ҚАЗАҚСТАН ТАРИХЫ ПӘНІН ОҚЫТУДА КОМИКСТЕРДІ ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ТАНЫМДЫҚ ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ

Қазіргі білім беру жүйесінде оқушылардың оқу үдерісіне қызығушылығын арттыру – өзекті мәселелердің бірі. Әсіресе Қазақстан тарихы сияқты мазмұны күрделі, дерекке бай пәнді оқыту барысында оқушылардың тарихи оқиғаларды есте сақтауы, себеп-салдарлық байланыстарды түсінуі және тарихи тұлғалардың қызметін саналы қабылдауы мұғалімнен жаңашыл әдістерді талап етеді. Дәстүрлі түсіндіру мен мәтінге негізделген оқыту тәсілдері барлық оқушы үшін бірдей тиімді бола бермейді. Осы тұрғыдан алғанда, визуалды ойлау мен шығармашылықты ұштастыратын комикс технологиясын пайдалану – тарих пәнін оқытудың тиімді жолдарының бірі. Комикс тарихи ақпаратты қысқа мәтін мен бейнелі сурет арқылы жеткізіп, оқушының қызығушылығын арттыруға, тарихи мазмұнды жеңіл қабылдауына мүмкіндік береді. Бұл ғылыми жұмыстың мақсаты – Қазақстан тарихы пәнін оқытуда комикстерді қолданудың теориялық негіздерін қарастыру және оның оқушылардың танымдық қызығушылығын арттырудағы педагогикалық мүмкіндіктерін талдау.

Қазақстан тарихы пәні – оқушылардың ұлттық сана-сезімін қалыптастыратын, тарихи жадыны дамытатын негізгі оқу пәндерінің бірі. Мемлекеттік білім беру стандарттарында бұл пәнді оқыту барысында оқушының тек ақпаратты меңгеруі ғана емес, сонымен қатар тарихи ойлау, салыстыру, талдау және бағалау қабілеттерін дамыту көзделеді. Қазіргі педагогикада білім алушы – оқу үдерісінің белсенді субъектісі. Осыған байланысты мұғалім оқушылардың жас ерекшеліктерін, қабылдау ерекшелігін, қызығушылығын ескере отырып, оқытудың тиімді әдіс-тәсілдерін таңдауы қажет. Зерттеуші мұғалім ретінде тарих сабағында тек дайын ақпарат берумен шектелу жеткіліксіз, керісінше, оқушыны ойландыру, талқылауға тарту маңызды. Тарихи материалдың көлемді болуы, даталар мен есімдердің көптігі кей жағдайда оқушылардың пәнге деген қызығушылығын төмендетуі мүмкін. Сондықтан тарихи мазмұнды көрнекі, қысқа әрі мағыналы формада ұсыну – педагогикалық тұрғыдан өзекті мәселе. Осы қажеттіліктен комикс технологиясын қолдану идеясы туындайды.

Комикс – мәтін мен суреттің үйлесімі арқылы ақпарат жеткізетін визуалды-коммуникативтік құрал. Педагогикада комикс оқушылардың визуалды ойлауын, қиялын және шығармашылық қабілетін дамытуға ықпал ететін әдіс ретінде қарастырылады. Теориялық тұрғыдан алғанда, комикс технологиясы конструктивистік оқыту теориясына негізделеді. Бұл теория бойынша оқушы білімді дайын күйінде алмайды, оны өз тәжірибесі арқылы құрастырады. Комикстер арқылы оқушы тарихи оқиғаны тек оқып қана қоймай, оны елестетеді, кейіпкерлердің әрекетін талдайды және өзін сол тарихи кезеңде жүргендей сезінеді. Сонымен қатар комикс көпарналы қабылдауды қамтамасыз етеді: мәтін арқылы – логикалық ойлау, сурет арқылы – бейнелі ойлау іске қосылады. Бұл әсіресе орта буын оқушылары үшін тиімді. Психологтардың зерттеулеріне сәйкес, визуалды ақпарат мәтіндік ақпаратқа қарағанда ұзақ уақыт есте сақталады. Мұғалім үшін комикс – тек көрнекілік емес, оқушылардың танымдық белсенділігін арттыратын педагогикалық құрал. Комикс арқылы тарихи деректі ықшамдап, негізгі мағынаны сақтай отырып жеткізуге болады. Қазақстан тарихы пәнінде комикстерді қолдану бірнеше бағытта жүзеге асырылуы мүмкін. Біріншіден, тарихи оқиғаларды сипаттау барысында. Мысалы, Қазақ хандығының құрылуы, жоңғар шапқыншылығы кезеңі немесе Алаш қайраткерлерінің қызметін комикс форматында ұсыну оқушылардың тақырыпты тез қабылдауына ықпал етеді. Екіншіден, тарихи тұлғалардың бейнесін ашуда комикс тиімді құрал бола алады. Тарихи тұлғаның өмір жолын, шешім қабылдау сәттерін сурет пен диалог арқылы көрсету оқушылардың эмоционалдық қатынасын арттырады. Үшіншіден, комиксті оқушылардың өздеріне жасату – зерттеушілік және шығармашылық қабілеттерін дамытудың тиімді жолы. Оқушы тарихи тақырыпты зерттеп, негізгі мазмұнын іріктеп, оны комикс түрінде ұсыну арқылы ақпаратты тереңірек меңгереді. Комикс технологиясы оқушылардың көрнекі және шығармашылық ойлауын дамытуға арналған әдіс болып табылады. Мэттью Макклаудтың зерттеуі бойынша комикс – бұл мәтін мен визуалды бейненің үйлесімі, ол ақпаратты есте сақтау деңгейін 30–40% арттырады.

