Қашықтықтан оқыту – білім берудегі жаңа технологиялардың бірі

Қашықтықтан оқыту – білім берудегі жаңа технологиялардың бірі

Қашықтықтан оқыту - білім алушыларға оқытылатын материалдың негізгі көлемін жеткізуді, оқыту процесінде білім алушылар мен оқытушылардың интерактивті өзара іс-қимылын, оқушыларға оқытылатын оқу материалын игеру бойынша, сондай-ақ оқу процесінде өз бетінше жұмыс істеу мүмкіндігін беруді қамтамасыз ететін ақпараттық технологиялар жиынтығы.

Қазіргі уақытта білім алудың ілгері даму мүмкіндігі зор тәсілдерінің бірі – бұл дербес компьютерлерді, бейне және аудио, ғарыштық және талшықты-оптикалық техниканы пайдалануға негізделген ақпараттық технологияларды қолдануды қамтамасыз ететін сырттай оқытудың жаңа кезеңі.

Қашықтықтан оқыту - телекоммуникациялық технологиялар мен интернет желісі ресурстарының көмегімен іске асырылатын, бір-бірінен алшақ орналасқан педагогтар мен оқушылардың білім беру өзара іс-қимылына негізделген оқыту түрі.

Қашықтықтан оқыту оқу процесіне тән оқыту жүйесінің барлық компоненттерімен сипатталады: мағынасы, мақсаттары, мазмұны, ұйымдастырушылық формалары, оқыту құралдары, нәтижелерді бақылау және бағалау жүйесі. Қашықтан оқытудың тиімділігі оған енгізілген педагогикалық мағынамен анықталады. Ол дегеніміз, бүгінгі күні кеңінен таралған, қашықтықтан оқыту арқылы мұғалім мен оқушы арасында ақпарат алмасу және қашықтан оқытудың басым бағыты – қазіргі заманғы телекоммуникация құралдарының көмегімен құрылған оқушының жеке танымдылығының қызметі. Бұл тәсіл білім беру субъектілерінің өзара іс-қимылының интерактивтілігін және оқу процесінің өнімділігін қамтамасыз ететін ақпараттық және педагогикалық технологияларды біріктіруді көздейді. Бүгінгі таңда қашықтықтан оқыту жаңа ақпараттық технологияларды белсенді қолдануға, білім беру ақпаратын шексіз қашықтыққа жіберуге мүмкіндік беретін және ақпарат алмасудың интерактивтілігін қамтамасыз ететін мультимедиялық құралдар негізінде, синхронды және асинхронды режимде де, аралас режимде де екі жақты байланысты әр түрлі формада (мәтін, графика, аудио, видео) ұсынуға негізделген.

Қашықтықтан оқыту - мұғалімнің орналасқан жерінен белгілі бір қашықтықта жүзеге асырылатын жүйелі мақсатты оқыту. Сонымен қатар, оқыту және оқыту процестері кеңістікте ғана емес, уақыт бойынша да бөлінеді.

Мұғалім оқушының ішкі жан – дүниесінің сырын ашып, оның симпатикалық ынтасының дамуына жағдай тудырып отырады. Қазіргі заманда білім жүйесінің заман талабына, уақыттың сұранысына қарай ғарыштап дамуы, әрбір педагогтан сабақты ғылыми жобада жасауын талап етеді. Сабақты ғылыми жобада жасай білген мұғалім оқушы жүрегіне жол тауып, оның сабаққа деген қызығушылығын арттырып, мұғалім мен оқушы арасында түсінушілік пайда болады.

Мұғалімнің коммуникативті дамуы: оқушыларды тыңдау, олардың көзқарасын түсіне білу, сын жасай білу, әңгіме, ұйымдастыра білу керек. Әрбір мұғалімнің бойында шартты рефлекциялық қасиеттер қалыптасуы керек: балаларды оқытуды өзінің тәсілін жұмысында қолданып, қиын жағдайларда шешімін тауып, шыға білу керек. Қашықтан оқыту курсы осыған бағытталған.  

Қашықтан оқытуды екі негізгі бөлікке бөлуге болады: техникалық және дидактикалық. Оның құралы болып телекоммуникациялар, аудио және видео жазбалар, жергілікті және ауқымды компьютерлік желілер. Ұйымдасқан – дидактикалық құрылымда қашықтан оқыту оқытудың негізгі компоненті болып табылады, оқушылардың өз бетімен білім алуы.

Қашықтықтан оқытудың келесі ерекшелігі - тұлғаға бағытталған оқытуды жүзеге асыру мүмкіндігі, яғни білім алушының жеке қасиеттерін, оның мүмкіндіктері мен білім беру мақсаттарын ескеретін оқыту. Интерактивті мультимедиялық оқыту құралдары негізінде оқушының өзіндік жұмысын жүзеге асыру технологиялары жеке сараланған оқытуды құруға мүмкіндік береді.

Сонымен, қашықтықтан оқыту технологиялары - бұл ақпараттық-коммуникациялық технологиялар саласындағы жетістіктерді барынша қолданумен қатар, дамытушылық оқыту әдістерін, проблемалық және зерттеу әдістерін кеңінен қолдануға негізделген педагогикалық технологиялар.

Қашықтықтан оқытуды өздігінен білім алуға негізделген танымдық іс-әрекетті ұйымдастыру ретінде анықтауға сүйене отырып, онда тікелей педагогикалық қарым-қатынас азайтылады, қашықтықтан оқытуды ажырататын және дидактикалық модель құрудың негізін құрайтын дидактикалық принциптерді анықтау қажет.

Сонымен, қашықтықтан оқытуда келесі принциптерді сақтау керек:

1. Оқу процесі негізінен оқушылардың өзіндік танымдық іс-әрекетіне негізделген.

2. Оқушылардың танымдық белсенділігі белсенді болуы керек.

3. Қашықтықтан оқыту жеке тұлғаға бағытталған болуы керек.

Қашықтықтан оқытудың педагогикалық технологиялары - бұл электронды телекоммуникациялар мен дидактикалық құралдарды қолдана отырып, жанама және тікелей байланыстың педагогикалық технологиялары. Бұл ретте Қашықтықтан оқытудың дидактикалық құралдары деп оқытушымен тікелей қарым-қатынастың шектелуін ескеретін оқыту материалдары, әдістері мен тәсілдері, оқу-танымдық қызметті ұйымдастыру нысандары түсініледі.

Педагогикалық технологиялардың ерекшелігі олардың техникалық құралдарға қатысты дамуының озық сипаты болып табылады. Компьютерді білімге енгізу оқу процесінің барлық компоненттерін қайта қарауға әкеледі. "Оқушы – компьютер – оқытушы" интерактивті ортасында оң жарты шарды, синтетикалық ойлауды белсендіретін технологияларды пайдалану есебінен бейнелі ойлауды жандандыруға көбірек көңіл бөлінуі тиіс. Бұл дегеніміз, оқу материалын ұсыну мұғалімнің идеясын бейне түрінде ойнауы керек. Басқаша айтқанда, Қашықтықтан оқытудың педагогикалық технологияларындағы басты мәселе-ойды, ақпаратты, білімді визуализациялау, педагогикалық қарым-қатынастың жаңа тәсілдерін құру, оқу іс-әрекетін ұйымдастырудың дәстүрлі формаларын түзету.

Қашықтықтан білім беруде қолданылатын ақпараттық технологияларды үш топқа бөлуге болады:

- білім беру ақпаратын ұсыну технологиялары;

- білім беру ақпаратын беру технологиялары;

- білім беру ақпаратын сақтау және өңдеу технологиялары.

Бірлесе отырып, олар қашықтықтан оқыту технологияларын құрайды. Бұл ретте білім беру бағдарламаларын іске асыру кезінде білім беру ақпаратын беру технологиялары ерекше мәнге ие болады, олар оқыту процесін және оны қолдауды қамтамасыз етеді.

Қашықтықтан оқытуда телекоммуникациялық технологиялар орындайтын негізгі рөл-оқу диалогын қамтамасыз ету. Мұғалім мен оқушы арасында тұрақты диалогсыз кері байланыссыз оқыту мүмкін емес. Оқыту (өзін-өзі тәрбиелеуден айырмашылығы) - бұл анықтама бойынша диалогтық процесс. Күндізгі оқуда диалог мүмкіндігі оқу процесін ұйымдастыру формасымен, оқытушы мен оқушының бір уақытта бір жерде болуымен анықталады. Қашықтықтан оқыту кезінде оқу диалогын телекоммуникациялық технологиялардың көмегімен ұйымдастыру қажет.

Дәстүрлі оқытуды қолдайтын қашықтықтан оқыту моделі әр түрлі ақпарат көздерімен, осы курс бойынша арнайы әзірленген оқу материалдарымен (анықтамалық, қосымша материалдар) оқушылардың өзіндік танымдық іс-әрекетінің икемді үйлесімін және оқытушымен жедел жүйелі өзара іс-қимылды, сондай-ақ курстың тиісті модульдерімен жұмыс істеу барысында проблемалық, зерттеу, іздеу әдістерінің барлық алуан түрлерін пайдалана отырып, осы курсқа қатысушылармен топтық жұмысты көздеуі тиіс. Бұдан басқа, бұл модель телеконференция, курс қатысушыларымен пікір, ақпарат алмасу түрінде басқа оқу орындарымен бірлескен телекоммуникациялық жобаларды көздеуі тиіс.

Нақты уақыттағы технологияның артықшылықтары айқын. Олар күрделі міндеттерді шешу үшін білім беру және ғылыми орталықтардың материалдық және есептеу ресурстарын біріктіруге, жетекші мамандарды тартуға және бөлінген ғылыми зертханаларды құруға, ұжымдық пайдалану ресурстарына жедел қол жеткізуді ұйымдастыруға және есептеу және зертханалық эксперименттерді бірлесіп жүргізуге, бірлескен ғылыми жобалар мен білім беру бағдарламаларын жүзеге асыруға мүмкіндік береді.

Қашықтықтан оқытудың қарқынды дамуы ұлттың зияткерлік әлеуетін сақтауға және дамытуға мүмкіндік береді, барлық деңгейлерде толыққанды, сапалы білім алу үшін қажетті жағдайларды қамтамасыз ететін демократиялық білім беру жүйесінің негізін қалайды, білім беру қызметтері нарығын қалыптастыруға қолайлы жағдай жасайды.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Под ред. Е.С. Полат. Дистанционное обучение: Учебное пособие для вузов.– М., 2008

2. Демкин В.П., Можаева Г.В. Технологии дистанционного обучения. - Томск, 2002.

3. Кудрина Е.В. Современное общество и дистанционное обучение // Психолого-педагогический журнал Гаудеамус Т.2 №16, 2010. с. 57-58 4. Кудрина Е.В. Современное общество и дистанционное обучение // Психолого-педагогический журнал Гаудеамус Т.2 №16, 2010. с. 57-58

5. Лапшова А.В., Сундеева М.О., Татаренко М.А. Дистанционные технологии обучения как ресурс повышения качества образования // Международный студенческий научный вестник.–2017.–№6.;
URL: http://www.eduherald.ru/ru/article/view?id=17821 (дата обращения: 04.02.2021).