«Шонжы политехникалық колледжі» МКҚК

(білім беру ұйымының атауы)

Оқу сабағының жоспары

Сабақ тақырыбы: Қанықпаған көмірсутектер. Полимеризация реакциясы.

Полиэтилен өндірісі

Модуль /пән атауы: Химия

Дайындаған педагог:

1. Жалпы мәліметтер:

    Курс: 1 Топ(тар):

Сабақ типі: аралас

2. Мақсаты: Қанықпаған көмірсутектерді білу

Міндеттері:

Алкендердің гомологтік қатарын, құрылысын, физикалық және химиялық қасиеттерін, олардың алу жолдарын қарастыру.

3. Оқыту нәтижелері:

1) Қанықпаған көмірсутектердің гомологтық қатарын құрайды;

2) Қанықпаған көмірсутектердің құрылымын, физикалық және химиялық қасиеттерін түсіндіреді;

3) Оларды алу әдістерін ашады;

4) Алкендердің құрылымдық формулаларын құрастырады

4. Қажетті ресурстар: Оқулық, плакаттар, презентация, бейнематериал

Сабақтың барысы

Қосымша-1

Алкендер –молекула құрамында бір қос байланысы бар, жалпы формуласы   CnH₂n   болатын қанықпаған көмірсутектер. Алкендердің ең қарапайым өкілі- құрамында екі көміртек атомы бар –этилен С₂Н₄  

(СН₂ = СН₂). Алкендердің гомологтық қатары этиленнен басталатындықтан, алкендер қатарының көмірсутектері немесе олефиндер деп те аталады.

Этилен молекуласындағы көміртек атомының әрқайсысы екі сутек атомымен байланысқан және олар өзара қос байланыс арқылы жалғасқан. Этиленнің молекула құрылысын мынадай формулалар бейнелейді:

        Н             Н

С = C  

 Н            Н

Алкендерде көміртек атомдары sp²- гибридтенген күйде болады. Этилен молекуласындағы әр көміртек атомының бір s- және екі p-электрон орбитальдары гибридтенуге қатысады. Яғни, әр көміртек атомында үш гибридтенген электрон бұлты жіне бір гибридтенбеген p-электрондық орбиталь болады. Үш гибридтенген орбитальдың е

кеуі сутек атомдарының s-электрон бұлттарымен екі σ- байланыс, ал үшінші гибридтенген орбиталь екінші көміртек атомының осындай орбиталымен қаптасып, тағы бір σ-байланыс, этилен молекуласында барлығы бес σ-байланыс түзеді.

Алкендер мен алкадиендердің жоғары химиялық белсенділігінің себептері

Алкендердегі С=С қос байланысы функционалдық топтың рөлін атқарады және қосылыстар класындағы типтік реакциялар үшін жауап береді. Қосылу барлық алкендерге тән реакция.

Алкендердің реакциялық белсенділігі, п-байланысының реагенттердің әсерінен тез үзілуіне байланысты.

Қосылу нәтижесінде көміртек атомының sp² – ден sp³– гибридттік күйге өтеді. Реакция нәтижесінде қаныққан өнімдер түзіледі.

Электрофильді қосылу

Галогенсутектер алкендерге қосылып, галогеналкандар түзеді. Алкендерге қосылу реакцияларында галогенсутектің химиялық белсенділігі фтордан йодқа дейін артады. Электрофильді реагенттердің (фторсутектер, хлорсутектер және т.б.) қос байланыспен байланысқан көмірсутектермен әрекеттесуі электрофильді қосылу деп аталады. Электрофильдер – сыртқы электрон қабатында орбитальға ие бөлшектер (катиондар мен молекулалар), электрон жұптарының акцепторлары (^-H⁺, CH₃⁺, Br⁺, Cl⁺, NO₂⁺, AlCl₃ және т.б.).

Қос көміртек-көміртек π-байланыс электрондар доноры болып саналады.