Оқушылардың тарихи сауаттылығын қалыптастыруда құндылықтарға негізделген оқытудың рөлі

Төлеухан Айнұр Ерікқызы, Манаш Қозыбаев атындағы орта мектеп, тарих пәні мұғалімі

Бұл әдістемелік құралда оқушылардың тарихи сауаттылығын қалыптастыруда құндылықтарға негізделген оқытудың теориялық және практикалық маңызы қарастырылады. Құндылықтық бағдарды жүзеге асырудың әдіс-тәсілдері, тарихи дереккөздермен жұмыс істеу жолдары және интерактивті әдістердің тиімділігі талданады. Мақала тарих пәні мұғалімдеріне әдістемелік қолдау көрсетуге бағытталған.

Кіріспе

Қазіргі жаһандану жағдайында тарихи білім беру тек өткен оқиғаларды меңгертумен шектелмейді. Ол оқушылардың тарихи санасын, азаматтық жауапкершілігін және ұлттық құндылықтарға деген құрметін қалыптастыруды көздейді. Осы тұрғыда тарихи сауаттылық – оқушының тарихи деректерді түсінуі, талдауы және оларды қазіргі қоғаммен байланыстыра алуы ретінде маңызды білімдік нәтижеге айналып отыр.

Тарихи сауаттылық ұғымы

Тарихи сауаттылық – оқушының тарихи деректерді түсіну, талдау және оларды қазіргі өмірмен байланыстыра алу қабілеті. Оның құрылымдық компоненттері:

• Тарихи білім – оқиғалар мен тұлғалар туралы нақты ақпаратты меңгеру;

• Тарихи түсінік – себеп-салдарлық байланыстарды ұғыну;

• Тарихи ойлау дағдылары – салыстыру, талдау, интерпретация жасау;

• Тарихи дерекпен жұмыс – құжаттар, карталар, естеліктерді қолдану;

• Тарихи сана – өткенді бағалау арқылы болашаққа бағдар жасау.

Құндылықтарға негізделген оқытудың педагогикалық мәні

Құндылықтарға негізделген оқыту оқушылардың адамгершілік, азаматтық және ұлттық қасиеттерін қалыптастыруға бағытталған. Мұғалімнің рөлі – білім беруші ғана емес, құндылықтарды жеткізуші, бағыттаушы тұлға. Мысалы, Ұлы Отан соғысы тақырыбын оқыту барысында тек деректерді меңгерту емес, сонымен қатар ерлік, отансүйгіштік, бейбітшілікті бағалау сияқты құндылықтарды қалыптастыру көзделеді.

Әдістемелік ұйымдастыру жолдары

• Жүйелілік қағидаты – әр сабақта құндылықтарды бірізділікпен кіріктіру;

• Интерактивті әдістер – пікірталас, дебат, рөлдік ойындар;

• Жобалық жұмыс – тарихи тақырыптарға зерттеу жобаларын орындау;

• Сыни ойлау әдістері – «INSERT», «БББ» кестесі, кластер құру;

• Эмоциялық-бағдарлық әдістер – тарихи тұлғалардың өмірінен мысалдар келтіру.

Практикалық тәжірибе

Құндылықтарға негізделген сабақ үлгілері оқушылардың тарихи білімін ғана емес, олардың тұлғалық дамуын да қамтамасыз етеді.

• «Қазақ хандығының құрылуы» – бірлік пен тәуелсіздік құндылықтарын түсіндіру;

• «Ұлы Отан соғысы» – ерлік, отансүйгіштік, бейбітшілік құндылықтарын талдау;

• «Қайта өрлеу дәуірі» – ғылымға, өнерге құрмет, адамгершілік құндылықтарын ашу.

Бағалау және рефлексия

Құндылықтарға негізделген бағалау критерийлері оқушылардың тек білімін ғана емес, олардың құндылықтық бағдарын, тарихи ойлауын және азаматтық ұстанымын бағалауға бағытталған. Рефлексия әдістері арқылы оқушылардың құндылықтық көзқарасы анықталып, кері байланыс жүзеге асырылады.

Қорытынды

Құндылықтарға негізделген оқыту оқушылардың тарихи сауаттылығын арттырумен қатар, олардың азаматтық ұстанымын, сыни ойлауын және ұлттық құндылықтарға құрметін қалыптастырады. Бұл тәсіл мұғалімдердің кәсіби шеберлігін жетілдіріп, білім беру мазмұнын байытады.