Сабақтың тақырыбы: Қазақстанның көрнекті суретшілері
Сабақтың мақсаты:

Оқушыларға Қазақстан суретшілерінің еңбектері, қысқаша өмірбаяны туралы мағлұмат беру.

Шешім табу, ықшамдап бейнелеу, құрылымын айқындай білу, үйлесімді орналастыру дағдыларын дамыту.

Елжандылыққа,еңбексүйгіштікке,адамгершілікке, әсемдікке тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: Дәстүрлі оқыту
Сабаққа қажетті құрал жабдықтар: Суретшілер туралы мәліметтер. Сурет альбомы, қарындаш бояу, т. б.
Сабақтың барысы: Ұйымдастыру кезеңі.
Оқушылармен амандасу

Психологиялық ахуал

Қуанамын мен де,

Қуанасың сен де,

Қуанайық достарым,

Арайлап атқан күнге.

Топқа бөлу

1. Портрет

2. Пейзаж

3. Натюрморт

Үй тапсырмасын тексеру.

1. Бейнелеу өнері дегеніміз не? Айналамыздағы өмір көріністерін жазықтықта әрі кеңістікте б.
2. Бейнелеу өнерінің түрлерін ата Кескіндеме, графика, мүсін, сәулет, қолөнер, дизайн

3. Кескіндеме өнері дегеніміз не? Түрлі түсті бояумен орындалатын көркем шығ.

4. Сурет салудың қандай түрлерін ата. Затқа қарап сурет салу, елестетіп салу, ойдан салу

5. «Көкпар» картинасын жазған кім? Қанапия Телжанов

6. «Тоғызыншы толқын» картинасын жазған суретші?  Иван Константинович Айвазовский

Жаңа тақырып. Қазақстанның көрнекті суретшілері

Қазақ суретшілерінің алғашқыларының бірі Шоқан Уәлиханов (1835-1865). Ол графикалық өнерде туған елінің табиғаты, көне ескерткіштер, костюм, портреттер сияқты көптеген тақырыпта сурет салумен айналысқан. Оның негізгі жұмыстары: Тезек төре, Мамырхан Рүстемов, Автопортрет т.б.

Қазақстанның реалистік бейнелеу өнері.

Николай Гаврилович Хлудов (1850 -1935) есімімен байланысты. 1877 ж географиялық эспедицияға қатысып, жергілікті халықтардың этнографиялық көркемсуретті альбомын құрастырды. Хлудов картиналарында қазақ тұрмысын өзі көрген қалпында бейнелеген, оны тануға ұмтылғанын және жергілікті тұрғындарға деген шынайы жылылық сезімі “Тайынша мінген бала”, “Жасауыл”, “Қобыз тыңдап отырған қазақтар”, “Қойшы бала”, “Тянь-Шань баурайындағы шөп шабу”, т.с.с. шығармаларында айқын байқалады. Хлудов шығармаларының басым көпшілігі ҚР Мемлекеттік Орталық музейінің қорында сақтаулы тұр.

Қазақстанда бейнелеу өнерінің кәсіпқой шеберлерін даярлайтын студия 1920 жылы Н.Г.Хлудов ұйымдастырып, осы студияда көптеген суретшілер (Ә.Қастеев, Ә. Ысмайылов, Сергей. А. Чуйков, Г.А. Брылов, А.Н. Бортников, т.б.) білім алды.

Әбілхан Қастеев (1904 —1973 жж.) — қазақтың әйгілі кескіндемешісі, график-суретші, қазақ бейнелеу өнерінің негізін салушылардың бірі. Туып-өскен жері — Алматы облысы,  Жаркент ауданы. Қазақстанның халық суретшісі. Қазақстан Суретшілер одағы басқармасының төрағасы. Еңбек жолын Түрксіб темір жол құрылысында жұмысшы болып бастады. Алматыда суретші Хлудовтың студиясында сурет өнерінің қыр-сырын үйренеді. Халық өмірінің алуан көріністерін шынайы бейнелеген мыңнан астам көркем туындыларды дүниеге келтірген. Әбілхан Қастеев суретші ретінде өзіндік дара қолтаңбасымен ғана ерекшеленіп қоймай, туған жері мен өскен елін перзенттік махаббатпен жырлай алған біртуар суреткер. Оның «Биік таулы мұз айдын», «Гүл ашқан алма», «Менің Отаным», «Жайлаудағы автодүкен», «Қапшағай ГЭС –І» т.б. 

"Қазан төңкерісі" орденімен, "Еңбек Қызыл Ту" орденімен екі рет, «Құрмет белгісі» орденімен марапатталған.

Қазақ КСР еңбек сіңірген өнер қайраткері

Қазақ КСР халық суретшісі.

Шоқан Уалиханов атындағы Қазақ КСР-нің мемлекеттің премиясы

Айша Ғарифқызы Ғалымбаева (1917- 2008)  Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы, Есік ауылында дүниеге келген.

Қазақ қыздарының ішінен суретшілік мамандықты тұңғыш рет игерген қазақ кескіндемешісі және кино суретшісі, қазақтың халық суретшісі атағын да бірінші болып алған кескіндемеші-суретші.

Алматы көркемсурет училищесін, одан кейін Мәскеу жалпыодақтық кинематографистер институтының, мода өнері факультетін бітірген. Суретшінің кез-келген туындысынан халқының өнеріне деген ерекше махаббатты көруге болады. Негізгі еңбектері: «Батыр Ана», «Сәукеле», «Көктем және күз» және т. б.

Шығармашылық қызметін «Махаббат туралы аңыз», «Шабандоз қыз» және «Бұл Шұғылада болған еді» фильмдеріне эскиз жасаудан бастады. 

Қанапия Темірболатұлы Телжанов  (1927-2013) Омбы қаласында туған

Кескіндемеші, қазақ монументті кескіндеме өнерінің негізін салушылардың бірі, педагог, қоғам қайраткері,  ҚР Ұлттық ғылым академиясының академигі. Алғашқы көркем шағын жанрлық туындысы – “Жамал” картинасы (1955, Мәскеу, Третьяков галереясы) арқылы одаққа танылды. Кешқұрым алау жанында ойға шомылып отырған шопан қыздың лирикалық жарқын бейнесі арқылы Телжанов адам болмысымен ортаның жарасымдылығын кейіпкер жан дүниесінің тазалығын, айқындығын таңғажайып нәзіктікпен ашып көрсетеді.
Полотно тұтас бір тылсым тыныштыққа бөліп тұрғандай. Көкжиектің кең аумағы
және суретте соны қайталайтын композициялық сызықтар едәуір дәрежеде тепе-тең үйлесімділікті танытарлықтай әсер туғызады.Жасыл және көгілдір бояулардың үйлесімі шығарманың колориттік құрлымына арқау болған. Сол үйлесімділіктен көктемгі дала көріністерін бейнелегенде сарғыш, жасыл түстен көгілдір жасыл реңге жеңіл ауысады және тау жоталарының күлгін көгілдір түстері нәзік иірімдер құрайды.
Бұл туындыдан поэтикалық бастау айрықша көрініс тапқан.Суретші күнбе- күнгі тіршіліктен, өмірдің бір адамды табиғи ағымынан ғажайып сұлулықты да, кемеңгер даналықты да көре білген.
Одан басқа да 1949 жылдан Телжанов шығармалары респ., бұрынғы ТМД елдерімен қатар халықаралық көркемсурет көрмелерінде, мұражайларында және шетелдердегі жекеменшік галереялар қорында сақтаулы.

“Атамекен”, “Домбыра әуендері”, екеуі де 1958; “Көкпар”, 1960; “Тыныштық” 1964; “Кеңес”, 1966) 1967 жылы Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлығы берілді.

Молдахмет Сыздықұлы Кенбаев (1925 – 1993) жыл, Қостанай облысы Амангелді ауданы  дүниеге келген. Алғашқы қазақ кәсіби суретшілерінің бірі, кескіндемеші, педагог, Қазақстанның халық суретшісі. Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері. Құрманғазы бейнесін шынайы жеткізгені үшін 1959 жылғы республикалық бәйгеде 1-сыйлыққа ие болды. «Асауға құрық салу» «Жолдағы әңгіме» «Көкпар»т.б.

1931 – 41 ж. Алматыдағы балалар үйінде тәрбиеленді.

Алматы көркемсурет училищесін бітірген. Мәскеу көркемсурет институтын (1956) бітірген.

1956 – 59 ж. Қазақстан Көркемсурет қоры басқармасының төрағасы.

1968 – 74 ж. Қазақстан Суретшілер одағының кескіндеме секциясының төрағасы болды.

