Жетісу облысы, Ескелді ауданы

Ж.Жақыпбаев атындағы орта мектебінің

Тарих пәнінің мұғалімі:Р.Даутхан

Қазақ тарихындағы әйгілі шайқастар

Қазақ халқының тарихы – ерлікке, азаттық үшін күреске толы тарих. Ұлан-ғайыр даланы қорғау жолында қазақ батырлары көптеген шайқастарға қатысып, ел тәуелсіздігі үшін жанын аямаған. Сол тарихи оқиғалар қазақ халқының бірлігі мен батырлық рухын айқын көрсетеді. Қазақ тарихындағы әйгілі шайқастар ұлттың қалыптасуына, жерін сақтап қалуына үлкен әсер етті.

Қазақ тарихындағы ең даңқты шайқастардың бірі – Орбұлақ шайқасы. Бұл соғыс қазақ ханы Жәңгір хан мен жоңғар әскерлері арасында өтті. Жоңғарлардың саны әлдеқайда көп болғанына қарамастан, Жәңгір хан аз ғана қолмен шебер әскери тәсіл қолданды. Ол сарбаздарын тау шатқалдарына орналастырып, жауға күтпеген жерден соққы берді. Кейін Самарқан билеушісі Жалаңтөс Баһадүр көмекке келіп, қазақ жасағы жеңіске жетті. Бұл шайқас қазақ халқының ұйымшылдығы мен батырлығын дәлелдеді.

Аңырақай шайқасы қазақ-жоңғар соғысының шешуші кезеңдерінің бірі болды. Бұл кезде қазақ жеріне жоңғар шапқыншылығы күшейіп, халыққа үлкен қауіп төнді. Үш жүздің басы бірігіп, жауға қарсы шықты. Қазақ қолын Әбілқайыр хан, Бөгенбай батыр, Қабанбай батыр сияқты белгілі тұлғалар басқарды. Шайқас барысында қазақ жасақтары ерлік көрсетіп, жоңғарларға ауыр соққы берді. Аңырақайдағы жеңіс қазақ халқының рухын көтеріп, елдің тәуелсіздігін сақтауға үлкен үлес қосты.

Бұланты-Білеуті шайқасы (1726 жыл) қазақ халқының жоңғарларға қарсы алғашқы ірі жеңістерінің бірі саналады. Соғыс қазіргі Ұлытау өңірінде өтті. Қазақ жасақтары жоңғар әскерін жеңіп, халықтың еңсесін көтерді. Осы жеңістен кейін қазақ сарбаздарының жауға деген сенімі артып, азаттық күресі күшейе түсті.

Исатай мен Махамбет көтерілісі кезіндегі шайқастар XIX ғасырда қазақ халқы патша үкіметінің отарлық саясатына қарсы күресті. Солардың ішінде Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлы бастаған көтеріліс ерекше орын алады. Көтеріліс барысында бірнеше шайқас болып, көтерілісшілер ерлікпен соғысты. Олар халықтың бостандығы мен әділдігі үшін күрес жүргізді.

Қазақ тарихындағы әйгілі шайқастар – халқымыздың ерлігі мен тәуелсіздікке деген ұмтылысының белгісі. Батыр бабаларымыз туған жерді қорғап, кейінгі ұрпаққа азат ел қалдырды. Бүгінде сол тарихи ерліктерді білу және құрметтеу – әрбір азаматтың міндеті. Тарихымыздағы шайқастар қазақ халқының рухы мықты, бірлігі берік ел екенін дәлелдейді.