Қазақ тілі мұғалімінің кәсіби құзіреттілігі

Педагог жұмысының кәсіби құзыреттілігін, ойлауы мен стилін жетілдіру – елдің сындарлы және бәсекеге қабілетті адами әлеуетін – зияткерлік өнімді қалыптастыру контексінде мұғалімнің рөлі мен білімді басқару орнын түсінудің өзгеруіне сәйкес білім беру процесінің феномені.

Елбасы Н.Назарбаевтың "Болашақтың іргесін бірге қалаймыз" атты Жолдауында Сапалы білім Қазақстанның негізгі индустриализациясы мен инновациялық дамуына айналуы тиіс екендігі айтылған, сондай-ақ Елбасы "Біз кәсіптік және техникалық білім беру мазмұнын толығымен жаңартуға ниеттіміз"деп атап көрсетеді.

Қоғамға және қазіргі заманғы Қазақстандық мектепке оқытудың жаңа мазмұны мен технологияларын меңгеріп қана қоймай, жеке және әлеуметтік деңгейде этносаралық және мәдениетаралық қатынастарды үйлестіру проблемасын белсенді, шығармашылықпен шешуге мүмкіндік беретін кәсіби біліктілігі бар қазақ тілі мұғалімдері аса қажет.

Қазақ тілі мұғалімінің кәсіби құзыреттілігі – оның кәсіби қызметін тиімді жүзеге асыру қабілеті мен дайындығы қазіргі кезде өзекті болып отыр, өйткені ол мұғалім тұлғасының тілдік, мәдени, коммуникативті құзіреттілігін дамыту мәселелерін зерттеуге ерекше бағытталған.

Қазақ тілі мұғалімінің кәсіби құзіреттілігінің мазмұны мен құрылымын анықтау жоғары білікті маман даярлаудың және оның педагогикалық шеберлігін жетілдірудің негізі болып табылады. Қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімінің тиімді кәсіби қызметі үшін:

• тіл жүйесі туралы теориялық және практикалық білімді, оны қолдану нормалары туралы білімді меңгеру (тілдік құзыреттілік);

• тілдік бірліктердің сөйлеу әрекетінің барлық түрлерінде, қарым-қатынастың барлық түрлері мен түрлерінде жұмыс істеу заңдылықтарын білу (сөйлеу құзыреттілігі);

• лингвистикалық ғылымның терминдері, ұғымдары, анықтамалары (лингвистикалық құзыреттілік) жиынтығын меңгере отырып, тіл туралы білімді жеткізе білу);

• әр түрлі жағдайларда мәтіндерді түсінуге және құруға мүмкіндік беретін сөйлеу, мәтінтану және функционалды стилистика саласындағы білімді меңгеру, соның ішінде әр түрлі әлеуметтік және стилистикалық контексттерді ескере отырып педагогикалық қарым-қатынас (коммуникативтік құзыреттілік);

• оқу процесін тиімді және тиімді ұйымдастыра білу (әдістемелік құзыреттілік);

• этномәдениеттану компонентін жүзеге асыруға мүмкіндік беретін белгілі бір әлеуметтік-мәдени білімге ие болу (этномәдени құзіреттілік).

Қазіргі заманғы мұғалім өзінің біліктілігін үнемі жетілдіріп отыру үшін инновациялық және педагогикалық қызмет үшін жеке және кәсіби құзыреттіліктің кең спектріне ие болуы керек. Қазіргі қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі пәннен басқа, қазіргі адамның негізгі құзыреттеріне ие болуы керек. Оларға:

• ақпараттық құзыреттілік (мәселелерді шешу үшін ақпаратты іздеу, талдау, түрлендіру, қолдану мүмкіндігі);

• коммуникативтік құзыреттілік (қабілетіне тиімді ынтымақтасуға, басқа адамдармен);

• өзін-өзі ұйымдастырудың құзыреттілігі (мақсат қою, жоспарлау, денсаулыққа жауапкершілікпен қарау, Жеке ресурстарды толыққанды пайдалану қабілеті), өздігінен білім алу (табыстылық пен бәсекеге қабілеттілікті қамтамасыз ете отырып, кәсіби өмір бойы өзінің білім беру траекториясын құрастыру және жүзеге асыру қабілеті).

Қорытындылай келе, қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімінің кәсіби құзыреттілігін дамыту өзін-өзі дамытудың педагогикалық процесі болып табылады, оның аясында мұғалім өз қызметін бағдарламалау, кәсіби және жеке өсуге бағдарлау, өзінің кәсіби қызметін әлеуметтанулық, мәдени, тарихи, психологиялық, этнологиялық, лингвистикалық, дидактикалық және тілдерді оқытудың басқа аспектілерін, оларды оқыту мен бірлесіп оқытуды кешенді түрде қамтитын қабілетке ие болады.