“Құрмет Белгісі” орденімен және медальдермен марапатталған

Ағымсалы Дүзелханұлы Дүзелханов 1951 жылы 19 тамызда Қызылорда облысының Қазалы қаласында дүниеге келді. 1976 жылы Алматы көркемсурет училищесін, 1982 жылы В.И.Суриков атындағы Мәскеу көркемсурет институтын тәмамдаған. Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері. Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының "Графикалық дизайн" кафедрасының оқытушысы, график-кескіндемеші.
Қолданбалы графика, плакат, кітап безендіру, кескіндеме, портрет жанрларында еңбек етеді. Тарихи, фольклорлық тақырыптағы және балаларға арналған 200-ден астам кітапты, әлеуметтік және тарихи тақырыптағы 50-ден астам плакатты безендірген. «Томирис», «Сақтар», «Айман - Шолпан», «Қыз Жібек», т.б. литографиялардың «Алтын сарбаз», «Түркістан», «Ордабасы», «Көроғлы», «Оғыз хан», т.б. кескіндеме жанрындағы туындылардың авторы. Сондай-ақ, оның «Абылай хан», «Әбілқайыр хан»,»Әйтеке би», «Қазыбек би», «Төле би», «Қорқыт» тәрізді портреттер сериясы бар. Қазақстанның ұлттық ақшасы - теңгені безендірушілердің бірі. «Жоғалған ұйқы» қуыршақты мультфильмінің қоюшы-суретшісі болған. Дүзелханов Қазақстан Мемлекетінің сыйлығын, Абай, Әлішер Навои атындағы сыйлықтардың иегері. Туындылары Қазақстанның және шетелдердің өнер мұражайларына қойылған. Кітап және қондырғылы графика саласында жұмыс істейді.
Елінің мақтанышына айналған А.Дүзелханов бейнелеу өнерінің беделін көтеріп, Америкада 150 елдің қылқалам шеберлері қатысқан іріктеуде «Дүние жүзі суретшісі» деген мәртебелі атаққа ие болған 33 суретшінің бірі.
Қазақ бейнелеу өнерінде бұлардан басқа көптеген суретшілер бар. Олар: М. Кенбаев, Ү. Әжиев, С. Мәмбеев, Сахи Романов, Салихитдин Айтбаев, Маңғыстаулық суретші Айтбай Құлбай т.б.

Постер қорғау.

Портрет тобы Ә. Қастеевтің өмірбаяны

Пейзаж тобы Суретшілер және олардың жетістіктері

Натюрморт тобы Қ. Телжановтың «Жамал» шығармасына талдау жасайсыңдар

Сурет салу кезеңі

«Күз» тақырыбына сурет салу

Сабақты бекіту:
Қазақстанның ең тұңғыш халық суретшісі атанған кім? Ә Қастеев
Тағы қандай суретшілерді білеміз?

Қазақ қыздарының ішінен шыққан тұғыш кескіндемеші-суретші? А Ғалымбаева

Компазиция дегенімізне? Суретті қағаз бетіне реттеп орналастыру

Колорит дегеніміз не? Нәрсенің бояу түрлерінің бір–бірімен үйлесіп, жарасым табуы

Үйге

Суретті бояп келу

Қанафия Темірболатұлы Телжанов  1927 жылы Омбы қаласында туған

2013 ж қ.б. Кескіндемеші, қазақ монументті кескіндеме өнерінің негізін салушылардың бірі, педагог, қоғам қайраткері,  ҚР Ұлттық ғылым академиясының (2003) академигі. Алғашқы көркем шағын жанрлық туындысы – “Жамал” картинасы (1955, Мәскеу, Третьяков галереясы) арқылы одаққа танылды. Кешқұрым алау жанында ойға шомылып отырған шопан қыздың лирикалық жарқын бейнесі арқылы Телжанов адам болмысымен ортаның жарасымдылығын кейіпкер жан дүниесінің тазалығын, айқындығын таңғажайып нәзіктікпен ашып көрсетеді.
Полотно тұтас бір тылсым тыныштыққа бөліп тұрғандай. Көкжиектің кең аумағы
және суретте соны қайталайтын композициялық сызықтар едәуір дәрежеде тепе-тең үйлесімділікті танытарлықтай әсер туғызады.Жасыл және көгілдір бояулардың үйлесімі шығарманың колориттік құрлымына арқау болған. Сол үйлесімділіктен көктемгі дала көріністерін бейнелегенде сарғыш, жасыл түстен көгілдір жасыл реңге жеңіл ауысады және тау жоталарының күлгін көгілдір түстері нәзік иірімдер құрайды. Бұл туындыдан поэтикалық бастау айрықша көрініс тапқан.Суретші күнбе- күнгі тіршіліктен, өмірдің бір адамды табиғи ағымынан ғажайып сұлулықты да, кемеңгер даналықты да көре білген.
Одан басқа да 1949 жылдан Телжанов шығармалары респ., бұрынғы ТМД елдерімен қатар халықаралық көркемсурет көрмелерінде, мұражайларында және шетелдердегі жекеменшік галереялар қорында сақтаулы. “Атамекен”, “Домбыра әуендері”, екеуі де 1958; “Көкпар”, 1960; “Тыныштық” 1964; “Кеңес”, 1966) 1967 жылы Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлығы берілді.

Қанафия Темірболатұлы Телжанов  1927 жылы Омбы қаласында туған

2013 ж қ.б. Кескіндемеші, қазақ монументті кескіндеме өнерінің негізін салушылардың бірі, педагог, қоғам қайраткері,  ҚР Ұлттық ғылым академиясының (2003) академигі. Алғашқы көркем шағын жанрлық туындысы – “Жамал” картинасы (1955, Мәскеу, Третьяков галереясы) арқылы одаққа танылды. Кешқұрым алау жанында ойға шомылып отырған шопан қыздың лирикалық жарқын бейнесі арқылы Телжанов адам болмысымен ортаның жарасымдылығын кейіпкер жан дүниесінің тазалығын, айқындығын таңғажайып нәзіктікпен ашып көрсетеді.
Полотно тұтас бір тылсым тыныштыққа бөліп тұрғандай. Көкжиектің кең аумағы
және суретте соны қайталайтын композициялық сызықтар едәуір дәрежеде тепе-тең үйлесімділікті танытарлықтай әсер туғызады.Жасыл және көгілдір бояулардың үйлесімі шығарманың колориттік құрлымына арқау болған. Сол үйлесімділіктен көктемгі дала көріністерін бейнелегенде сарғыш, жасыл түстен көгілдір жасыл реңге жеңіл ауысады және тау жоталарының күлгін көгілдір түстері нәзік иірімдер құрайды. Бұл туындыдан поэтикалық бастау айрықша көрініс тапқан.Суретші күнбе- күнгі тіршіліктен, өмірдің бір адамды табиғи ағымынан ғажайып сұлулықты да, кемеңгер даналықты да көре білген.
Одан басқа да 1949 жылдан Телжанов шығармалары респ., бұрынғы ТМД елдерімен қатар халықаралық көркемсурет көрмелерінде, мұражайларында және шетелдердегі жекеменшік галереялар қорында сақтаулы. “Атамекен”, “Домбыра әуендері”, екеуі де 1958; “Көкпар”, 1960; “Тыныштық” 1964; “Кеңес”, 1966) 1967 жылы Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлығы берілді.

Қанафия Темірболатұлы Телжанов  1927 жылы Омбы қаласында туған

2013 ж қ.б. Кескіндемеші, қазақ монументті кескіндеме өнерінің негізін салушылардың бірі, педагог, қоғам қайраткері,  ҚР Ұлттық ғылым академиясының (2003) академигі. Алғашқы көркем шағын жанрлық туындысы – “Жамал” картинасы (1955, Мәскеу, Третьяков галереясы) арқылы одаққа танылды. Кешқұрым алау жанында ойға шомылып отырған шопан қыздың лирикалық жарқын бейнесі арқылы Телжанов адам болмысымен ортаның жарасымдылығын кейіпкер жан дүниесінің тазалығын, айқындығын таңғажайып нәзіктікпен ашып көрсетеді.
Полотно тұтас бір тылсым тыныштыққа бөліп тұрғандай. Көкжиектің кең аумағы
және суретте соны қайталайтын композициялық сызықтар едәуір дәрежеде тепе-тең үйлесімділікті танытарлықтай әсер туғызады.Жасыл және көгілдір бояулардың үйлесімі шығарманың колориттік құрлымына арқау болған. Сол үйлесімділіктен көктемгі дала көріністерін бейнелегенде сарғыш, жасыл түстен көгілдір жасыл реңге жеңіл ауысады және тау жоталарының күлгін көгілдір түстері нәзік иірімдер құрайды. Бұл туындыдан поэтикалық бастау айрықша көрініс тапқан.Суретші күнбе- күнгі тіршіліктен, өмірдің бір адамды табиғи ағымынан ғажайып сұлулықты да, кемеңгер даналықты да көре білген.
Одан басқа да 1949 жылдан Телжанов шығармалары респ., бұрынғы ТМД елдерімен қатар халықаралық көркемсурет көрмелерінде, мұражайларында және шетелдердегі жекеменшік галереялар қорында сақтаулы. “Атамекен”, “Домбыра әуендері”, екеуі де 1958; “Көкпар”, 1960; “Тыныштық” 1964; “Кеңес”, 1966) 1967 жылы Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлығы берілді.

Молдахмет Сыздықұлы Кенбаев 1925 жыл, Қостанай облысы Амангелді ауданы Сартол ауылы дүниеге келген – 1993 жыл қ.б. Алматы) Алғашқы қазақ кәсіби суретшілерінің бірі, кескіндемеші, педагог, Қазақстанның халық суретшісі Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері. Құрманғазы бейнесін шынайы жеткізгені үшін 1959 жылғы республикалық бәйгеде 1-сыйлыққа ие болды. Оның қылқаламынан туған көптеген еңбектер Мәскеудегі Третьяков галереясы мен Шығыс халықтары өнерінің мемлекеттік мұражайында, Қазақстанның Орталық көркемөнер галереясында сақтаулы. «Асауға құрық салу» «Жолдағы әңгіме» «Көкпар»т.б.

