Қазақ мемлекеттілігінің эволюциясы: хандық биліктен тәуелсіз Қазақстанға дейін

(вариативті оқу бағдарламасын әзірлеудің ғылыми-әдістемелік негіздері)

Қазіргі білім беру жүйесінде ұлттық тарихты терең әрі жүйелі оқыту – жас ұрпақтың тарихи санасын қалыптастырудың негізгі алғышарттарының бірі. Әсіресе қазақ мемлекеттілігінің қалыптасуы мен дамуын кешенді түрде зерделеу оқушылардың мемлекет тарихын тұтас үдеріс ретінде қабылдауына мүмкіндік береді. Осы тұрғыда «Қазақ мемлекеттілігінің эволюциясы: хандық биліктен тәуелсіз Қазақстанға дейін» атты вариативті оқу бағдарламасы өзектілігімен ерекшеленеді.

Бағдарлама ҚР-ның 2007 жылғы 27 шілдедегі №319-ІІІ «Білім туралы» Заңына (06.05.2020 ж. енгізілген өзгерістер мен толықтырулар негізінде), сондай-ақ оқу жоспарының вариативті бөлігінің оқу бағдарламалары мен элективті курстарды сараптамадан өткізу туралы ережеге сәйкес әзірленген. Бағдарлама аптасына 1 сағат, жылына 34 сағат жүктемемен 11-сыныптың Қазақстан тарихы пәнінде қолдануға ұсынылады.

Бағдарламаның мақсаты мен міндеттері:Бағдарламаның басты мақсаты – қазақ мемлекеттілігінің тарихи эволюциясын жан-жақты зерделеу арқылы хандық билік дәуірінен бастап қазіргі тәуелсіз Қазақстанға дейінгі саяси, әлеуметтік және мәдени үдерістердің сабақтастығын ашу, оқушылардың тарихи санасын қалыптастырып, ұлттық бірегейлік пен патриотизмді нығайту.

Осы мақсатқа жету үшін төмендегідей міндеттер айқындалды:

• сақ, ғұн, түркі мемлекеттерінен бастап Қазақ хандығына дейінгі мемлекеттілік кезеңдерін жүйелі қарастыру;

• Қазақ хандығының саяси, әлеуметтік және мәдени институттарын талдау;

• Ресей империясы мен Кеңес дәуіріндегі мемлекеттілік трансформациясын саралау;

• Тәуелсіз Қазақстанның саяси жүйесінің қалыптасу эволюциясын көрсету;

• тарихи сабақтастық пен үздіксіздік ұғымын терең түсіндіру;

• оқушылардың зерттеушілік және аналитикалық қабілеттерін дамыту;

• ұлттық бірегейлік пен азаматтық жауапкершілік құндылықтарын қалыптастыру.

Қазақ мемлекеттілігінің эволюциясын зерделеу – ұлттық тарихтың терең тамырларын түсінуге мүмкіндік береді. Хандық биліктен бастау алған мемлекеттілік идеясы бүгінгі тәуелсіз Қазақстан жағдайында жаңа мазмұнмен жалғасып отыр. Бұл тарихи сабақтастықты айқындау жас ұрпақтың ұлттық санасын қалыптастыруда ерекше маңызға ие.

Жаһандану жағдайында тарихи тәжірибені саралау, мемлекеттіліктің эволюциялық дамуын түсіну – қазіргі Қазақстанның даму бағытын ұғынуға, тарихи сабақтарды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Осы тұрғыдан бағдарлама тек білім берумен шектелмей, ел болашағына жауапкершілікпен қарайтын тұлға тәрбиелеуді көздейді.

Авторлық бағдарламаның басты жаңалығы – қазақ мемлекеттілігін үздіксіз тарихи үдеріс ретінде кешенді қарастыруында. Дәстүрлі оқулықтардағы фрагменттік сипаттағы мәліметтерден айырмашылығы, бұл бағдарлама мемлекеттілік дамуын кезеңдік сабақтастық негізінде талдайды.

Бағдарламада:

• хандық дәуірден бастап Тәуелсіз Қазақстанға дейінгі кезеңдер салыстырмалы түрде қарастырылады;

• тарихи, археологиялық және этнографиялық деректер кешенді пайдаланылады;

• түркілік мемлекеттілік дәстүрінің қазақ мемлекетінің қалыптасуындағы рөлі жаңа әдіснамалық тұрғыда түсіндіріледі;

• ұлттық тарихтың жаһандық тарихпен байланысы ашылады;

• модульдік оқыту, жобалық жұмыс, сыни тұрғыдан ойлау сияқты заманауи педагогикалық технологиялар енгізіледі.

Бағдарламаны меңгеру нәтижесінде оқушылар:

• қазақ мемлекеттілігінің қалыптасу және даму кезеңдерін жүйелі біледі;

• Қазақ хандығының мемлекеттік дәстүрін талдай алады;

• отарлық және кеңестік кезеңдегі тарихи трансформацияны саралайды;

• Тәуелсіз Қазақстанның саяси дамуын түсінеді;

• тарихи сабақтастықты бағалайды;

• зерттеушілік, аналитикалық дағдыларын дамытады;

• ұлттық бірегейлік пен патриотизм құндылықтарын қалыптастырады;

• қазақ мемлекеттілігінің әлемдік өркениеттегі орнын түсінеді.

Қорытынды:«Қазақ мемлекеттілігінің эволюциясы: хандық биліктен тәуелсіз Қазақстанға дейін» атты вариативті оқу бағдарламасы – тарихи білімді тереңдетуге бағытталған маңызды әдістемелік құрал. Бағдарлама оқушылардың тарихи ойлау қабілетін дамытып қана қоймай, ұлттық санасы жоғары, отансүйгіш тұлға қалыптастыруға ықпал етеді. Сондықтан аталған бағдарлама жалпы орта білім беру жүйесінде тиімді қолдануға лайық.