ОТБАСЫМЕН ӘЛЕУМЕТТІК ЖҰМЫСТАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК ТЕРАПИЯ.

Асанбаева Гулнур Жалгасовна

Ақтөбе қаласы, «Әл-Фараби атындағы №21 мамандандырылған

гимназия» КММ,ағылшын тілі пәні мұғалімі

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2022 жылғы 1 қыркүйектегі Қазақстан халқына Жолдауында айтылғандай, - «Әрбір отбасы еліміз пайдаланып жатқан ұлттық байлықтың игілігін көруі керек»[1]

Осыған орай,отбасылық терапия технологияларын пайдалана отырып, отбасы мүшелеріне қарым-қатынас орнатуға, туындаған мәселелерді түсінуге, отбасы мүшелері мен оның айналасындағы жүйелер арасында сындарлы диалог жүргізуге, мәселелерді шешудің жолдарын табуға көмектесуге болады. Отбасылық терапия тәсіл ретінде адамның психологиялық проблемалары мен отбасылық қатынастар жүйесіндегі өзара әрекеттесуін түсінуге мүмкіндік береді.

Осыған байланысты отбасылық терапия белгілі бір процедуралар жүзеге асырылатын мақсатты процесс ретінде пайда болады:

1. отбасы мүшелерін жинау;

2. мәселелерді бірлесіп талқылау;

3. әлеуметтік қызметкер мен отбасы арасында оң қарым-қатынас орнату;

4. әлеуметтік қызметкер тарапынан жағдайды өзгерту жөніндегі іс-әрекеттер.

Отбасылық терапия отбасылық мәселелерді шешуге, отбасылық қатынастарды жақсартуға, оң өзгерістерге бағытталған. Мұнда үлкен рөл әлеуметтік қызметкерге және туындаған проблемалар мен қиындықтарды бірге шеше алатын отбасы мүшелеріне тиесілі.

Отбасылық интервенциялар келесі формалар мен бағыттарға ие болуы мүмкін:

• мәселелерді бірлесіп шешу;

• коммуникациялықойындар өткізу;

• мәселелерді, рөлдерді және қақтығыстарды топтық талқылау;

• позитивті коннотация (проблемаларды бір отбасы мүшесінен бүкіл отбасына ауыстыру шекараларын құру);

• отбасына мәселені басқа қырынан көруге көмектесу;

• ерлі-зайыптылық немесе ата-аналық субсистеманы күшейту;

• отбасы мүшелерінің біріне қалыптасқан жағдайдағы мінез-құлық немесе қарым- қатынас үлгілері туралы нұсқау беру т.б

Әлеуметтік жұмыс тәжірибесінде отбасылық терапияның әртүрлі әдістері қолданылады, олардың ішінде стратегиялық терапия, жедел терапия, психодинамикалық, отбасылық терапияның құрылымдық моделі кең таралған. Отбасылық терапияның психодинамикалық және құрылымдық модельдерінде жүзеге асырылатын тәсілдерді кеңінен қарастырауға болады.

Отбасылық терапияның психодинамикалық моделі - отбасылық терапияның бұл моделі отбасына әсер ететін қиын өмірлік жағдайларға әкелетін фактілерді тарихи түсіндіруге назар аударады. Көмек объектісі-бұл жеке адамдар арасындағы қарым-қатынас және отбасылық қатынастардың бұзылған қарым-қатынас мәселелері. Клиентке емдеу әдістері тұжырымдамаларын қолданады. Терапияның маңызды міндеті-деструктивті өзгерістер тудырған бұрынғы қатынастар мен оқиғаларға диагноз қою. Отбасымен әлеуметтік жұмыстың психодинамикалық моделінде патологиясыз дененің жұмыс істеуі туралы медициналық идеялар негізінде диагнозға үлкен орын беріледі. Отбасылық терапиядағы Диагностика зерттеу және трансформация объектісі болып табылатын отбасылық қатынастар контекстіндегі адамның мінез-құлық үлгісіне негізделген. Диагностика отбасылық қатынастарды түсінуге мүмкіндік береді. Бұл бағалауға емес, жеке ерекшеліктерімен объективті отбасылық тарихты алуға мүмкіндік беретін "ақпараттық жол" болып табылады.