1931 – 41 ж. Алматыдағы балалар үйінде тәрбиеленді.

Алматы көркемсурет училищесін (1948) бітірді.

Мәскеу көркемсурет институтын (1956) бітірген.

1956 – 59 ж. Қазақстан Көркемсурет қоры басқармасының төрағасы.

1968 – 74 ж. Қазақстан Суретшілер одағының кескіндеме секциясының төрағасы болды.

“Құрмет Белгісі” орденімен және медальдермен марапатталған

Молдахмет Сыздықұлы Кенбаев 1925 жыл, Қостанай облысы Амангелді ауданы Сартол ауылы дүниеге келген – 1993 жыл қ.б. Алматы) Алғашқы қазақ кәсіби суретшілерінің бірі, кескіндемеші, педагог, Қазақстанның халық суретшісі Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері. Құрманғазы бейнесін шынайы жеткізгені үшін 1959 жылғы республикалық бәйгеде 1-сыйлыққа ие болды. Оның қылқаламынан туған көптеген еңбектер Мәскеудегі Третьяков галереясы мен Шығыс халықтары өнерінің мемлекеттік мұражайында, Қазақстанның Орталық көркемөнер галереясында сақтаулы. «Асауға құрық салу» «Жолдағы әңгіме» «Көкпар»т.б.

1931 – 41 ж. Алматыдағы балалар үйінде тәрбиеленді.

Алматы көркемсурет училищесін (1948) бітірді.

Мәскеу көркемсурет институтын (1956) бітірген.

1956 – 59 ж. Қазақстан Көркемсурет қоры басқармасының төрағасы.

1968 – 74 ж. Қазақстан Суретшілер одағының кескіндеме секциясының төрағасы болды.

“Құрмет Белгісі” орденімен және медальдермен марапатталған

Ағымсалы Дүзелханұлы Дүзелханов 1951 жылы 19 тамызда Қызылорда облысының Қазалы қаласында дүниеге келді. 1976 жылы Алматы көркемсурет училищесін, 1982 жылы В.И.Суриков атындағы Мәскеу көркемсурет институтын тәмамдаған. Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1996). Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының "Графикалық дизайн" кафедрасының оқытушысы, график-кескіндемеші.
Қолданбалы графика, плакат, кітап безендіру, кескіндеме, портрет жанрларында еңбек етеді. Тарихи, фольклорлық тақырыптағы және балаларға арналған 200-ден астам кітапты, әлеуметтік және тарихи тақырыптағы 50-ден астам плакатты безендірген. «Томирис», «Сақтар», «Айман - Шолпан», «Қыз Жібек», т.б. литографиялардың «Алтын сарбаз», «Түркістан», «Ордабасы», «Көроғлы», «Оғыз хан», т.б. кескіндеме жанрындағы туындылардың авторы. Сондай-ақ, оның «Абылай хан», «Әбілқайыр хан»,»Әйтеке би», «Қазыбек би», «Төле би», «Қорқыт» тәрізді портреттер сериясы бар. Қазақстанның ұлттық ақшасы - теңгені безендірушілердің бірі. «Жоғалған ұйқы» қуыршақты мультфильмінің қоюшы-суретшісі болған. Дүзелханов Қазақстан Мемлекетінің сыйлығын (2002), Абай, Әлішер Навои атындағы сыйлықтардың иегері. Туындылары Қазақстанның және шетелдердің өнер мұражайларына қойылған. Кітап және қондырғылы графика саласында жұмыс істейді.
Елінің мақтанышына айналған А.Дүзелханов бейнелеу өнерінің беделін көтеріп, Америкада 150 елдің қылқалам шеберлері қатысқан іріктеуде «Дүние жүзі суретшісі» деген мәртебелі атаққа ие болған 33 суретшінің бірі.

Молдахмет Сыздықұлы Кенбаев 1925 жыл, Қостанай облысы Амангелді ауданы Сартол ауылы дүниеге келген – 1993 жыл қ.б. Алматы) Алғашқы қазақ кәсіби суретшілерінің бірі, кескіндемеші, педагог, Қазақстанның халық суретшісі Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері. Құрманғазы бейнесін шынайы жеткізгені үшін 1959 жылғы республикалық бәйгеде 1-сыйлыққа ие болды. Оның қылқаламынан туған көптеген еңбектер Мәскеудегі Третьяков галереясы мен Шығыс халықтары өнерінің мемлекеттік мұражайында, Қазақстанның Орталық көркемөнер галереясында сақтаулы. «Асауға құрық салу» «Жолдағы әңгіме» «Көкпар»т.б.

1931 – 41 ж. Алматыдағы балалар үйінде тәрбиеленді.

Алматы көркемсурет училищесін (1948) бітірді.

Мәскеу көркемсурет институтын (1956) бітірген.

1956 – 59 ж. Қазақстан Көркемсурет қоры басқармасының төрағасы.

1968 – 74 ж. Қазақстан Суретшілер одағының кескіндеме секциясының төрағасы болды.

“Құрмет Белгісі” орденімен және медальдермен марапатталған

Ағымсалы Дүзелханұлы Дүзелханов 1951 жылы 19 тамызда Қызылорда облысының Қазалы қаласында дүниеге келді. 1976 жылы Алматы көркемсурет училищесін, 1982 жылы В.И.Суриков атындағы Мәскеу көркемсурет институтын тәмамдаған. Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1996). Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының "Графикалық дизайн" кафедрасының оқытушысы, график-кескіндемеші.
Қолданбалы графика, плакат, кітап безендіру, кескіндеме, портрет жанрларында еңбек етеді. Тарихи, фольклорлық тақырыптағы және балаларға арналған 200-ден астам кітапты, әлеуметтік және тарихи тақырыптағы 50-ден астам плакатты безендірген. «Томирис», «Сақтар», «Айман - Шолпан», «Қыз Жібек», т.б. литографиялардың «Алтын сарбаз», «Түркістан», «Ордабасы», «Көроғлы», «Оғыз хан», т.б. кескіндеме жанрындағы туындылардың авторы. Сондай-ақ, оның «Абылай хан», «Әбілқайыр хан»,»Әйтеке би», «Қазыбек би», «Төле би», «Қорқыт» тәрізді портреттер сериясы бар. Қазақстанның ұлттық ақшасы - теңгені безендірушілердің бірі. «Жоғалған ұйқы» қуыршақты мультфильмінің қоюшы-суретшісі болған. Дүзелханов Қазақстан Мемлекетінің сыйлығын (2002), Абай, Әлішер Навои атындағы сыйлықтардың иегері. Туындылары Қазақстанның және шетелдердің өнер мұражайларына қойылған. Кітап және қондырғылы графика саласында жұмыс істейді.
Елінің мақтанышына айналған А.Дүзелханов бейнелеу өнерінің беделін көтеріп, Америкада 150 елдің қылқалам шеберлері қатысқан іріктеуде «Дүние жүзі суретшісі» деген мәртебелі атаққа ие болған 33 суретшінің бірі.

Ағымсалы Дүзелханұлы Дүзелханов 1951 жылы 19 тамызда Қызылорда облысының Қазалы қаласында дүниеге келді. 1976 жылы Алматы көркемсурет училищесін, 1982 жылы В.И.Суриков атындағы Мәскеу көркемсурет институтын тәмамдаған. Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1996). Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының "Графикалық дизайн" кафедрасының оқытушысы, график-кескіндемеші.
Қолданбалы графика, плакат, кітап безендіру, кескіндеме, портрет жанрларында еңбек етеді. Тарихи, фольклорлық тақырыптағы және балаларға арналған 200-ден астам кітапты, әлеуметтік және тарихи тақырыптағы 50-ден астам плакатты безендірген. «Томирис», «Сақтар», «Айман - Шолпан», «Қыз Жібек», т.б. литографиялардың «Алтын сарбаз», «Түркістан», «Ордабасы», «Көроғлы», «Оғыз хан», т.б. кескіндеме жанрындағы туындылардың авторы. Сондай-ақ, оның «Абылай хан», «Әбілқайыр хан»,»Әйтеке би», «Қазыбек би», «Төле би», «Қорқыт» тәрізді портреттер сериясы бар. Қазақстанның ұлттық ақшасы - теңгені безендірушілердің бірі. «Жоғалған ұйқы» қуыршақты мультфильмінің қоюшы-суретшісі болған. Дүзелханов Қазақстан Мемлекетінің сыйлығын (2002), Абай, Әлішер Навои атындағы сыйлықтардың иегері. Туындылары Қазақстанның және шетелдердің өнер мұражайларына қойылған. Кітап және қондырғылы графика саласында жұмыс істейді.
Елінің мақтанышына айналған А.Дүзелханов бейнелеу өнерінің беделін көтеріп, Америкада 150 елдің қылқалам шеберлері қатысқан іріктеуде «Дүние жүзі суретшісі» деген мәртебелі атаққа ие болған 33 суретшінің бірі.

