УДК 80

ҚАЗІРГІ ФИЛОЛОГИЯ ҒЫЛЫМЫНЫҢ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕРІ

МУРАТБАЕВА АЙГАНЫМ СЕРИКОВНА

Жамбыл облысы, Меркі ауданы Тұрар Рысқұлов атындағы №20 жалпы орта білім беретін мектебінің қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі

Кітап маған тақтан да қымбат
Шекспир

Түйіндеме

Человек Нового времени должен адаптироваться к современному высокоразвитому информационному обществу, которое стремительно трансформируется и трансформируется. Поэтому сегодня перед отечественной системой образования, ее филологической отраслью высшего образования стоит огромная задача. Это-формирование у каждого гражданина Казахстана грамотности по правильному использованию информационных технологий, которые являются одними из самых важных образовательных и квалификационных качеств, то есть подготовка студентов нового поколения и конкурентоспособных в мире квалифицированных специалистов и профессионалов, способных работать с необходимыми техническими устройствами и эффективно взаимодействовать с полученной ими информацией.

A person of the New Time must adapt to the modern highly developed information society, which is rapidly transforming and transforming. Therefore, today the national education system and its philological branch of higher education face a huge task. This is the formation of literacy in every citizen of Kazakhstan on thecorrect use of information technologies, which are among the most important educational and qualification qualities, that is, the training of a new generation of students and globally competitive qualified specialists and professionals who are able to work with the necessary technical devices and effectively interact with the information they receive.

Көптеген адамдар филологияны өте айқын және дерексіз деп санайды. Олар бұл процестің тілдерді зерттеуге қатысты екенін біледі, бірақ оларда толық ақпарат жоқ. Филология факультетін бітіргендер ғана ауызша ғылымның барлық аспектілерін дәл және қызықтыра алады. «Рәбиға Сыздықтың адами қасиеттері мен ғалымдық табиғаты арасындағы тамырластық төркінінде осындай бір үйлесім үлгісі мен сұлулық сыры бары анық» [1, 7], – дегендей, Р.Сыздық – қазақ тілтаным ғылымында аса ерекше аталатын көрнекті тұлғалардың бірегейі. Ғалым бұл биіктікке өзінің табиғи туа біткен дарыны, жоғары танымдық қасиеті мен тынымсыз ізденісі арқылы жетіп отыр. Ғылымның ауыр жолында алмастай жарқыраған қазақтың біртума қызының қазақ тіл білімінде зерттеген тақырыптары мен салалары сан қырлы. Шешімін таппаған тартысты, даулы мәселелер, екі ұшты тұжырымдарға дәлелді ой айтып, тұшымды пікір келтіре білген ғалым әлі күнге дейін тіл білімін жаңаша, салааралық сипатта байланыстыра зерттеумен айналысып келеді. Рәбиға Сыздық туралы сөз болғанда, ең алдымен, оның қазақ тіл білімі мен қазақ әдебиеті мәселелері арасындағы «алтын көпір» екені ойға оралады. Себебі ол қос әлемді біртұтас, ажырамас бірлік ретінде қарастырып, бүтін дүние тудыра білді. Әдеби мұралардың, ақын-жазушылардың тілін зерттей отырып, қазақ лингвистикасында өзіндік қолтаңбасын қалдырды.  Филология ғылымдары ежелгі Грецияда көптен бері пайда болды. Алдымен олардың пайда болуы, одан кейін дамуы (орта ғасырларда), ал қазір Ренессанс - гүлденудің толық күші болған. «Филология» деген тұжырым XVIII ғасырда пайда болды. Содан кейін ол тек славян болғаннан кейін ғана классикалық өнеркәсіп туралы болды. Славян филиалының негізін қалаушы - чех ғалымы Добровский Йосеф. Филология дамуының басталуының себебін түсіну оңай. Еуропалықтар өздерінің ұлттық тамырларына, көздеріне және даму тенденцияларына қызығушылық таныта бастады. Бұл кезеңде романтикалық дүниетанымның дизайны, сондай-ақ түрік басқыншыларына қарсы күрес басталды. Ғылымның басқа да түрлеріне келетін болсақ, олардың әрқайсысы нақты индустрия мен онымен байланысты халықтарды терең зерттейді. Әлемде бірыңғай ортақ бизнеспен айналысатын көптеген қоғамдық ұйымдар бар, кейде олардың жетістіктерін жинап, айырбастауда.

Филологияның қандай филологиясы бар екенін толық түсіну үшін қандай филология ғылымдары оның компоненттері екендігін анықтау керек:

Лингвистика. Екінші тіл - бұл тілдің мәні, оның функциясы, құрылымы туралы білетін лингвистика.

Әдебиеттану. Ол әдебиет тарихын, оның дамуы мен халықтың мәдениетіне әсерін қарастырады.

Фольклор. Халықтық өнер, фольклор, мифтер мен аңыздар оқудың негізгі пәндері болып табылады.

Мәтін жазу. Оның назарында әртүрлі авторлардың шығармалары, олардың келбеті мен болашақ тағдыры жазылған.

