Сынып: 6А

Сабақтың тақырыбы: Өркеннің көптүрлілігі: вегетативтік және генеративтік, жерүстілік және жерастылық, қысқарған және ұзарған өркендер. Өркеннің түрөзгерістері.

Мақсаты:Оқушылар өтілген сабақтың түрлері мен құрылысын меңгергенін жаңа сабақпен байланыстырады, өркеннің көптүрлілігі: вегетативтік және генеративтік түрлерін ажырата біледі. Жерүстілік және жерастылық, қысқарған және ұзарған өркендердің салыстырмалы түрде түсіндіре біледі. Қыс кезіндегі өсімдік өркендері қандай күйдеб олатынын сипаттай біледі. Өркендер мен бүршіктердің құрылысына және қызметіне түсінік беру. Оқушылардың тірі табиғат туралы ақыл - ой, білім - біліктіліктерін дамыту. Оқушыларды табиғатты сүюге, қорғауға, адамгершілікке тәрбиелеу.

Оқу нәтижесі: Оқушылар түрі өзгерген жерүсті сабақтар мен түрі өзгерген жерасты өркендерге жататын өсімдіктерді таниды. Құрылысын анықтай алады.

Қолданылғанәдістері мен тәсілдері Ынтымақтастық атмосфера қалыптастыру, Ой қозғау.

Ресурстар Кітап, дәптер, көрнекіліктер, ағаштың діңінің кесіндісі, компьютер, интерактивті тақта.

Сабақ жоспары Ұйымдастыру: топқа бөлу, мақсат қою Зертханалық жұмыс

Үй тапсырмасын тексеру – 1 мин

1. .......................- өсімдіктің жер асты мүшесі.

2.Тамырлар шығу тегіне қарай ......................... , .......................... және ...................... деп бөлінеді.

3.Өсімдіктерде ....................және ..........................тамыр жүйесі бар.

4.Тамыр ұшындағы өсу нүктесін ................................ қаптап тұрады.

5. ................. бөлімі - өсу бөлімінен кейін орналасқан ,қалың түктері бар бөлік.

6. ......................................... -өсімдіктің тамыр арқылы керекті элементтерді топырақтан сіңіруі.

Қажетті сөздер: қосалқы,кіндік, жанама, сору, шашақ, негізгі, минералды қоректену,тамыр, тамыр оймақшасы.

I. Жаңа сабақ:

Өркендер мен бүршіктер

1. Анықтама

Жапырағы мен бүршігі бар бұтақтанбаған жас сабақты өркен дейді. Өркеннің негізгі орталық тірек бөлімі – сабақ. Оның тамырдан айырмашылығы жапырақ шығарады, буын және буынаралығы болады. Сабақтың жапырақ өсетін жуандау жерін буын, ал бір буын мен екінші буынның арасын буынаралығы дейді. Буынаралығы ұзын болса, ұзарған өркен, қысқа болса,қысқарған өркен деп аталады. Жапырақтың сабаққа орналасқан жерін жапырақ қолтығы дейді.

Өркен (cormus) - біліктен, сабақтан және одан тарайтын жапырақтар мен бүршіктерден құралған жоғары сатыдағы өсімдіктердің негізгі мүшелердін бірі. Репродуктивті өркендеп көбею мүшелері, спорангийлер, стробиллалар, гүлдер орналасқан."Өркен" деген сөз - бүршігі, жапырағы бар өсімдікті білдіреді

1. Өркен – жапырағымен бүршігі бар жас сабақ.

2. Дихотомиялы(айыр) бұтақтану кезінде екі еселеніп, екі өркен береді.

3. Моноподиалды бұтақтану кезінде жоғары қарай өсу ішектеусіз және жанама біліктер өседі (шырша, самырсын).

4. Симподиалдыбұтақтанукезінденегізгібілігіөсуінертетоқтатады, ал жоғарғы жағынан жанама бүршіктер шығады (гүлді өсімдіктер).

2. Өркендерді жіктеу:

1. Негізгі өркен – тұқым бүршігінің ұрығынан дамиды.

2. Жанама өркен – жанама қолтық бүршігінен дамиды.

3. Қосалқы өркен – қосалқы бүршіктерден дамиды.

4. Вегетативтік өркен - жапырақпен бүршік түзеді.

5. Генеративтік өркенде – репродуктивті мүшелер болады (гүл, жеміс, тұқым).

13-сурет. Өркен түрлері.

А. Ұзарған өркен: Ә. Қысқарған өркен:

1 – буынаралығы; 2 – жылдық өсуі.

3. Өркендердің түрөзгерістері:

3. 1. Тамырсабақ – жапырақ шығармайтын көпжылдық жерасты өркені.

3. 2. Столон – ұзын жатаған өркен қабыршақты жапырағы болады.

3. 3. Түйнек – сабақтың түп жағындағы жерасты қолтықб үршігінен дамитын өркеннің ұшындағы бүршік.

3. 4. Пиязшық – түрін өзгерткен шырынды, қысқарған жерасты өркен.

3. 5. Түйнекті жуашық – жуашыққа ұқсас өркен.

3. 6. Шөгір – түріөзгерген өркен, жапырағы қорғаныш қызметін атқарады.

3. 7. Мұртшалар – түріөзгерген өркендер, олар тірек, шырмалғыш қызметін атқарады.

Сабақты бекіту:

Биологиялық диктант арқылы оқушылардың логикалық ойлау қабілеттерін дамыту.

Пысықтау .

Сөздер: тамырсабақ; қабыршақтары; бүршіктерден; көлбеу , қиғаш; жатаған, қысқарған, шырынды, түйнек тәрізді; илік, бояғыш заттар, қант, крахмал; бүршік.

1.Тамырсабақтың ұшында........болады.

2.Тамырсабақтар ........ бағытта өсе алады.

3.Жапырақ шығармайтын көп жылдық жер асты өркенді........ дейді.

4.Қабыршақ қолтығындағы......... жер асты және жер үсті өркендер дамиды.

5. Тамырсабақтар.........деп бөлінеді.

6.Тамырсабақта өнеркәсіп пен медицинада пайдаланатын....... тағы басқа заттар қорға жиналады.

7. Тамырсабақтың буынында жасыл жапырақтың орнына майда, жетілмеген, түссіз........ орналасады.

Бекіту:. Кестені толтыра отырып сабақты бекіту.

Төбе	Қолтық	Қосалқы	Бұйыққан
Өркеннің ең ұшында орналасқан бүршік;	Жапырақ қолтығында орналасқан бүршік.	Кез келген мүшесінің әр жерінен дамыған бүршік;	Тыныштық күйге ауысқан бүршік;

Бағалау.

Үйге тасырма: Тақырыпты оқып, сұрақтарға жауап беру. Оқулықтағы кестемен жұмыс.