Ағымсалы Дүзелханұлы Дүзелханов 1951 жылы 19 тамызда Қызылорда облысының Қазалы қаласында дүниеге келді. 1976 жылы Алматы көркемсурет училищесін, 1982 жылы В.И.Суриков атындағы Мәскеу көркемсурет институтын тәмамдаған. Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1996). Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының "Графикалық дизайн" кафедрасының оқытушысы, график-кескіндемеші.
Қолданбалы графика, плакат, кітап безендіру, кескіндеме, портрет жанрларында еңбек етеді. Тарихи, фольклорлық тақырыптағы және балаларға арналған 200-ден астам кітапты, әлеуметтік және тарихи тақырыптағы 50-ден астам плакатты безендірген. «Томирис», «Сақтар», «Айман - Шолпан», «Қыз Жібек», т.б. литографиялардың «Алтын сарбаз», «Түркістан», «Ордабасы», «Көроғлы», «Оғыз хан», т.б. кескіндеме жанрындағы туындылардың авторы. Сондай-ақ, оның «Абылай хан», «Әбілқайыр хан»,»Әйтеке би», «Қазыбек би», «Төле би», «Қорқыт» тәрізді портреттер сериясы бар. Қазақстанның ұлттық ақшасы - теңгені безендірушілердің бірі. «Жоғалған ұйқы» қуыршақты мультфильмінің қоюшы-суретшісі болған. Дүзелханов Қазақстан Мемлекетінің сыйлығын (2002), Абай, Әлішер Навои атындағы сыйлықтардың иегері. Туындылары Қазақстанның және шетелдердің өнер мұражайларына қойылған. Кітап және қондырғылы графика саласында жұмыс істейді.
Елінің мақтанышына айналған А.Дүзелханов бейнелеу өнерінің беделін көтеріп, Америкада 150 елдің қылқалам шеберлері қатысқан іріктеуде «Дүние жүзі суретшісі» деген мәртебелі атаққа ие болған 33 суретшінің бірі.

Айша Ғарифқызы Ғалымбаева (29.12.1917 жылы Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы, Есік ауылында дүниеге келген - 2008 жылы қайтыс болды) Қазақ қыздарының ішінен суретшілік мамандықты тұңғыш рет игерген және қазақтың халық суретшісі атағын да бірінші болып алған кескіндемеші-суретші.

Мәнжазба тақырыбы:Суретші Қ.Телжановтың шығармашылығымен танысу.

Қазақстанның осы күнгі бейнелеу өнерінде СССР халық суретшісі Қанафия
Темірболатұлы Телжановтың шығармашылығы жетекші орындардың біріне ие.Ол
үлкен өнерге 50-ші жылдардың бас кезінде туысқан республикалардағы өз
әріптестерімен қатар келді де,советтік тақырыптың кескіндеу өнерінің жаңа
кезеңін орнықтыруға ат салысты.Туған халқының тағдыры мен тарихы туралы
философиялық ой толғау-Телжановтың шығармашылық дүние танымына тән
қасиет.Шебер суреткер өзінің көркемдік пайымдауларына замандастарымыздың
өмірінен алуан түрлі тақырып табады.
Қ.Т.Телжанов 1927 жылы Омбы қаласында туған.Оның өмір жолы оңай болған
жоқ, әкесінен жастай жетім қалды,қоршаудағы Ленинградта анасы қайтыс болды.
Ленинградтың мектеп оқушыларымен Киров облысына көшірілген ол интернатта
тәрбиеленеді,содан соң Алматыға келіп көркем сурет училищесін бітірді.1947
жылы ол Ленинградтың И.Е.Репин атындағы кескіндеу мүсіндеу және архитектура
институтының студенті болып М.И.Авилов шеберханасында сурет салу өнерімен
шұғылданған.
Телжанов институтта алған білімін өз еңбектерінде көрсетуге
талаптанады.Ол студент кезінде-ақ бірқатар шығармалар жазды Ол студент
кезінде-ақ бірқатар шығармалар жазды.
«Жайлауда» 1950, «Үгітші шопандар арасында» 1951, «Аманкелдінің қызыл
сарбаздары» 1952 жылдары Алматыда өткізілген көркем сурет көрмелерінде
қойылды.1953 жылы Телжанов «Аманкелді Иманов» деп аталатын шығармасымен
диплом қорғап,Алматыға қайтып оралды.Ол көркем сурет училищесінде сабақ
беріп,жемісті шығармашылық жұмыс істеді.Суреткер өз халқының тарихы мен осы
заманғы өмір шындығын терең зерттеуді,өз туындыларында Қазақстаннның
өткендегі қаһармандық өмірін,кезеңдерін бейнелеуді мақсат
тұтады. Қанафия Телжанов қазақ халқы өнерінің нақты материалы негізінде
жастық,бақыт,қуаныш,махаббат жөніндегі мәңгілік тақырыптардың шешімін
табуға ұмтылады.оның бір мысалы «Қарлығаш» (1958) картинасы.Қос бұрымы
желкілдеп далада жүгіріп бара жатқан қыз көз алдында ұшып жүрген
қарлығаштарға ұқсайды.Телжанов көркем суреттің барлық құралдары арқылы
қыздың талша бойын кернеген өмірлік күйін,оның алаулаған албырт жастығын
бейнелеуге талпынған.Суретшінің көптеген туындыларындағы қалаулы
қаһармандар – егде әйелдер,балалар,жастар «Шопандар» 1962, «Құрбылар»
1966.Әдетте,бұл суреттердің сюжеттері көп сөзді емес.Алайда суретші әрдайым
жаңа бір өзіндік шешім таба біледі.Бұл қасиет көп іздену нәтижесінде қол
жеткізген,әсер туғызатын ұдайы сюжеттік,композициялық олжа деуге болады.
Телжановтың шығармалары оның көркемдік ізденістерінің сан қырлы
екенін,қажымас-талмас шығармашылық талпынысын,үнемі жаңашылдыққа
ұмтылатынын дәлелдейді.
Телжанов күрделі әлеуметтік мәселелерді көтеру арқылы тақырыптық суретті
байытты,қазіргі заманды бейнеледі.Оның өнері үлкен суреткердің,азаматтың
белсенділігін,шынайы сенімін танытады.

Қолданылған әдебиеттер: 1.Қанафия Телжанов. 1982 жыл.
2.Қазақ совет
энциклопедиясы.

Пәні: Бейнелеу өнері

Сыныбы: 6б

Сабақтың тақырыбы: Қазақстанның көрнекті суретшілері
Сабақтың мақсаты:

1)Оқушыларға Қазақстан суретшілерінің еңбектері, қысқаша өмірбаяны туралы мағлұмат беру.

2)Шешім табу, ықшамдап бейнелеу, құрылымын айқындай білу, үйлесімді орналастыру дағдыларын дамыту.

3)Елжандылыққа,еңбексүйгіштікке,адамгершілікке,әсемдікке тәрбиелеу.

Сабақтың міндеттері:

1. Қазақстаннның көрнекті суретшілерімен таныстыру.

2. Балалардың өз жерлестерінің өнерлерін мақтан тұтуларына ықпал ету.
3. Оқушылардың сәулет және дизайн өнеріне деген қызығушылықтарын оятып, іскерлік пен шеберлікке баулу

Сабақтың түрі: Дәстүрлі оқыту
Сабаққа қажетті құрал жабдықтар: Суретшілер туралы мәліметтер, фотосуреттері. Сурет альбомы, қарындаш бояу, т. б.
Сабақтың барысы:

1. Ұйымдастыру кезеңі.
2. Жоқ балаларды белгілеу, үй тапсырмасын тексеру.
3. Жаңа тақырыпты түсіндіру.

4.Практикалық әрекет

5.Жаңа сабақты бекіту. Сұрақ-жауап әдісі
6.Қорытындылау

7.Үйге тапсырма беру

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Жоқ балаларды белгілеу, үй тапсырмасын тексеру.

1)Суретші И.К.Айвазовскийдің «Тоғызыншы толқын» және Ә.Ысмайыловтың «Жуалы атырабында» шығармаларында көбінесе қандай түстерді пайдаланған?

2) Суреттерден алған әсерің қандай?

ІІІ. Жаңа тақырыпты түсіндіру.

Қазақстанның көрнекті суретшілері

Қазақ суретшілерінің алғашқыларының бірі Шоқан Уәлиханов 1835 жылдың қараша айында Құсмұрын бекетінде қазіргі Қостанай облысы Әулиекөл ауданындағы Құсмұрын жерінде атақты аға сұлтан Шыңғыс Уәлиханов отбасында дүниеге келген. Ол туған елінің табиғаты, көне ескерткіштер, костюм, портреттер сияқты көптеген тақырыпта сурет салумен айналысқан.

Аға сұлтан Шыңғыс Уәлиханов қазақтың игі жақсыларымен бірге

 

Қазақстанда бейнелеу өнерінің кәсіпқой шеберлерін даярлайтын студия 1920 жылы ұйымдастырылып, онда Н.Г. Хлудов, Н.Антонов және мүсінші А.С. Пономарев сабақ берді.