Палеография. Бұл ғылым ежелгі қолжазбаларды, олардың пішіндерін, стильдерін, жаратылған жерін және уақытын зерттейді.Қазіргі таңда Осы филологиялық білімді қазіргі заман талаптарына сәйкес ұйымдастырып, оның білім беру үдерісіне жаңа технологияларды енгізу туралы ғылыми зерттеулерге тереңірек бойлап, кеңірек ой жүгіртсек, қазіргі заманның әрбір адамы белгілі бір сапа-қасиетке ие болуы қажет екені айқын бола бастады. Ол – компьютерлік сауаттылық пен электронды құрал-жабдықтарда оңтайлы жұмыс істеп, өзіне және қоғамға қажетті ақпаратты жедел әрі қажетті мөлшерде ала білу және тиесінше пайдалана білу екені анық. Өйткені жаңа заманның адамы жылдам өзгеріске түсіп, құбылып отыратын қазіргі жоғары дамыған ақпараттық қоғамға бейімделуі қажет. Сондықтан да қазіргі таңда отандық білім беру жүйесінің, оның филологиялық жоғары білім беру саласының алдында зор міндет тұр. Ол – қазақстандық әрбір азаматтың бойына түрлі білім мен біліктілік қасиеттердің ішіндегі ең бастыларының бірі болып саналатын ақпараттық технологияларды дұрыс пайдалана білу бойынша сауаттылық қалыптастыру, яғни қажетті техникалық құрылғылармен жұмыс істеп, солар арқылы алынған ақпаратпен тиімді қарым-қатынас жасай алатын жаңа заманның студенттерін және әлемдік бәсекеге қабілетті білікті мамандар мен кәсіп иелерін дайындау болып отыр. «Оқытудың қазіргі заманғы жаңа технологиясы оқу үдерісіне педагогикалық-психологиялық іс-әрекеттердің жүйелі кешені ретінде пайдаланылады. Бұл технологияны оқу-тәрбие жұмысының бір-бірімен тығыз байланысқан білімгерлерді (оқушы, курсант) дамытуға бағытталған әдістері мен түрлерінің кешенді жиынтық жүйесі деп қарайтын болсақ, онда ол білім құрылымы мен мазмұнын жетілдіру ісінің басты бағыты, яғни оқыту мен тәрбиенің тиімділігін қамтамасыз ететін біртұтас үдеріс болып табылады. Сондықтан да оқу-танымдық, оқу-тәрбиелік, оқу-әдістемелік, педагогика-психологиялық, ақпараттық-коммуникациялық жаңа технологияға бетбұрыс әлемдік білім кеңістігіне талпынған қазақстандық ғылыми-әдіснамалық жүйені мазмұны жағынан ғана байытып қоймай, құрылымын да өзгертіп, бағыты жағынан да жетілдіре түседі» Филология - бұл әртүрлі халықтардың руханилығын зерттейтін, олардың жазбаларын талдайды, белгілі бір тілдің сипаттамаларын егжей-тегжейлі зерттейтін, содан кейін біртұтас тұтас алған білімді жинайтын ғылым.Жазбаша мәтіндер халық тарихын көрсететін көздердің бірі. Біріншісі сөздіктер, трактаттар мен діни жазбаларда кездесетін күрделі сөздерге түсініктеме түрінде пайда болды. Гомер бірінші болды, ноталары мұқият талдау жүргізілді.Филология көптеген пәндерден тұрады және олардың әрқайсысы өз саласында жұмыс істейді. Роман-герман филологиясы, мысалы, роман-герман тілдерін талдайтын әлемдегі ең кең тараған.  Филологиялық білім беру – бұл классикалық гуманитарлық білім беру. Қазақстанда алғаш ашылған оқу орындарында білім беріле бастаған да дәл осы филология мамандығы болатын. Тарихи қалыптасқан бұл мамандықтың 90 жылдық тарихы бар. Бұл ғылым түріне тіл білімі, филология (тілтаным), әдебиеттану, коммуникация теориясы, лингвистика, аударма ісі, тіл мен әдебиетті оқыту методикасы, стилистика, тіл мәдениеті, тіл тарихы, тіл саясаты тәрізді тілге қатысты барлық бағыттар мен құбылыстардың жиынтығы жатады. Филология мен лингвистика – бүгінгі таңда әлемдік бағытта дамып жатқан ғылымдар. Себебі әлемдік үрдіске айналған әрі ортақ ғаламдастыру құндылықтарын қалыптастырып жатқан тілдік құбылыстар мен тілдік тенденциялардың орын алуына байланысты бұл ғылымның да дамып, кеңеюуі, үлкен ғылыми-идеологиялық күшке айналуы байқалады. Сол сияқты қазақстандық филологияның да басты мақсаты – полимәдениетті білім беру бағдарламасын тағайындау.

