«Қазіргі мектептегі дене тәрбиесі сабағы: денсаулықты нығайту, инклюзия және заманауи технологиялар»

(Мусаев Жусип Қыдырходжаевич, дене шынықтыру пәні мұғалімі, «М.Горький атындағы ЖББМ» КММ, Шардара қаласы, Түркістан облысы)

Мақалада қазіргі мектептегі дене тәрбиесі пәнін оқытудың өзекті мәселелері қарастырылады. Оқушылардың денсаулығын нығайту, қозғалыс белсенділігін арттыру және салауатты өмір салтын қалыптастырудағы дене шынықтыру мұғалімінің рөлі айқындалады. Дене тәрбиесі сабақтарында заманауи цифрлық технологияларды қолдану мүмкіндіктері, сондай-ақ инклюзивті білім беру жағдайында оқу-тәрбие процесін ұйымдастырудың маңызы ашып көрсетіледі. Сабақтардың сауықтыру бағыттылығын күшейту және мұғалімнің кәсіби дамуы білім алушылардың дене дайындығы мен тұлғалық қасиеттерін жетілдірудің негізгі шарттары ретінде сипатталады. Мақала дене шынықтыру мұғалімдеріне, педагогтерге және білім беру саласының мамандарына арналған.

Кілт сөздер: дене тәрбиесі, оқушылардың денсаулығы, қозғалыс белсенділігі, инклюзивті білім беру, заманауи білім беру технологиялары, салауатты өмір салты, дене шынықтыру мұғалімі.

Қазіргі қоғамда денсаулық сақтау, қозғалыс белсенділігін арттыру және салауатты өмір салтын қалыптастыру мәселелері ерекше өзектілікке ие болып отыр. Осы тұрғыда мектептегі дене тәрбиесі пәнінің рөлі бұрынғыдан да арта түсті, ал дене шынықтыру мұғалімі тек жаттығу үйретуші емес, оқушының өмір бойы денсаулыққа жауапкершілікпен қарауын қалыптастыратын педагог, тәрбиеші және бағыт-бағдар беруші тұлғаға айналуда. Бүгінгі таңда дене тәрбиесі сабағы заман талабына сай өзгеріп, жаңарып, инновациялық және инклюзивті бағытта дамуы тиіс. Әсіресе цифрлық технологияларды тиімді пайдалану мен барлық оқушылардың, соның ішінде денсаулық мүмкіндіктері шектеулі балалардың да қозғалыс белсенділігіне тең дәрежеде қатысуын қамтамасыз ету - өзекті тақырыптардың бірі.

Қазіргі оқушылар ақпараттық технологиялармен етене өсіп келеді, олардың қызығушылығы мен қабылдау ерекшеліктері де соған сай өзгерген. Сондықтан дене тәрбиесі сабақтарын дәстүрлі форматта ғана емес, заманауи әдістермен байыту маңызды. Мысалы, фитнес-трекерлер, мобильді қосымшалар, интерактивті бейнематериалдар мен онлайн платформалар оқушылардың қозғалыс белсенділігін бақылауға, өз жетістіктерін көруге және жеке мақсаттар қоюына мүмкіндік береді. Мұндай құралдар оқушының ішкі уәжін арттырып, сабаққа деген қызығушылығын күшейтеді. Дене шынықтыру мұғалімі бұл технологияларды мақсатты әрі педагогикалық тұрғыдан дұрыс қолданса, сабақтың тиімділігі айтарлықтай өседі.

Сонымен қатар қазіргі мектепте инклюзивті білім беру қағидаттарын жүзеге асыру - маңызды міндеттердің бірі. Дене тәрбиесі сабағында әр баланың физикалық мүмкіндігін, денсаулық жағдайын, психологиялық ерекшелігін ескеру қажет. Инклюзивті тәсіл дегеніміз - барлық оқушыға бірдей талап қою емес, әрқайсысына қолжетімді, қауіпсіз және пайдалы қозғалыс түрлерін ұсыну. Бұл мұғалімнен жоғары кәсіби дайындықты, шығармашылықты және эмпатияны талап етеді. Мысалы, қозғалыс мүмкіндігі шектеулі оқушылар үшін жеңілдетілген жаттығулар, бейімделген спорттық құралдар қолдану немесе командалық ойындарда арнайы рөлдер беру арқылы оларды сынып ұжымына толыққанды енгізуге болады.