• Визуалды ақпарат логикалық ақпаратқа қарағанда тез қабылданады

• Диалог пен әрекет арқылы тарихи факт түсінігі жеңілдетіледі

• Конструктивизм теориясына сәйкес оқушы ақпаратты тек қабылдап қана қоймай, өз тәжірибесі арқылы қайта құрады

Комикс әдісі оқушыны пассивті тыңдаушыдан белсенді зерттеушіге айналдырады. Мысалы, Алаш қайраткерлерінің қызметін комиксте бейнелеу арқылы оқушылар олардың шешімін, қиындықтарын түсініп, тарихи кезеңді тереңірек меңгереді.

Өз тәжірибемде комиксті қолдану оқушылардың сабаққа қатысу белсенділігін арттырып, тарихи терминдерді дұрыс қолдануына, оқиғалар арасындағы байланысты түсінуіне оң әсер ететіні байқалады. Бұл әдіс әсіресе дәстүрлі оқытуда енжарлық танытатын оқушыларды сабаққа тартуға мүмкіндік береді. Танымдық қызығушылық – оқушының білім алуға деген ішкі ынтасы. Комикс технологиясы бұл қызығушылықты бірнеше жолмен арттырады. Біріншіден, визуалды тартымдылық оқушы назарын бірден аударады. Екіншіден, қысқа диалогтар мен көріністер тарихи ақпаратты жеңіл әрі түсінікті етеді. Комикс арқылы берілген материал оқушыға «қиын мәтін» ретінде емес, қызықты оқиға ретінде қабылданады. Комиксті сабақта қолдану тек көрнекілікпен шектелмейді, ол оқушылардың танымдық қызығушылығын арттырады.
Мысалы:

- 7-сынып оқушыларына «Жоңғар шапқыншылығы» тақырыбын түсіндіргенде, комикс арқылы тарихи кейіпкерлердің стратегиясы мен қарсыластарының әрекеті көрнекі көрсетілді. Нәтижесінде оқушылар тарихи деректерді тез қабылдап, маңызды фактілерді есте сақтады.

- Комикс жасау тапсырмасын орындау барысында оқушылар зерттеу дағдыларын қолданды: тарихи деректі іздеу, оқиғаларды реттеу, негізгі мәселелерді анықтау.

Комикс технологиясы оқушының мотивациясын арттырады, тарихи ойлау қабілетін дамытады және сабаққа белсенді қатысуын қамтамасыз етеді. Оқушылар ақпаратты «қызықты оқиға» ретінде қабылдайды, бұл олардың пәнге деген қызығушылығын тұрақты етеді. Бұл өз кезегінде оқушының пәнге деген оң көзқарасын қалыптастырады. Сабақта байқағаным, комикс қолданылған сабақтарда оқушылар сұрақ қоюға, пікір білдіруге белсендірек қатысады. Сонымен қатар комикс оқушылардың тарихи эмпатиясын қалыптастырады, яғни олар өткен дәуір адамдарын түсінуге тырысады. Бұл – тарих пәнінің маңызды тәрбиелік мақсаты.

Қорытындылай келе, Қазақстан тарихы пәнін оқытуда комикстерді қолдану – оқушылардың танымдық қызығушылығын арттыруға бағытталған тиімді педагогикалық тәсілдердің бірі. Комикс технологиясы тарихи материалды визуалды, түсінікті және қызықты формада ұсынуға мүмкіндік береді. Тарихшы мұғалім үшін бұл әдіс оқыту үдерісін жаңғыртуға, оқушылардың белсенділігін арттыруға және тарих пәнінің тәрбиелік әлеуетін күшейтуге жол ашады. Комикстерді мақсатты әрі жүйелі қолдану Қазақстан тарихы пәнінің мазмұнын терең меңгеруге ықпал етеді деп қорытынды жасауға болады.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Құдайбергенова К.С. Құзыреттілікке бағытталған білім беру. – Алматы: Рауан, 2019

2. Нұрғалиева Г.К. Педагогикалық инновациялар және оқыту технологиялары. – Алматы, 2020.

3. Сейітов С. Қазақстан тарихын оқыту әдістемесі. – Алматы: Мектеп, 2018.

4. Жұмабекова Ф.Н. Оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастыру жолдары. – Алматы, 2019.

5. Egemen.kz. «Қарағандылық оқушылар тарихи комикс журнал шығарды» — 13.02.2023.

6. BAQ.kz. «Қарағандылық оқушылар ел тарихын дәріптейтін комикс журналдар шығарды» — 13.02.2023.

7. Gov.kz. «Комикстер арқылы білімге: Қарағанды мектебінде аниме көмегімен Қазақстан тарихын зерттей бастады» — 2025.

8. Malim.kz. «Оқушыларда комикс арқылы отансүйгіштікке бағыттайтын жоба» — 17.02.2024.