Қай елдің болсын заман ыңғайына қарай экономикалық-қоғамдық қатынастарының барлық саласы өзгеріп, дамыған сайын білім беру жүйесі де өзгеше мән-мазмұнға ие болып, сол қатынастарға сәйкес дамитыны табиғи заңдылық. Тіл мен әдебиетті ұлттан, ұлттық мәдениеттен, ұлт өмір сүріп отырған қоғамдық-әлеуметтік қарым-қатынастан бөліп қарау мүмкін емес. Ал қазақ қоғамның көркем-эстетикалық таным-біліктілікке деген құштарлығы қашанда мәңгілік. Сондықтан да тіл мен әдебиеті заман талабына орай, жаңаша оқытып, оның рухани-мәдени әлеуетін жас ұрпақ тәрбиесінде барынша тиімді пайдалану маңызды мәселелердің бірі болып қала бермек. Сондай-ақ білім беруді ақпараттандыру үдерісінің нәтижелері сипатталып, оның  бірер жылда шешуге болатын мәселелері анықталды. Қорыта айтқанда,қазіргі филология ғылымының өзекті мәселелері тілді меңгерту, оқушыларға филология салаларына талдай отырып, мамандық таңдауға шақыру. Бүгінде  әлемдік озық технологиялар мен жаңашыл ізденістер отандық білім жүйесінде кең қолданысқа ие болып отыр. Қазіргі кезде табысты болу үшін оқушыларға білім қандай қажет болса, дағды да сондай қажет деген ойдың жақтастары көбейіп келеді. Бұл оқушылардың ақпаратты есте сақтап, алған білімдерін ұғынуын, түсінуін және әртүрлі салада қолдана білуін талап етеді. Білімді дәл осылай қолдану оқушыларға «ХХІ ғасыр дағдысы» деп жиі айтылып жүрген кең ауқымды құзыреттілікті меңгеруге мүмкіндік береді. Жаңа ғасыр дағдылары деген ұғымның бірнеше анықтамасы бар. Пән бойынша білім, дағдылар мен құзыреттіліктерді анықтайтын оқу бағдарламаларын әзірлеу барысында жоғарыда келтірілген құндылықтар мен дағдылар ескерілген. Мұны осы құндылықтар мен  дағдылардың барлығы қарастырылған барлық пәндердің оқу бағдарламаларынан көруге болады. Танымал ғалым, педагог, философ, профессор Джон Дьюидің: – Егер біз бүгін балаларымызды кешегідегідей  оқытатын болсақ, онда біз оның ертеңін ұрлаймыз, – деген ойын ескере отырып, оқушы бойында қажетті құндылықтарды дамыту үшін бірлескен іс-әрекеттер, тиімді әдістер мен саралау тәсілдерін қолдану қажет. Адам баласы үшін білімді меңгеруде басты құндылықтарды меңгерту. Құндылықтар жүйесін қалыптастыруда оқу мен тәрбие негізінде жаңаша оқыту формаларын тұлғаның өзін-өзі танытуы үшін саралап таңдалғаны жөн. Көрнекті психолог Л.С.Выготский: – Жақсы оқыту деп, ол баланың дамуына ілгері жүретін, оны жетекке алатын оқытуды айтады, – деп тұжырымдайды. Выготскийдің айтуы бойынша, жақын арадағы даму аймағы – оқушының өз бетінше шешкен міндеттердің көмегімен анықталған өзекті даму деңгейі мен үлкендердің басшылығымен және анағұрлым қабілетті жолдастарымен бірігіп шешілген міндеттер арқылы анықталатын болжамды даму деңгейі арасындағы қашықтық. Негізінде, бұл түсінік адам өз бетімен игере немесе көрсете алмайтын, бірақ біреудің көмегімен үйренуге болатын барлық білімдер мен дағдыларды қамтиды. Демек, оқыту барысында белгілі бір тақырыптың аясында оқушылар бірлесіп жұмыс жасап, ортақ мәселе бойынша талқылауға қатысса жұмысты шығармашылықпен орындау, өзгенің пікіріне құрметпен қарау, өз оқуына деген жауапкершілікті сезіну, қарым-қатынас жасай білу құндылықтары арта түседі. Бастықұндылықтардың бірі – шығармашылық және сын тұрғысынан ойлау.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1.Оразбаева Фаузия. Көп туса қазақ дәл сіздей қызды... [Мәтін] // Қазақ әдебиеті. – 2009. – №14. – Б. 7.

1. Сыздық Р. Сөздерсөйлейді (Сөздердің қолданылу тарихынан). Толықтырылған 3-басылымы. – Алматы: Арыс, 2004. – 232 б.

3.Сыздықова Р. Ахмет Байтұрсынов. – Алматы: «Білім қоғамы», 1990. – Б. 52.

4.Сыздыкова Р. Язык «Жамиат-тауарих» Жалаири. – Алма-Ата: Наука, 1989. – 243 с.

5.Сыздықова Р. Яссауи «Хикметтерінің» тілі. – Алматы: Сөздік-Словарь, 2004. – 552 б.

6.Сыздықова Р. Абай және қазақтың ұлттық әдеби тілі. – Алматы: Арыс, 2004. – 614 б.