Позитивті маниупляция

Сөздерді манипуляциялау ұғымы көбіне жағымсыз мағына береді. Әдетте, бұл сөз әдепсіз іс-әрекеттерді сипаттау үшін қолданылады. Біздің санамызда «манипуляция» дегенде жағымсыз ой-пікір пайда болары анық. «Позитивті манипуляция» терминін Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің оқытушысы, психология ғылымдарының кандидаты және профессор Жубаназарова Назираш Сүлейменқызынан алғаш рет естідім. ҚазҰУ-дың Филология факультетінің магистранттары оқитын «Басқару психологиясы» пәнін оқыту барысында ұстазымыз Н.С.Жубаназарова магистранттарға креативті тапсырмалар береді. Осы пәнді оқығанға дейін санада манипуляцияға қатысты тек негативті ой тұратын. Ұстазымыздың бағытымен осы тақырып бойынша біршама ізденіп көрдім. Осы тақырып бойынша ізденісімнің нәтижесінде түсінгенімді бөлісейін. Merriam-Webster сөздігінде оның екі анықтамасы оң мағынада көрсетілген. Позитивті манипуляция теориясына қатысты анықтамалар – «шебер басқару немесе жұмыс істеу, өнертапқыштықпен ұйымдастыру немесе бақылау». Біз осы екі анықтамаға қарай «Басқару психологиясы» пәнінде өткен ұйымдағы қарым-қатынас жайлы білімімізді еске түсіреміз. Анықтаманың мағынасы ұйымдағы басқару шеберлігіне кеп тіреледі. Позитивті манипуляция – ұйымның билігін пайдалану немесе қызметкерлерді қанау емес. Бұл үдеріс қызметкерлердің қажеттіліктерін ескеріп, олардың қабілеттілігін арттыру арқылы ұйымдық мақсаттарға жетуге бағытталған тәсіл. Ұйымды басқару, өзін-өзі басқару, жұмысты кеңейту маңызды. Бұлардың бәрі ішкі мотивация ретінде ұсынылады және қызметкерлердің жұмысқа деген қызығушылық сезімін оятуға бағытталған. Ал, сыртқы мотивация ескірген және тиімсіз деп сипатталады. Сондай-ақ кейбір сыртқы мотиваторлар, әсіресе ақшалай сыйақылардың жоғары деңгейі жұмыс мотивациясына қайшы деп есептеледі. Себебі кейбір ғалымдар ақшалай сыйақыны мотивация құралы емес, гигиеналық фактор деп көрсетеді. Қызметкерлер өз басшысының мотвациясын қабылдаған жағдайда, мынадай нәтижелерге қол жеткізеді:

1. Басшы қызметкерлердің құрметіне ие болады.

2. Қызметкерлер өз қажеттіліктерін басшыға ашық айтуға бейімделеді.

3. Басшы қызметкерлерге олардың жұмыс көрсеткіштері туралы ашық түрде кері байланыс бере бастайды.

4. Өнімділік артады.

5. Қызметкерлердің жұмыстан кету деңгейі төмендейді.

Дәл осы нәтижелерді «позитивті манипуляция» деп атай аламыз. Себебі басшы қызметкерлердің қажеттіліктерін үнемі ескере алған. Оларға жауап беру арқылы ұйымдық мақсаттарды жүзеге асыруға ынталандырған. Соның нәтижесінде ұйымдағы жұмыстың өнімділігін арттыратын нәтижеге қол жеткізе алған. Мотивациялық бастамалар – шығармашылықты талап етеді. Ол ұйым ішіндегі жағдайды, қызметкердің жағдайын, сондай-ақ сыртқы ортаны түсінуді қажет етеді. Қорытындылай келе айтарым, қызметкерлерді ынталандыру үшін ішкі мотивацияны ояту қажет. Ақшалай сыйақылар негізгі мотиватор болып саналмайтынын есте сақтау керек. Әр қызметкер өз жұмысын жақсы көріп, ішкі мотивация арқылы жұмыс жасағаны жөн. Дегенмен мотивация беруде басшының да рөлі зор. Осы тұста позитивті манипуляцияны дұрыс қолданып, ұйымдағы ынтымақтастықты арттыратын шебер басшының қабілеті маңызды. Заманауи ұйымдар үшін позитивті манипуляция – тиімді басқару құралы ғана емес, қызметкерлердің әл-ауқатын жақсарту құралы. Сонымен қатар ұйымның табысты болуын қамтамасыз етудің басты факторларының бірі.

Н.С.Жубаназарова

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ

психология ғылымдарының кандидаты, профессор

Г.Н.Даулетияр

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ магистранты