Педагогтің аты-жөні

 Ж. Қонысов

Күні

 15.11.2024 жыл

10 «А» сынып

Қатысушылар саны:

қатыспағандар:

Сабақтың тақырыбы

Батыс түрік(603-704 жж.) және Шығыс түрік қағанаттары (682-774 жж.)" тақырыбындағы сабақ жоспары)

Берілген сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

VI-IX ғасырлардағы мемлекеттерді білу. және картаны пайдалана отырып, саяси процестерді түсіндіру

Ұлы Түркі қағанатының сыртқы саясатының негізгі бағыттарын анықтау" тақырыбындағы сабақ жоспары

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар қолдарынан келеді:

ежелгі адамдардың өмір сүру жағдайларын зерттейді" тақырыбындағы сабақ жоспары;

Ежелгі адамдардың өмірі мен еңбек құралдарының өзгеру себептерін біледі" тақырыбындағы сабақ жоспары

 Оқушылардың көпшілігі мыналарды орындай алады:

Олар қысқа, логикалық түрде құрастырылған жауап беру қабілетін қалыптастыру бойынша жұмыс жүргізуде

Кейбір оқушылар мыналарды орындай алады:

теориялық білімдерін тәжірибеде қолдана білуін тексеру;

Жетістік критерийлері" тақырыбындағы сабақ жоспары

Қазақстанда орта ғасырларда өмір сүрген түркі мемлекеті, оның саяси-экономикалық құрылымы туралы білімдер.

Батыс Түрік қағанатының дипломатиялық, мәдени байланыстарын дамыту туралы ой-пікірлерін қозғай отырып, ой-өрісі мен ой-өрісін дамыту.

Құндылықтар

Әділдік және жауапкершілік айы;

Апта дәйексөзі:

Тура биде, туған жоқ.

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңдері" тақырыбындағы сабақ жоспары

Мұғалімнің іс-әрекеті

Білім алушылардың іс-әрекеті" тақырыбындағы сабақ жоспары

Бағалау

Ресурстар

Оқытылатын тақырыптың өзектілігі.

Тыңдалуда" тақырыбындағы сабақ жоспары

Жаттығуды орындайды

Үй тапсырмасын тексеру

Тыңдап, сұрақтар қояды.

Тапсырмаларды орындайды

Үй тапсырмасын сұрауға арналған сұрақтар" тақырыбындағы сабақ жоспары:

1. Түркі қағанатының құрылуы туралы не білдіңіз?

2. Қытай дереккөздері түркі қағанаты туралы не айтады?" тақырыбындағы сабақ жоспары.

3. Түркі қағанатының ішкі және сыртқы саясаты туралы айта аласыз ба?

4. Түркі қағанатының шаруашылық қызметі туралы не білесіңдер?

5. Түркі халықтарының діни наным-сенімдері туралы не білесіңдер?

Суреттер қарайды, түсіндіреді. Бейнелеудегі айырмашылықтарды табыңыз.

Олар сабақта үйренгісі келетін мақсаттар мен міндеттерді қояды

Сабақтың жағымды көңіл-күйіне бейімделеді.

Жұмбақтар құрастырады

Интерактивті тақта, бейнеролик" тақырыбындағы сабақ жоспары

Суреттер-жұмбақтар" тақырыбындағы сабақ жоспары

.Оқушылардың білімдерін өзектендіру. (4 мин)

БАТЫС ТҮРІК ҚАҒАНАТЫ (603-704 жж.)" тақырыбындағы сабақ жоспары

Қағанаттың құрылуы мен территориясы" тақырыбындағы сабақ жоспары

Территориясы - шығысында Алтай тауларынан бастап солтүстік-батысында Каспий теңізінің жағалауына дейін.
Негізгі шоғырланған аймақ - Жетісу (Жетісу).
Қағанаттың астанасы мен қысқы ордасы Суяб қаласы (Шу өзенінің жағасында) болды.
Жазғы ставка - Мыңбұлақ (қазіргі Жамбыл облысы аумағында).