Дене тәрбиесі сабағында денсаулықты нығайтуға бағытталған мазмұнды күшейту де өзекті. Қазіргі таңда гиподинамия, артық салмақ, омыртқа қисаюы, көру қабілетінің төмендеуі сияқты мәселелер оқушылар арасында жиі кездеседі. Бұл жағдай дене шынықтыру мұғалімінен сабақ құрылымын сауықтыру бағытында құруды талап етеді. Жаттығулар кешені тек күш пен төзімділікті дамытуға емес, дұрыс дене қалпын қалыптастыруға, тыныс алу жүйесін жақсартуға, бұлшық еттерді теңгерімді дамытуға бағытталуы тиіс. Сонымен бірге оқушыларға денсаулық туралы теориялық білім беру, яғни қозғалыстың адам ағзасына әсерін, дұрыс тамақтану мен күн тәртібінің маңызын түсіндіру де сабақтың ажырамас бөлігі болуы қажет.

Қазіргі заман мұғалімінен тек пәндік білім ғана емес, педагогикалық икемділік пен үздіксіз өзін-өзі дамыту талап етіледі. Дене шынықтыру мұғалімі жаңа әдістемелерді меңгеріп, кәсіби курстарға қатысып, әріптестерімен тәжірибе алмасуы тиіс. Бұл оның кәсіби құзыреттілігін арттырып қана қоймай, оқушыларға үлгі болуына да әсер етеді. Себебі мұғалімнің өзі белсенді, спортпен шұғылданатын, салауатты өмір салтын ұстанатын тұлға болса, оқушылар да соған ұмтылады.

Тағы бір маңызды аспект - дене тәрбиесі сабағында тәрбиелік жұмысты күшейту. Спорттық ойындар мен жарыстар арқылы оқушыларда командалық рух, өзара сыйластық, жауапкершілік, әділдік және табандылық сияқты құндылықтарды қалыптастыруға болады. Жеңіске жету ғана емес, жеңілісті қабылдай білу, қарсыласқа құрмет көрсету, ережені сақтау сияқты қасиеттер өмірде де аса қажет. Бұл тұрғыда дене шынықтыру сабағы тұлғалық дамудың қуатты құралы болып табылады.

Қорытындылай келе, қазіргі мектептегі дене тәрбиесі сабағы заман талабына сай жаңарып, оқушының денсаулығын сақтауға, қозғалыс белсенділігін арттыруға және тұлғалық дамуына бағытталуы тиіс. Цифрлық технологияларды орынды қолдану, инклюзивті тәсілді жүзеге асыру, сауықтыру мен тәрбиелік мазмұнды күшейту -дене шынықтыру мұғалімінің негізгі міндеттерінің бірі. Осындай кешенді әрі заманауи көзқарас арқылы ғана біз дені сау, белсенді және жауапкершілігі жоғары жас ұрпақты тәрбиелей аламыз.

Әдебиеттер тізімі:

1. Сагындықов К.Ж. Теория и методика физического воспитания школьников. - Алматы: Қазақ университеті, 2018.

2. Мұстафин Р.А., Айтқожин Е.К. Дене тәрбиесінің педагогикалық негіздері. - Алматы: Рауан, 2019.

3. Баймұхамбетов Б.С. Мектептегі дене тәрбиесін ұйымдастыру әдістемесі.- Алматы: Білім, 2020.

4. Әбілқасымова Г.Қ. Инклюзивті білім беру жағдайындағы дене тәрбиесі. - Алматы: Ұлттық білім академиясы, 2021.

5. Нұрғалиев А.Н. Салауатты өмір салтын қалыптастырудың педагогикалық негіздері. - Астана: Фолиант, 2017.