Николай Гаврилович Хлудов (1850 жылы 25 қарашада  Орел губерниясында дүниеге келіп, 1935жылы 23 маусымда Алматы қаласында қайтыс болған.) - 1877 жылы арнайы шақыртумен Верный (Алматы) қаласына суретші Х.Глушковпен бірге келеді. Глушковпен бірге жергілікті халықтардың этнографиялық көркемсуретті альбомын құрастырды. , Хлудов картиналарында қазақ тұрмысын өзі көрген қалпында бейнелеген, оны тануға ұмтылғанын және жергілікті тұрғындарға деген шынайы жылылық сезімі “Тайынша мінген бала”, “Жасауыл”, “Қобыз тыңдап отырған қазақтар” (1904), “Қойшы бала”, “Тянь-Шань баурайындағы шөп шабу”, т.с.с. шығармаларында айқын байқалады. Хлудов шығармаларының басым көпшілігі ҚР Мемлекеттік Орталық музейінің қорында сақтаулы тұр.

Әбілхан Қастеев (1904 —1973 жж.) — қазақтың әйгілі кескіндемешісі, график-суретші, қазақ бейнелеу өнерінің негізін салушылардың бірі. Туып-өскен жері — Алматы облысына қарасты Жаркент төңірегі. Топырақ бұйырған жері — Алматы қаласы. Қазақстанның халық суретшісі (1944). Қазақстан Суретшілер одағы басқармасының төрағасы (1945-1956). Еңбек жолын Түрксіб темір жол құрылысында жұмысшы болып бастады. Алматыда суретші Хлудовтың студиясында сурет өнерінің қыр-сырын үйренеді. Мәскеудегі көркемсурет студияcында И.Бродскийден сабақ алды (1929-1936). Халық өмірінің алуан көріністерін шынайы бейнелеген мыңнан астам көркем туындыларды дүниеге келтірген. Әбілхан Қастеев суретші ретінде өзіндік дара қолтаңбасымен ғана ерекшеленіп қоймай, туған жері мен өскен елін перзенттік махаббатпен жырлай алған біртуар суреткер.

Оның «Биік таулы мұз айдын» (1954) , «Гүл ашқан алма» (1958), «Менің Отаным» (1959), «Жайлаудағы автодүкен» (1963), «Қапшағай ГЭС –І» (1972) 

• "Қазан төңкерісі" орденімен, "Еңбек Қызыл Ту" орденімен екі рет, «Құрмет белгісі» орденімен марапатталған.

• Қазақ КСР еңбек сіңірген өнер қайраткері (1942).

• Қазақ КСР халық суретшісі (1944).

• Шоқан Уалиханов атындағы Қазақ КСР-нің мемлекеттің премиясы (1967), «Қа­зақсан жерінде» атты туындылары үшің.

 

Қанафия Темірболатұлы Телжанов (1 мамыр 1927, Шығыс Қазақстан облысы Уәлиханов ауданы - 30 қыркүйек, 2013, Алматы) –кескіндемеші, қазақ монументті кескіндеме өнерінің негізін салушылардың бірі, педагог, қоғам қайраткері,  ҚР Ұлттық ғылым академиясының (2003) академигі. Алғашқы көркем шағын жанрлық туындысы – “Жамал” картинасы (1955, Мәскеу, Третьяков галереясы) арқылы одаққа танылды. Одан басқа да

1949 жылдан Телжанов шығармалары респ., бұрынғы ТМД елдерімен қатар халықаралық көркемсурет көрмелерінде, мұражайларында және шетелдердегі жекеменшік галереялар қорында сақтаулы.

“Атамекен”, “Домбыра әуендері”, екеуі де 1958; “Көкпар”, 1960; “Тыныштық” 1964; “Кеңес”, 1966) 1967 жылы Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлығы берілді.

«Атамекен» «Жамал»

Молдахмет Сыздықұлы Кенбаев(25.7.1925 жыл, Қостанай облысы Амангелді ауданы Сартол ауылы – 18.5.1993 жыл, Алматы) – алғашқы қазақ кәсіби суретшілерінің бірі, кескіндемеші, педагог, Қазақстанның халық суретшісі (1985; 1963 жылдан Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері. Құрманғазы бейнесін шынайы жеткізгені үшін 1959 жылғы республикалық бәйгеде 1-сыйлыққа ие болды. Оның қылқаламынан туған көптеген еңбектер Мәскеудегі Третьяков галереясы мен Шығыс халықтары өнерінің мемлекеттік мұражайында, Қазақстанның Орталық көркемөнер галереясында сақтаулы.

• 1931 – 41 ж. Алматыдағы балалар үйінде тәрбиеленді.

• Алматы көркемсурет училищесін (1948) бітірді.

• Мәскеу көркемсурет институтын (1956) бітірген.

• 1956 – 59 ж. Қазақстан Көркемсурет қоры басқармасының төрағасы.

• 1968 – 74 ж. Қазақстан Суретшілер одағының кескіндеме секциясының төрағасы болды.

“Құрмет Белгісі” орденімен және медальдермен марапатталған

«Асауға құрық салу»

«Жолдағы әңгіме»

Айша Ғарифқызы Ғалымбаева (29.12.1917 жылы Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы, Есік ауылында дүниеге келген - 2008 жылы қайтыс болды) Қазақ қыздарының ішінен суретшілік мамандықты тұңғыш рет игерген және қазақтың халық суретшісі атағын да бірінші болып алған кескіндемеші-суретші.

ІҮ.Практикалық әрекет «Шығарманы тірілт»

«Шығарманы тірілт!»

(оқушылар өлең мәтініне қарап,елестете отырып сурет салады)

Айдын шалқар көрінгендей арай бақ,

Қонды аққулар жан-жағына қарайлап.

Күн қып-қызыл,қызғылт тартты су беті,

Қызыл мысқа ұқсап кетті бар аймақ.

“Балқаш таңы” Кәкімбек Салықов

Қазақстаным!

Қып-қызыл құм да,

Жап-жасыл ну да баршылық.

Қиырсыз түзге

Аспанның асты таршылық

Еткендей-

Толқып қарайсың,

Көңілің аршылып...

“Туған өлкем” Қ.Жұмағалиев

Әдебиеттік оқу оқулығы-Балқаш таңы, Туған өлкем!

Ү.Жаңа сабақты бекіту. Сұрақ-жауап әдісі

1.Қазақтың алғашқы суретшілерінің бірі?

2.Қазақтың тұғыш кәсіпқой суретшісі?

3.Қазақ қыздарының ішінен шыққан тұғыш кескіндемеші-суретші?

ҮІ. Қорытындылау

- Оқушылардың жұмыстарынан көрме жасау;

- Оқушылар бір – бірлерін смайликтер арқылы бағалау;

ҮІІ.Үйге тапсырма беру

Қазақстан суретшілері жайында мағлұмат жазу. Оқулықтағыны мазмұндау

Сабақтың тақырыбы: Қазақстанның қазіргі заманғы бейнелеу өнері
Сабақтың мақсаты 
1. Білімділік: Оқушыларға қазіргі заман бейнелеу өнерінің ерекшеліктері туралы білімін қалыптастыру 
2. Тәрбиелік: Оқушыларды әдемілікке, сұлулыққа, ұлтжандылыққа тәрбиелеу 
3. Дамытушылық: ой-өрісін, ойлау белсенділігін, танымдық қабілеттерін дамыту, бейнелеу өнеріне деген қызығушылықтарын арттыру 
Қызығушылықты ояту
“Тірек сөздер” стратегиясы. Біз бүгін сабақта қандай болуымыз керек? 

Өнерліміз Сыпайымыз Әдептіміз

Қабілеттіміз Дарындымыз Шеберміз 
ББҮ стратегиясы
Білемін Білгім келеді Үйрендім 


«Сұрақ-жауап» стратегиясы
1-топ. 
1970-1990 жылдардағы суретшілер шығармаларындағы өзгерістер қандай? (Біз 1970-1990 жылдардағы суретшілер шығармашылығына баса назар аударсақ, адамның асыл қасиеттерін алу үшін уақыт шеңберіндегі адамзаттық рухани сезімдерін бейнелеуге тырысқанын көреміз. Соңғы жылдары өнерде тарихи дәстүрді ұғуға деген ықылас, көне заманнан бүгініміздің бастауын көруге деген ұмтылушылықты айқын көре аламыз )
2-топ. 
Қазақстан кәсіби суретшілерінен кімнің көркем туындылары ұнайды? (Маған Қанафия Телжановтың «Асауға құрық салу», «Көкпар» атты туындылары өте қатты ұнайды )
3-топ. 
1980 жылдары танылған график суретшілер кімдер? (Олар Василий Тимофеев пен Қайырбай Зәкіровтің туындылары 1980-1990 жылдары жоғарғы бағаға ие болды. Еңбектері: «Қазақтың белгілі қайраткерлері» атты сериясында Әль-Фараби, Ш.Уәлиханов, А.Құнанбаев, Ж.Жабаев портреттерін өте нанымды бейнелеген. Аман Батығалиев, Қадырбек Каметов еңбектері: «менің өлкем», «дала әуендері» т.б. )
Топтастыру әдісі
Әр топ топтастыру әдісі бойынша өз ойларын жеткізеді 
І топ
Суретші дегеніміз кім?