Этникалық құрамы

Батыс Түрік қағанатының (бұдан әрі - БҚО) этникалық өзегіне айналған"10 тайпа" тақырыбындағы сабақ жоспары
- Қаратаудың шығыс бөктерінен Жоңғарияға дейінгі аумақта орналасқан "он ок будун" тақырыбындағы сабақ жоспары.

"Он тайпаның" құрамына Ашина, үйсіндер, қаңлылар, түргештер, ұйғыр қырғыздары, қарлұқтар, оғыздар, қимақтар мен қыпшақтар кірді.

Саяси тарих

Қағанаттың алғашқы билеушісі" тақырыбындағы сабақ жоспары Тардуш (Дато).
- Оның тұсында қағанат саяси жағынан өте күшті болды.
Шығыс түрік қағанатына жиі басып кірді" тақырыбындағы сабақ жоспары қытайлар" тақырыбындағы сабақ жоспары.
Шығыс түрік қағанатының әлсіреуін пайдаланып, Тардуш оны басып алып, біртұтас қағанат құруды көздеді.
Осы мақсатта ол Алтайдағы тайпаларға шабуыл жасап, оларды өзіне бағындырды, содан кейін өзін Шығыс түрік қағанатының қағаны деп жариялады.
VII ғасырдың бірінші жартысындағы шекаралардың кеңеюі және саяси үстемдіктің күшеюі" тақырыбындағы сабақ жоспары. Әскери-теңіз күштерінде, Шегух (610-618 жж.) және Тон (618-630 жж.) қағандарының тұсында орын алады.
Шегуқағанаттың шекарасын шығыста Алтайға, батыста Тарим өзені мен Памир бөктеріне дейін кеңейтті.
Билік кезінде Қағанның үні" тақырыбындағы сабақ жоспары (618-630):

1. Батыс бағытта әскери жорықтар жасады.

2. Орта Азиядағы басқару жүйесін қайта реформалады.

3. Жергілікті тұрғындар арасынан салық жинаушыларды тағайындап, оларға "селиф" лауазымын берді.

4. Селифтер оларды басқаратын жауынгерлерге есеп берді.

5. Самарқанд қаласын өз қарамағына беру мақсатында ол қызын қала билеушісіне күйеуге беріп, оны өзінің орынбасары етіп жариялады.

6. Батыста ол Иранмен және Византиямен қарым-қатынаста сыртқы саясатта маңызды рөл атқарды.

627 жылы Тон Византияға әскери көмек жіберді.
Византия Иранмен күресте Батыс Қазақстан Облысының одақтасына айналды.
Ішкі саясатты жүзеге асыру сыртқы саясатқа қарағанда қиынырақ болды.
630 жылы дулу мен Нушеби арасындағы көпжылдық алауыздық басталды:

- Қағанат ұзаққа созылған дағдарыс кезеңіне аяқ басты. Осы уақыт ішінде Сырдарияның оңтүстік-батысындағы барлық иеліктер жоғалды.

Қағанаттың құлдырауы

634 жылы Нушеби тайпасының қолдауымен Ешбар Елтеріс билікке келді.:
Мемлекетті бөле отырып, басқару жүйесін реформалады" тақырыбындағы сабақ жоспары "10 тайпа" ("ол жарайды будун") тақырыбындағы сабақ жоспары - 5 дулу және 5 нушеби.
"Будун" сөзі "ел, халық" дегенді білдіреді.
Қағанаттың әрбір иелігінде он түмен (бір түменде 10 мың қарулы жауынгер) болды.
Іле және Шу аңғарларындағы "он ок будун" деп Нұшеби және Дулу тайпаларының үстемдік етуші басқару жүйесі түсінілді.

Батыс Түрік қағанатындағы әлеуметтік жағдай" тақырыбындағы сабақ жоспары

Қағанаттың басқару жүйесі" тақырыбында сабақ жоспары жасалды Патриархалдық-феодалдық сипат.
Абсолюттік билік Қаған әулетінің бір мүшесінен екіншісіне мұрагерлік жолмен өтті.
Қаған - қағанаттағы бірінші тұлға.
Билік қаған тағайындаған дворяндар өкілдерінің қолында болды.