Отбасылық терапияның психодинамикалық моделіндегі диагностика келесі мәселелерді шешуге мүмкіндік береді:

• тұлғаның алдында тұрған мәселені анықтау;

• қажетті ақпаратты жинау;

• диагностикалық гипотезаны таңдау;

• қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді сынақ терапиялық мақсаттарын анықтау;

• араласу стратегияларын табу;

• араласудың тиімділігін тексеру үшін интервенциялардың тиімділігін бағалау[2]

Отбасылық терапияның құрылымдық моделі. Әлеуметтік қызметкер жұмысты талқылау барысында көрсетілген өзгерістер отбасылық қатынастарға енгізілетіндей етіп ұйымдастырады Отбасылық терапияның құрылымдық моделі - қазіргі уақытқа және жүйелер мен құрылымдардың отбасылық қатынастардағы жүйелерге қалай әсер ететініне бағытталған. «Вирджиния сатир» отбасылық терапиясы. Бұл қарым-қатынастың негізінде гомеостаз принциптері бар өзін-өзі ұйымдастыратын жүйе. Жүйе элементтері қарым-қатынас тепе-теңдігін сақтайтындай етіп бір-біріне жауап береді. Сәйкесінше В.Сатир, көптеген мәселелерді жүйелік отбасылық байланыстардағы "ақаулар" ретінде қарастыруға болады делінген. Әлеуметтік жұмыскер идеалды отбасы туралы түсінікке ие бола отырып, ерлі-зайыптыларға қазіргі жағдайды түсіндіреді және олардың интеграциясына ықпал етеді. Отбасының әрбір мүшесі отбасылық қатынастардың хронологиялық контекстіндегі рөліне сәйкес талданады[3] Сальвадор Минухиннің құрылымдық отбасылық терапиясы жанжалды жағдайларда отбасы мүшелерінің позицияларын өзгертуге бағытталған. Әлеуметтік терапевт отбасын ішкі жүйелерді қамтитын мультисистема ретінде қарастыра отырып, тараптарға қалыптасқан қатынастардың шекарасын түсіндіруге тырысады:

• жұбайы (зайыбы);

• балалар;

• ата-аналар;

• алыс және жақын туыстар.

Отбасылық қатынастар жүйесіндегі шиеленіс ішкі және сыртқы өзгерістер (балалардың тууы, жұмысынан айырылу және т.б.) туындаған кезде жеке кеңістікті (ішкі жүйенің шекараларын) реттей және бейімдей алмауымен байланысты. Әлеуметтік жұмыскер клиенттерді өз жүйесінің шекараларын икемді түрде құруға, өзара әрекеттесудің қатаң модельдерінен бас тартуға, оларды функционалдыға ауыстыруға бағытттайды. С. Минухиннің негізгі тұжырымдамасы Әлеуметтік қызметкер мен отбасының "байланысы" болып табылады, бұл нәтижелік өзгеріске қол жеткізуге мүмкіндік береді.

Қорыта келе, отбасы әлеуметтік топ және әлеуметтік институт ретінде оның мүшелерінің әрқайсысы оның жетістіктері, оның сіңірген еңбегі оған әсер ететіндігін және жеке адамның шығу тегі, оның әлеуметтік жағдайы өте аз рөл ойнайтынын түсінген кезде ғана жұмыс істейтінің және жетістікке жететінің қабылдауымыз керек. Енді жеке еңбектің міндеттемеге қарағандаерекше артықшылығы бар. Өйткені, олардың көмегімен адам қайда тұру керек, не істеу керектігін шешеді. Өкінішке орай, нақты жүйе патриархаттыққа қарағанда анағұрлым осал және сыртқы факторларға (ауруға, ақшалай шығынға) тәуелді. Бүгінгі күні біздің мемлекет пен қоғамның барлық іс-әрекеттері мен ойлары отбасының үйлесімді дамуына, оның рухани құндылығын, әлеуметтік-мәдени табиғатын, туыстарының арасындағы байланысты сақтауға жағдай жасауға бағытталған[4].

Әдебиеттер:

1. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2022 жылғы 1 қыркүйектегі Қазақстан халқына Жолдауы.

2. Сарыбаева И. Әлеуметтік жұмыстың әдістері мен технологиялары, терапия түрлері., оқу құралы,- Алматы 2018ж.

3. В.Сатир. Отбасы мәселесі психотерапевт тұжырымдамасы 2022ж.

4. С.Минухин.Балалар және отбасылық терапия оку құралы,.