Бейнелейді Орналастырады суретке жан бітіреді Өз ойын ақ қағазға түсіреді

ІІ топ
Бейнелеу өнерінің түрлерін ата
1. Кескіндеме (майлы бояу, салу)
2. Графика (карандаш, тушь)
3. Сулет өнері
4. Сәндік қолданбалы өнер
5. Мүсін өнері
6. Дизайн өнері

ІІІ топ
Суретші қандай жанрда сурет салады?
1. Тарихи
2. Анамалистік (жануарларды)
3. Портреттік (адам келбеті)
4. Пейзаж (табиғат)
5. Тұрмыстық
6. Батальдық (соғыс)

Жаңа сабақ
Қазақстанның бейнелеу өнерінде үш бағыт айқындалады: 

1. символдық тәсіл
2. Жаңа реализм
3. Консептуалдық тәсіл

Бұл бағыттардан тарихымызды, таңбалар мен белгілерді бұл жерден этнодизайнды көруге болады екен.
Суретшілер қалыптасқан категориядан арылып, шығармашылық ізденуде еркіндік пен бостандыққа қол жеткізді. Жаңа ғасыр суретшілері өзіндік ой сезімдерін көркем шығармалары арқылы жария етті.
Қазіргі кезде бейнелеу өнері кескіндеме мен мүсін өнерінің бейнелі стильдік бағытымен дами бастады. Әсіресе реалистік бағытта тарихи тұлғалардың образын жасауда еңбек сіңірген суретші Ағымсалы Дүзелханов 1951 жылы туылған. Қазақстанның көркем тарихын қалыптастыру жолында сомдаған туындылары «Оғыз хан», «Томирис», «Сақтар», «Абылай хан», «Әбілқайыр», «Төле», «Қазыбек», «Әйтеке» билер сияқты шығармалары ұлттық мұралық қорымызды байытуға зор үлес қосқан. А.Дүзелханов шығармашылығы егеменді еліміздің өнерін өрбітуге өзіндік сипат алуда. Ол – Қазақстан Республикасының ұлттық валютасы – «теңгені» көркемдеген авторлардың көшбасшысы. Оның еңбектері этнодизайнның қалыптасуына елеулі үлес қосып, өзіндік қолтаңбасымен ерекшеленеді. Суретшінің қазақ ертегілері мен төл оқулықтары безендірудегі жетістіктерімен әрбір оқушы таныс. Оның қылқаламынан туған ұлттық мазмұндағы көркем туындылар халық жүрегіне жақын. Әсіресе портрет жазудың хас шебері а.Дүзелханов хандар мен билер образын басты кейіпкердің ішкі жан дүниесіне үңіліп, келбеттік пішінін шынайы шеберлігімен сомдады. Елінің мақтанышына айналған А.Дүзелханов бейнелеу өнерінің беделін көтеріп, Америкада 150 елдің қылқалам шеберлері қатысқан іріктеуде «Дүние жүзі суретшісі» деген мәртебелі атаққа ие болған 33 суретшінің бірі.
Қазақстанның қазіргі бейнелеу өнерінде ұлттық сипаттағы символикалық дәстүр жаңаша көзқарасқа ие болды. Бейнелеу өнеріндегі символизм мен концептуализм кейбір суретшілер шығармаларындатаңба немесе сызықтар арқылы визуальды-көркем түпнұсқаға айналды. Әбдірашид Сыдыхановтың таңбамен салынған суреттері Қазақстанның кескіндемелік өнерін символизм мен концептуализмге бағыттайды. Қазақстанның рулық таңбаларының графикалық символдарының семантикасы мен эстетикасын зерделеген көркем шығармаларында Ә.Сыдыханов өзіндік қолтаңбасымен ерекшеленеді. Суретші өз еңбектерінде ежелгі түркі белгісі – таңбаны жетік пайдаланды.

Ал суретші Амандос Ақанаевтың көркем туындылары күрделі композициялық, трагедиялық психологизмге толы. Суретші А.Ақанаевтың ішкі жан дүниесінен туындаған еңбектері бейбітшілік аңсаған халықтың арманымен ұштасып жатты. Шебер суретшінің қылқаламынан шыққан көлемді полотноның триптихқа айналуы тегін емес. «Бұл тынымсыз әлем» атты шығармасында жауыздық, қайғы-қасірет кеңінен суреттелген. А.Ақанаевтың « Мәңгі өлмеу туралы поэма» шығармасында О.Сүлейменовтың портреті сомдалған.
Жаңа буын суретшілер аға буынның идеяларын дамыта отырып, жеке танымдық көзқарастарын қалыптастыруда. Еркін ойлау, түйсіну, сезіну арқылы өзіндік көркем туындыларын жасауда. Атап айтсақ, Ғ.Мадановтың «Үздіксіз шұғылы», Қ.Хайрулиннің «Жел ызыңы», А.Бапишевтің «Төрт пайғамбар», А.Қазығұловтың «Дала мадоннасы» сияқты көркем туындылары суретшілердің тақырыпты түйсінуі, сезінуі арқылы суреттелген.
Қазіргі бейнелеу өнері еркін ойлауға жол ашты, тарих бетінің талай жасырын ақтаңдақтары көркем шығарма ретінде дүниеге келді.Қазақстанның суретшілерінің қол жеткізген табыстары бүкіләлемдік мәдени кеңістіктен көрінуде. Жаңа ғасыр суретшілері бейнелеу өнерінің беделін арттыра беретіні анық 
Топпен жұмыс
Елестетіп сурет салу 
І топ
Абайдың “Қансонарда бүркітші шығады аңға ” өлеңінен алға әсері бойынша көз алдына елестетіп төмендегі суретті салады 
1. Бүркіттің самғап ұшуы 
2. Бүркіттің шүйірілуі 
3. Бүркіттің аң аулауы

ІІ топ 
Абайдың “Желсіз түнде жарық ай” өлеңінен алған әсері бойынша көз алдына елестетіп төмендегі суретті салады 
Ауыл көрінісін елестету арқылы
ІІІ топ 
Кейіпкерге хат 
Оқушылар ақын Абайға арнап өз ойларын қағаз бетіне түсіру арқылы хат жазады. Сынып оқушыларының жазған хаты топта талқыланады, «ең жақсы» деген оқушының хаты көпшілікке оқуға ұсынылады. 
Қорытынды 
Не білдім Не үйрендім Не білгім келеді 

Үйге тапсырма
Абайдың шығармалары негізінде сурет салып келу

Қазақстан бейнелеу өнеріндегі ерекше тұлға Қ.Т.Телжанов. Қанапия Темірболатұлы Телжанов 1927 жылы 1 майда Омбы облысы Байқұдық аулында туылған, қазақ кескіндемешісі , Қазақстанның халық суретшісі (1961), КСРО Көркемсурет академиясының корреспондент мүшесі (1967).

1947-53 жылдары Ленинградтағы И. Е. Репин атындағы кескіндеме, мүсін және сәулет өнері институтында М. И. Авиловтан білім алып көркемөнерге оқыды. 1953-58 жылдары Алматы көркемсурет учелищесінде сабақ берді.

1965-68 жылдары Қазақстан суретшілер одағының төрағасы, хатшысы, 1973 жылдан Қазақстан Мемлекеттік Өнер музейінің директоры, қызметтерін атқарды.

Қ. Телжанов қазақ халқының өмірі мен тұрмысы жайлы замани және тарихи тақырыптағы «Жамал» (1955), «Бейбітшілік оттары» (1961, екеуі де Третьяков гал, Москва), «Домбыра әуендері», «Атамекен» (1958), «Кокпар» (1960), «Тыныштық» (1964), «Бүркіт салу» (1964), «Қыз қуу» (1966) атты шағын поэтикалық көріністер мен монументті еңбектердің, кең тынысты әрі қанық бояулы триптихтардың («Жол басы» 1966-70, Октябрь, 1970, «Бозаралдықтар» 1972) портреттердің авторы. Суретші шығармашылығы қазақ бейнелеу өнеріне елеулі бет бұрыс алып келді. Суретші Ш. Уәлиханов атындағы Мемлекет сыйлығының лауреаты (1967). Еңбек Қызыл Ту және «Құрмет белгісі» ордендерімен наградталған. Оның негізгі еңбектері Қазақстанның Мемлекеттік өнер музейінде сақтаулы.

Қазақтың профессионал мүсін өнерін қалыптастырушылардың бірі Хакімжан Наурызбаев 1925 жылы 27 тамызда Қостанай облысы, Октябрь селосында туған. Оған 1969 жылы Қазақстанның Халық суретшісі атағы берілді. 1960 жылдан бастап Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері. Ол 1951 жылы Харьков көркемсурет институтын бітірген. 1952 жылдан 1966 жылға дейін Алматы қөркемсурет училищесінде ұстаз болды. 1985 жылдан қазақ мемлекеттік өнер академиясында ұстаздық етеді.

1950-60 жылдары «Бала Жамбыл», «Амангелді Иманов», «Құрманғазы», «Сәкен Сейфуллин», «Шоқан Уәлиханов» атты тарихи тұлғалардың мүсіндерін жасап, кейіпкерлердің жан дүниесін ашуға, психологизмге бейімділігін танытты.

