарысы