Сынып:8

Сабақтың тақырыбы: Қазақ халқының жоңғар шапқыншылығына қарсы соғысы

Сабақтың мақсаты:

Білімділік:. Оқушыларға қазақ халқының жоңғарларға қарсы азаттық күресі туралы түсінік беру.

Дамытушылық: Оқушыларғы тақырып бойынша сұрақтар , тапсырмалар беру арқылы ойлау ,

есте сақтау қабілеттерін дамыту.

Тәрбиелік: Оқушыларды бірлікке ұлтжандылыққа, отансүйгіштікке тәрбиелеу.

Сабақтың типі: жаңа сабақты түсіндіру.

Сабақтың түрі: Дәстүрлі

Көрнекілік : : Суреттер , тірек сызбалар.

Құрал – жабдық : Қазақстанның саяси картасы, .

Сабақ барысы: І. Ұйымдастыру кезеңі.

а) Сынып оқушыларын түгелдеу.

ә) Оқушылар назарын сабаққа аудару.

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау , бағалау.

§1 Жоңғарлардың қазақ жеріне шапқыншылығы

1. Жоңғарияның күшеюі

2. жоңғарлардың қазақ жеріне шапқыншылығы

ІІІ. Өткен сабақты бекіту

1. Жоңғар шапқыншылығының зардаптары туралы айтып бер.

2. Қазақ қоғамы жауға қарсы күресті қалай ұйымдастырды?

3. «Елім-ай» әнінің шығуына не себеп болды?

ІҮ. Жаңа сабақ

1925 жылы - шабуылды үдеткен жоңғарлар Түркістан мен Ташкентті басып алды.

- Оңтүстік ауданның елді мекендері мен дәстүрлі керуен саудасына нұсқан келді

- Қазақ жерінің ұзақ жылдар бойы жоңғар қолында қалып қою қаупі төнді

Қанжығалы Бөгенбай батыр – жан-жаққа қашқан рулардың басып біріктіріп, жоңғарларға қарсы біртұтас әскер ұйымдастырды

1726 жылдан бастап – қазақтың үш жүзінің жасақтары тізе қосып қимылдады.

1726 жылы – Торғай даласындағы Сарысудың орта ағысы алқабында , Бұланты және Білеуті

өзендері аралығындағы Қарасиыр деп аталатын кең жазықта қазақ жасақтары

жоңғарларға ойсырата соққы берегн.

Қарасиыр шайқасы – қазақ – қырғыз және басқа халықтардың 60 мыңдық қолының жеңісімен аяқталды. Кейіннен бұл жер «Қалмақ қырылған» деп аталды.

Бұл шайқас нәтижесінде Қазақстанның солтүстік –бастыс өңірі азат етілді.

1726 жылы - Қазақстанның оңтүстігіндегі Ордабасы тауының етегіне барлық қазақ жасақтары жиналды. Бұл жер Жетісуды азат етуге жақын еді.

1730 жылы көктемде – Балқаш көлінің оңтүстігінде , Аңырақай түбінде, Әбілқайырдың басшылығымен үш жүздің ортақ әскері қалмақтарға күйрете соққы берді

«Аңырақай шайқасы» қазақ халқының шеттен келген басқыншыларға қарсы күресінде ерекше орын алады. Қазақ әскерінің тегеуріне шыдай алмаған жоңғарлар Іле өзенін бойлай , еліне қарай шегінеді.

Болат өлімінен кейін

Әбілқайыр Сәмеке Ұлы жүз

Кіші жүз әскерін Қаз-ң солт- бат орта жүзді Сырдария алқабына

Қанжығалы Бөгенбай Ақшаұлы (1680-1778жж) :

• бүкіл қазақ жасақтарының қолбасшысы;

• дипломат, аса көрнекті ұйымдастырушы

• Ол бастаған қазақ жасақтары Жайық казактарына, жоңғарларға, Цинь импепиясына қарсы жанкешті щайқастарға қатысып, үлкен ерліктер жасады.

Қаракерей Қабанбай (Ерасыл) Қожағұлұлы (1691-1769жж):

• Қолбасшы, жоңғарларға қарсы қазақ халқын ұйымдастырушы;

• Ірі-ірі щайқастарда найман тайпасының жасағын басқарушы;

• Абылай хан «ДАРАБОЗ» деген атақ берген.

Шақшақ Жәнібек:

• Жоңғарларға қарсы азаттық күресті ұйымдастырушылардың бірі;

• Ірі қолбасшы, дипломат;

• Қазақ-орыс қатынастарын нығайтуда белсенді елшілік қызметтер атқарған

• Оның батыл қолдауымен Абылай орта жүзге хан болды.

Тама Есет батыр:

• Тама руының ақсақалы әрі биі ретінде жоңғарларға қарсы көптеген шайқастарда азақтың үлкен жасағын басқарған.

Бәсентиін Малайсары Тоқтағұлұлы:

• Арғын ішіндегі бәсентиін руының ақсаалы;

• Көптеген шайқастарда қазақ жасақтарын басқарушы;

• Ол шайқасан жер Малайсары тауы деп аталады.

Тайлақ батыр:

• Ерекше мергендігімен көзге түсті.

Шапырашты Наурызбай:

• Абылай ханның ірі қолбасшыларының бірі;

• Қалмаққа қарсы Есім ханның тұсында басталған алғашқы соғыстарда көзге түскен өзінің бабасы арасай батырдың туын көтеріп, соңынан бүкіл Ұлы жүздің қолын ертті.

Райымбек:

• Кезінде бүкіл албан тайпасының қолын бастап, қанды шайқастарда жауды жайпаған Ханкелді батырдың ұрпағы;

• Қалмаққа қарсы күрестегі жанқиярлық ерлігі ел арасына аңыз болып таралды.

Ү. Жаңа сабақты бекіту

1. Жоңғар шапқыншылығының қандай зардаптары болды?

2. Қазақ қоғамы жауға қарсы күресті қалай ұйымдастырды?

3. Басты жеңістерге жетудегі және елді азат етудегі қазақ батырларының рөлі қандай болды?

ҮІ. Қорытындылау

ҮІІ. Үйге тапсырма

§ 2 Қазақ халқының жоңғарларға қарсы азаттық күресі