Х. Наурызбаев 60-80 жылдар арасында ақын М. Хакімжанованың, еңбек ері К. Дөнентаеваның, батыр қыз М. Мәметованың, еңбек ері Ы. Жақаевтің мүсіндерін жасап, кейіпкерлердің сыртқы тұлғасын ішкі жан дүниесімен тығыз байланыста көрсете білді.

Мүсіншінің шәкірттері Т. Досмағанбетов, Б. Төлеков, Е. Мергенов қазіргі кезде кең көлемде танылған шеберлер. Мүсінші шығармашылығы лайықты бағаланып Еңбек Қызыл Ту және «Құрмет белгісі» орденімен, бірнеше медальдармен наградталған.

Қазақ  бейнелеу өнерінде ерекше орын алатын дара тұлға А.Ғалымбаева. 1967 жылы суретші қазақ әйелі Айша Ғалымбаеваға Қазақстанның халық суретшісі атағы берілді. Бұл жылы ол елу жасқа толған болатын.

Айша Ғалымбаева 1917 жылы 19 декабрде туған. Ол 1943 жылы Алматы көркемсурет училищесін, онан соң 1949 жылы Бүкілодақтық мемлекеттік киномотография институтының көркемдік-сәндік бөлімін бітірді.

А. Ғалымбаеваның алғашқы еңбектері «Абай әндері» (1949), «Махаббат туралы поэма» (1954) кинофильмдеріне жасаған еңбектері мен «Тоқымашылар» (1951), «Автопортрет» (1956) атты станоктың картиналары.

Айша Ғалымбаева елуінші жылдардың соңында өзінің талантымен қалыптасқан тәжірибесін көрсететін көптеген картиналар жазды. Солардың бірі «Халық таланттары» (1957) атты кескіндеме шығармасы. Картинада киіз үйдің ішінде отырған үш әйел бейнеленген. Оларды киіз басу үстінде көреміз. Айша Ғалымбаеваның «Халық таланттары» атты картинасы оның шығармашылығының алғашқы беталысын көрсететін шығармасы.

Осындай шығармаларының бірі – «Халық шебері Б. Бәсенованың портреті» (1958). Суретшінің «Батыр ана» (1960), «Қазақстан әуендері» (1962) картиналарында сәнділік, түстердің тұтастығы, бейнелілік пен образдылық айқындала түседі.

Жетпісінші жылдардың басынан бастап А. Ғалымбаева бірқатар пейзаж туындыларын жазды. Олардың қатарына «Аяқ-Қалқан», «Үңгіртас», «Сарыағаш» шығармалары кіреді.

Суретшінің «Жайлау жолы», «Болашақ», «Совхоз», «Шопан қыздары», «Совхоздағы кеш», «Сенімді қарауыл», «Автолавка» шығармалары ауыл еңбеккерлерінің өмірін көрсетеді.

А. Ғалымбаеваның шығармашылығында натюрморт жанры ерекше орын алады. Алпысыншы жылдары жазған «Үш ғасыр», «Ертедегі керамика», «Қобыз», «Сары алма», «Айва» картиналары ерекше бейнелік сипатқа ие болған. Суретші бұл картиналар арқылы табиғат пен адам арасындағы қарым қатынас бірлігін көрсетеді. Ертедегі дүние мен қазіргі өмір атрибуттары салыстырмалы түрде көрсетіледі.

Суретшінің «Бас киімдер» деп аталатын картинасында қазақтың көне ұлттық бөркі басы көрініс, ал ұлттық киімдер қосалқы композиция бөлшегі ретінде берілген.

Айша Ғалымбаева шығармашылығындағы жанрдың бірі – портрет. Ол 60-жылдардың соңында артист С. Қойшыбаеваның, жазушы Ғ. Мұстафиннің, актриса С. Майқанованың портреттерін жазды. Осы жылдары А. Ғалымбаева актер Н. Жантуриннің портретін және өзінің автопортретін жазып бітірді.

Алпысыншы жылдардың соңында суретші «Қырықтықшы», «Дәмді шай», «Бір кесе қымыз», «Нан», «Біз уақыттың мақтанышымыз», «Дала қызы», «Абай әндері», «Билердің соты», «Үйлену кеші», «Айдардың өлімі», «Айтыс», «Кездесу» сияқты картиналары мен эскиздерін кинофильмдер тақырыбына арнады. Бұл шығармалар қатарына «Дала қызы», «Батырлар кездесуі» картиналарын қосуға болады. Халық суретшісі Айша Ғаріпқызы Ғалымбаеваның шығармашылығысы Қазақстан республикасының мәдениеті мен өнерінің дамуына қосылған жарқын үлес болып табылады.

Елуінші жылдары қазақ суретшілерінің шығармалары бүкілодақтық және халықаралық көрмелердің тұрақты экспозициясына айнала бастады. Бұл кезде көптеген қазақ суретшілері Россиядағы көркемсурет институттарын бітіріп келіп Қазақстан суретшілерінің қатары профессионал ұлттық кадрлармен толыға түсті. Солардың бірі Қазақстан өнеріне еңбек сіңірген өнер қайраткері Молдахмет Кенбаев.

Суретші М.Кенбаев картиналары қазақтың ұлттық ерекшеліктерін кең көлемде көрсеткен ерекше туындылар. М. Кенбаев шығармалары Москвадағы Третьянов галереясында, Ташкенттегі Шығыс халықтары өнерінің музейінде, және қазақ бейнелеу өнері музейінде сақтаулы. Бұл өнердегі құбылыс ретінде суретші шығармаларының биік деңгейін көрсетеді.

М. Кенбаев 1925 жылы Қостанай облысы, Жангельдин ауданында шаруа семьясында дүниеге келді. Ол ата-анасынан ерте жетім қалып, 1931-1941 жылдары балалар үйінде тәрбиеленді. Ол сурет салумен жас шағынан айналысты. 1938 жылы республикалық балалардың көркемсурет көрмесіне оның суреттері алғаш рет қойылады.

М. Кенбаев 1941 жылы Алматының театралды-көркемсурет учелищесінің кескіндеме бөліміне оқуға түсіп, — кескіндеме профессоры А. М. Черкаскийден, өнерге еңбек сіңірген қайраткер Л. П. Леонтьевтен дәріс алады. Мұнда ол «Суретші» деген тақырыпқа дипломды жұмыс жазады.

1951 жылдан бастап М. Кенбаев өз білімін Москвадағы В. И. Суриков атындағы көркемсурет институтына түсіп жалғастырады. Бұл институтты бітірерде М. Кенбаев «Жангельдин отряды» деген тақырыпқа диплом жұмысын жазған.

Суретші М. Кенбаевтың тақырыптық картиналары қазақ даласымен тығыз байланысты болып келеді. Суретші «Әңгіме» (1957), «Қашағанды ұстау» (1967), «Сары-Арқа», «Құрманғазы», «Киіз басушылар» атты картиналарында кейіпкерлер образын жасаумен қатар, қазақ баласының өзіндік ерекшеліктерін ашуға баса көңіл бөледі.

Суретші М. Кенбаевтың ерекше туындыларының бірі – «Асауды ұстау» картинасы. Картина қазақ жігіттерінің батылдығы мен шеберлік өнерінің шексіздігін көрсететін көркем туынды. Көлденеңінен сызылыңқы етіп алынған картина форматы,  қазақ даласының кеңдігін, адамдардың болашаққа қарай ұмтылысын символды түрде көрсетеді. Суретшінің «Асауды ұстау» картинасы Москвадағы Мемлекеттік Третьяков галереясындағы кеңес өнері көрмесіне қойылған.

М. Кенбаевтың озық туындыларының бірі – қазақ халқының даңқты сазгері Құрманғазы бейнесін көрсететін «Сары-Арқа» картинасы. 1958 жылы Құрманғазы образын жасауға арналған жабық конкурста осы картина үшін М. Кенбаев бірінші сыйлықты жеңіп алды. Картинада ат жетектеген Құрманғазының бейнесі көрсетілген. Шығарма бояулары қоңыр, сары, қызғыш түстердің жиынтығына біріктірілген. Картинаның «Сарыарқа» деп аталуы Құрманғазының даңқты – Сарыарқа күйінің сарынымен байланысты. М. Кенбаев бұл картинаны жазу барысында ақын Хамит Ерғалиевпен жиі пікірлесіп, оның «Құрманғазы» поэмасының мазмұнымен танысты. Сонымен қатар бұл жұмысты жазу кезеңдерінде ғалым, зерттеуші әрі композитор Ахмет Жұбанов мұқият бақылау жасап, пайдалы кеңестер беріп отырған.

Суретші М. Кенбаевтың ерекше туындыларының бірі – «Киіз басу». Бұл картина түстердің әуенділігімен және ұлттық ерекшеліктерімен сипатталады. Шығарма мазмұны халық шеберлерінің еңбегін көрсету.

М. Кенбаев шығармашылығы – қазақ халқының өмірін бейнелік-поэзиялық тілде көрсету. Соңғы жылдар М. Кенбаев басқа да суретшілермен қосыла отырып монументалдық өнер саласында өнімді еңбек етуде.

