Қазақ тілі сабағында балалардың коммуникативтік құзыреттілігін ұлттық ойындар арқылы дамыту

Садуакасова Жадыра Токтаровна

ШҚО білім басқармасы Өскемен қаласы бойынша білім бөлімінің №2 «Бүлдіршін» балабақша-бөбекжайы КМҚК

Аннотация

Қазіргі білім беру жүйесінде мектепке дейінгі жастағы балалардың коммуникативтік құзыреттілігін қалыптастыру – маңызды міндеттердің бірі. Аталған мақалада қазақ тілі сабақтарында ұлттық белсенді ойындарды заманауи оқыту әдістерімен ұштастыра қолданудың тиімді жолдары қарастырылады. Ұлттық ойындардың жаңартылған мазмұны арқылы балалардың ауызша сөйлеу дағдыларын дамыту, сөздік қорын молайту, тілдік қарым-қатынасқа еркін түсу қабілеттерін қалыптастыру мәселелері талданады. Мақалада практикалық тәжірибеге негізделген ойын үлгілері ұсынылып, олардың педагогикалық маңызы ашылады.

Түйінді сөздер: қазақ тілі, коммуникативтік құзыреттілік, ұлттық ойындар, асық ойындары, белсенді оқыту әдістері, мектепке дейінгі білім.

Кіріспе

Қазақстан Республикасының білім беру саясаты мемлекеттік тілді меңгерген, ұлттық құндылықтарды бойына сіңірген тұлға қалыптастыруды көздейді. Осы тұрғыда мектепке дейінгі кезеңде қазақ тілін оқытуда баланың коммуникативтік құзыреттілігін дамыту ерекше маңызға ие.

Мектепке дейінгі жастағы балалар тілді арнайы ереже арқылы емес, күнделікті қарым-қатынас, ойын және әрекет барысында меңгереді. Сондықтан қазақ тілі сабақтарын ойын технологияларына негіздеу – оқытудың ең тиімді жолдарының бірі. Ұлттық ойындар баланың жас ерекшелігіне сай, эмоционалдық жағынан әсерлі әрі тәрбиелік мәні жоғары құрал болып табылады.

1. Коммуникативтік құзыреттілік ұғымының теориялық негіздері

Коммуникативтік құзыреттілік – баланың тілдік білімін қарым-қатынас барысында еркін қолдана алуы, өз ойын түсінікті жеткізуі, сұрақ қоя білуі және жауап беруі.

Мектепке дейінгі жаста бұл құзыреттілік:

тыңдау және түсіну;

ауызша жауап беру;

қарапайым сөйлем құрау;

қимыл-әрекетпен байланыстырып сөйлеу

дағдылары арқылы қалыптасады.

Қазақ тілі сабақтарында коммуникативтік құзыреттілікті дамытуда тілдік ортаны жасанды емес, табиғи жолмен ұйымдастыру қажет. Бұл міндетті ұлттық ойындар тиімді орындайды.

2. Ұлттық ойындардың тәрбиелік және тілдік мүмкіндіктері

Ұлттық ойындар қазақ халқының тұрмыс-тіршілігін, дүниетанымын, салт-дәстүрін бейнелейді. Олар баланың:

ұлттық сана-сезімін қалыптастырады;

қозғалыс белсенділігін арттырады;

тілдік әрекетке деген қызығушылығын оятады.

Ұлттық ойындарды қазақ тілі сабағында қолдану арқылы бала тек сөз жаттап қана қоймай, сол сөзді әрекет барысында қолдануды үйренеді. Бұл – тіл үйренудің ең табиғи жолы.

3. Ұлттық асық ойындарын заманауи әдістермен бейімдеу

Қазіргі таңда ұлттық асық ойындарын жаңаша форматта қолдану өзекті болып отыр. Атап айтқанда:

«Хан талапай»

Балалардың жылдам ойлауын, шапшаң жауап беруін дамытады. Ойын барысында педагог сұрақ қойып, балалар жауап береді немесе сөйлем құрайды.

«Бес кеней»

Тақырыптық сөздерді меңгертуге бағытталған. Әр асық белгілі бір сөзді немесе суретті білдіреді.

«Бестемше»

Балалардың диалогтік сөйлеу дағдысын қалыптастырады. Балалар бір-біріне сұрақ қойып, жауап береді.

«Асық сөйлейді»

Сөйлем құрау және байланыстырып сөйлеуді дамытуға арналған заманауи ойын.

«Сақа кімде?»

Тыңдау, түсіну және ойды дұрыс жеткізу дағдыларын жетілдіреді.

4. Ұлттық ойындарды қолданудағы заманауи әдістер

Ұлттық ойындарды қазақ тілі сабақтарында:

коммуникативтік әдіспен;

қимыл арқылы оқыту (TPR);

ойын технологиясы;

интерактивті әдістермен

ұштастыра қолдану балалардың тілдік белсенділігін арттырады.

5. Педагогикалық тәжірибеден алынған нәтижелер

Ұлттық ойындарды жүйелі қолдану нәтижесінде балалардың:

қазақ тілінде еркін сөйлеуге деген сенімі артады;

сөздік қоры байиды;

тілдік қарым-қатынасқа түсу дағдысы қалыптасады;

сабаққа деген қызығушылығы жоғарылайды.

Қорытынды

Қазақ тілі сабақтарында ұлттық ойындарды заманауи әдістермен үйлестіріп қолдану балалардың коммуникативтік құзыреттілігін дамытудың тиімді жолы болып табылады. Ұлттық ойындар арқылы ұйымдастырылған сабақтар тәрбиелік, дамытушылық және білімдік мақсаттарды толық қамтамасыз етеді.

Әдебиеттер тізімі

Аймауытов Ж. Тәрбиеге жетекші. – Алматы, 2013.

Құдайбергенова К. Құзыреттілік – тұлға дамуының негізі. – Алматы, 2018.

Сыздықова Р. Қазақ тілін оқыту әдістемесі. – Алматы, 2020.

Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты. – Астана, 2022.

Нұрғалиева Г. Инновациялық педагогикалық технологиялар. – Алматы, 2019.