Ябгу, шад, елтебер - қаған әулетіне жататын жоғары мемлекеттік атақтар.
Буруктар, тархандар - сот функцияларын атқарды.
Бекі - қағанның жергілікті жердегі тірегі.
Кара будундар - қауымдық малшылар ("қарапайым халық", "чернь") тақырыбындағы сабақ жоспары.

Олар әдетте әр түрлі міндеттерге жататын.
Міндетті әскери қызмет өткеру үшін адамдар бөлінген "қан парызы" міндеті болды.
Таталар - құлдар.
Татамилер түріктер жаулап алған Жетісудың вассал, отырықшы халқы деп аталды.
Түркі қоғамында "татсыз түркі болмайды" деген тіркес қалыптасқан.
Түріктердің көрші тайпалар мен халықтарға жасаған жорықтарының мақсаттарының бірі құлдарды тұтқындау болды.
БЖК-да құлдық болды, әскери тұтқындар құлдыққа түсті.

Шаруашылық" тақырыбындағы сабақ

1.Мәтінді толықтыру.
Батыс түрік қағанаты оңтүстік-шығыста ____ және Шу өзендерінен бастап, солтүстік-батыста ____ және Кубань өзендерінің төменгі ағысына дейінгі аумақты алып жатты. Қағанаттың астанасы және қағанның қысқы ордасы _____ өзенінің жағасында орналасқан _____ қаласы, ал жазғы ордасы мына жерде болды. _______

23

3. Тарихи портрет.
А) Иранмен және Византиямен қарым-қатынаста сыртқы саясатта маңызды рөл атқарды. Олардың арасындағы қақтығыстарда ол әрқашан өзінің одақтасы Византияның жағында болды.
Б) 634 жылы Нушеби тайпасының қолдауымен ол билікке келді. Реформалар жүргізе бастады, мемлекеттік басқару жүйесін енгізді – "он ок будун"

СҰРАҚТАР

1.      Батыс Түрік қағанатында мемлекетті басқарудың жаңа жүйесі – "он ок будун" енгізілді.

2.      Батыс Түрік қағанатындағы қауымдық малшылар" атты сабақ жоспары

3.      Тон қағанның билік еткен жылдары

4.      Батыс Түрік қағанатында сот істері атқарылды" тақырыбындағы сабақ жоспары

5.      Батыс Түрік қағанатының жазғы ставкасы" тақырыбындағы сабақ жоспары

6.      Қаған Шегудің Батыс Түрік қағанатында билік еткен жылдары

7.      634 жылы азаматтық қақтығыстар нәтижесінде Нушеби тайпасының қолдауымен билік басына келді" тақырыбындағы сабақ жоспары

Сұрақтарға ауызша, түсіндірмемен жауап береді.

Мысалдардан қателерді табады

Сөзжұмбақты болжап, сабақтың мақсаты мен тақырыбын тұжырымдайды. Өз ойын баяндайды.

Әр топ өз параграфын оқиды, флипчартта зерттелген материалдан негізгі ақпаратты таңдайды және ұсынады. Осыдан кейін оқушылардың әр тобы үстелден үстелге өтіп, жаңа ақпаратты мұқият тыңдайды. Содан кейін оқушылар топтарға оралып, кеңескеннен кейін басқа топтардың жұмысын бағалайды.

Стратегия

"Шын - шын емес" тақырыбындағы сабақ жоспары

Интерактивті тақта

Мұғалімнің ауызша бағалауы" тақырыбындағы сабақ жоспары.

Өзара бағалау

"Стикер" стратегиясы

АКТ, жұмбақтар

Оқулық, маркерлер, флипчарт, стикерлер" тақырыбындағы сабақ жоспары

Сабақты қорытындылау (5 мин)

Рефлексия:

- сабақтың мақсаты орындалды ма?

- қандай қиындықтар туындады?

- ал енді мен сабақта алған білімімді бағалауды ұсынамын ("Мен қайдамын?" гүлі)

Олар алған әсерлерін стикерлерге жазып, тиісті жапырақшаға жапсырады.

Оқушылар өз түсініктерін негіздеу қабілетін көрсетеді

Өзін-өзі бағалау

Рефлексивті парақ, стикерлер