Қазақстан бейнелеу өнеріндегі кескіндеме шығармаларымен танылған ерекше тұлға С.Мамбеев. Сабыр Мәмбеев Шымкент облысы, Келес ауданы Абайбазар селосында 1928 жылы туған. Сабыр Мәмбеев Қазақстанның Халық суретшісі, Қазақстан өнеріне еңбек сіңірген қайраткер. С. Мәмбеев 1946 жылы Алматы көркемсурет училищесін, 1953 жылы Санг – Петербургтегі И. Е. Репин атындағы кескіндеме, мүсін және архитектура институтын бітірген. 1952-62 жылдары және 1968-82 жылдары Қазақстан Суретшілер одағының төрағасы қызметін атқарған.

С. Мәмбеевтің шығармашылығындағы негізгі тақырыптар – замандастар өмірі, туған жердің табиғаты және еңбек адамдары. Суретшінің «Сұқбат», «Тауда» деп аталатын картиналары Москвадағы Третьяков галереясында, «Қоныс аудару», «Көктем» шығармалары Москвадағы шығыс халықтары өнерінің музейінде сақтаулы. «Киіз үйде», «Терезе алдындағы қыз», «Жастар», «М. О. Әуезов» картиналарын суретші 50-60 жылдары жазды.

С. Мәмбеев 1970-80 жылдары қазақ халқының өткені мен бүгінгісін көрсететін сериялық суреттер салды. Шығармаларының көпшілігі қазақтың көркемсурет музейінде сақтаулы. Суретші шығармашылығы уақытында лайықты бағаланып Еңбек Қызыл Ту және Құрымет Белгісі ордендерімен марапатталған.

Қазақтың кино суретшісі, графигі, кескіндемешісі Сахи Романов 1926 жылы 1 тамызда Қызылорда облысы, Қазалы қаласында дүниеге келді. Оған  1967 жылы Қазақстан өнеріне еңбек сіңірген қайраткер,1981 жылы Халық суретшісі құрыметті атағы берілді.

С. Романов жас кезінде балалар үйінде тәрбиеленген. Москва көркемсурет мектебінде оқыған. Ол 1944-47 жылдары Ленинградтағы көркемсурет институтында оқыды. Суретші 1955 жылы Бүкілодақтық  мемлекеттік киномотография институтын бітірді.

Суретші С. Романов 50-60 жылдар аралығында «Қанатты сыйлық», «Алдар Көсе», «Жангелдин отряды», «Найзатас», «Ас беру», «Қырық өтірік», «Құрманғазы» атты кинофильмдеріне декорациялар жасады. Сонымен қатар аталған кинофильмдерге арнап кейіпкер костюмдерінің нобайларын эскиздерін салды. Суретші Сахи Романов шығармашылығында ақын «О.Сүлейменов», «Автопортрет», «Мұхаммед Хайдар Дулати» портреттері ерекше орын алады. Сахи Романов шығармашылығында «Жер туралы декрет», «Отан аспаны аясында», «Бұғаудан босану», «Төлектің тор жайлауында», «Бектау аты», «Аврора жаңғырығы», «Құсбегі» картиналары ұлттық колоритімен, символдық тілімен ерекшеленіп, суретшінің өзіндік қолтаңбасын айқын танытады. Суретші С. Романов «Еңбек Қызыл Ту және Құрымет Белгісі» ордендері мен наградталған.

Қазақстанның халық суретшісі (1980), Қазақстан өнеріне еңбек сіңірген қайраткер (1965) Евгений Матвеевич Сидоркин Ресейдегі Киров облысының Лебятье селосында 1930 жылы 5 шілдеде дүниеге келіп, 1982 жылы 3 қыркүйекте Алматы қаласында қайтыс болған.

Е. Сидоркин 1951жылы Қазандағы көркем сурет училищесін бітірді. 1951-52 жылдары Ригадағы көркемсурет училищесін академиясында оқыды. 1957 жылы Ленинградтың кескіндеме мүсін және архитектура институтын бітірді. 1957 жылдан бастап Е. Сидоркин Алматы қаласына жұмысқа орналасты. Осы жылдары суретші Е. Сидоркин, С.Михалковтың мысалдарына арнап автолитографияларды жасады. Е.Сидоркиннің бұл еңбектерін өзіндік қолтаңбасы бар дарынды график екендігін аңғартты.

Қазақтың халық ертегілеріне арналған «Көңілді алдампаздар» (1958), «Қазақ эпосы» (1959), атты иллюстрациялары оның есімін қазақ жұртына кеңінен таныстырды. Суретші график Е. Сидоркин 1963-64 жылдары «Қазақтың ұлттық ойындары» атты автолитографиялар топтамасын, «Сәкен Сейфулинді оқығанда» деп аталатын графикалық суреттерін жасады. Қазақ халқының тіршілік болмысына, оның ішкі сыр-сипатына терең бойлаған бұл топтама суреттері 1965 жылы Лейпцигтегі көрмеде алтын медаль алды. «Ақсақалдар» (1959) атты автолитографиялық топтамасы мен М.О.Әуезовтың «Абай жолы» романына (1960) жасаған иллюстрациялары үшін Е. Сидоркинге 1970 жылы Қазақстанның  Мемлекеттік сыйлығы берілді.

Суретшінің «Ғасырлар түнегінен» (1971-79) атты үлкен автолитографиялық топтамасы, М. Салтыков-Щедриннің «Бір қаланың тарихы» атты (1974-78) романына салған иллюстрациялары көрермендерден жоғары бағасын алды. Сонымен қатар Е. Сидоркин монументті сәндік өнер саласында жемісті еңбек етті. Ол Алматыдағы «Целинный» кинотеатрының фоэсіне арнап көп қабатты түрлі-түсті сграфитто композициясын жасады. Суретші О. Богомоловпен бірге балалар фронтонының мозайкалық үлкен панносын жасады.

Қазақстанға белгілі суретші Алексей Степанов Пенза облысы, Пенза ауданы, Чемодановка селосында 1923 жылы  19 қаңтарда дүниеге келді. Ол 1933 жылы Пенза көркемсурет училищесін, 1952 жылы Ленинградтағы  кескіндеме, мүсін және архитектура институтын бітірді. Сол жылдардан бастап А.Степанов Алматыда тұрып шығармашылық жұмыстармен айналыса бастады.

Алексей Степановқа 1969 жылы «Қазақстанға еңбек сіңірген өнер қайраткері» атағы берілді. Суретші «Бейбіт дала» (1965), «Көктемгі Алатау» (1969), «Бейбіт Алматы» (1980) пейзаждарын жазды. Сонымен қатар «Раушан гүлдер» (1955), «Күз» атты натюрморт салды. 50-60 жылдары «Р.В.Валиканованың», «Раушанның», «Л.Лотушкиноның» портреттерін жазды.

А.Степанов «Қазақстан Магниткасы», «Еңбек күндері», «Күміс Еңлікгүл», «Медеудегі жексенбі» атты кескіндеме шығармаларын 70-жылдары жазды. Суретші айналадағы өмірді, дүние поэзиясын, замандастардың рухани келбетін бейнелеуде асқан шеберлік көрсетті.

Кескіндеме шебері Алексей Степановтың шығармашылығындағы ерекше тақырып–космосты игеру. Ол 1960-1980 жылдар аралығында космос тақырыбына байланысты «Жұлдыздарға», «Жер планетасынан келген адам», «Жұлдызды аспан», «Космосқа», «Біз Байқоңырданбыз» атты картиналарын жазып, республикалық, бүкілодақтық және халықаралық көркемсурет көрмелеріне ұдайы қатысып тұрды.

Ал, енді плэнэр дегеніміз не екендігіне тоқталайық. «Плэнэр» деген сөз француз тілінен алынған. Қазақша «ашық ауа» мағынасында. Толығырақ айтқанда, табиғатқа шығып құбылыстарды түсті бояу мүмкіндіктері арқылы тікелей жазу, бейнелеу дегенді білдіреді.

Табиғаттың барша сұлулығын алдыңа жайып салатын суретшіні пейзажист суретші деп атайды.

Пейзаж өзінің пайда болу тарихында бірден дербес жанр болып кете алмады. Тек 16 -17 ғасырларда ғана дербес жанрға айналды. Ол кезде голланд суретшілері салған пейзаждар ерекше даңққа бөленген.

19 ғасырда да тамаша пейзаж туындылары дүниеге келді. Орыс суретшілері А. К. Саврасов, И. И. Шишкин, И. И. Левитан, А. И. Куинджи шығармаларында бейнеленген табиғат көріністері неткен сұлу, неткен мәнді десеңші.

Табиғатты бейнелеу Қазақстан суретшілері Ә. Қастеев, Ә. Исмайлов, Қ. Қожықов, А. М. Черкасский, Қ. Телжанов, С. Мәмбеев шығармашылығында да үлкен орын алады.

Туған табиғатты бейнелей отырып суретшілер оның сұлулығы мен поэзиясын түсіне білуге, ғажайып өлкемізді бұрынғыдан да терең сүйе білуге баулиды.

Үйге тапсырма беру: Өзіміздің туған табиғатымызды жақсырақ танып білуге, сүюге және оның сенімді қорғаушысы болуға арнап, еркін тақырыпта сурет салу.