Маңғыстау облысы білім басқармасының

«Оңалту орталығы»коммуналдық мемлекеттік мекемесінің

дефектолог маманы: Бақытжанова Айдана Сегізбайқызы

логопед маманы: Марқабаева Гүлбахрам Оңайбекқызы

«Қимыл және сөйлеу үйлесімділігін дамытуға арналған

коррекциялық ойындар»

Аннотация

Балалардың қимыл-қозғалыс дағдылары мен сөйлеу тілінің өзара тығыз байланысы қарастырылады. Қимыл мен сөйлеудің орталық жүйке жүйесі арқылы реттелетін психофизиологиялық үдеріс екені, олардың бірлескен дамуы баланың танымдық, эмоционалдық және коммуникативтік қабілеттерінің қалыптасуына әсер ететіні сипатталады. Қимыл-сөйлеу үйлесімділігін дамытуға бағытталған коррекциялық ойындар жүйесінің теориялық негіздері мен педагогикалық маңызы ашылып көрсетіледі. Материал инклюзивті білім беру жағдайында жұмыс істейтін педагогтерге, логопедтерге, дефектологтар мен психологтарға арналған.

Кіріспе

Балалардың қимыл-қозғалыс дағдылары мен сөйлеу қабілеттерін үйлесімді дамыту қазіргі инклюзивті және жаңартылған білім беру жағдайында маңызды міндеттердің бірі болып табылады. Ерте жастағы және мектеп жасына дейінгі балалардың едәуір бөлігінде сөйлеу тілінің дамуы, қимыл үйлесімділігі, кеңістікте бағдарлау және әрекеттерді реттілікпен орындау дағдыларында қиындықтар байқалады. Мұндай кемшіліктердің уақытында түзетілмеуі баланың оқу әрекетіне, қарым-қатынас мәдениетіне және эмоциялық жағдайына теріс әсер етеді.
Осыған байланысты қимыл мен сөйлеуді қатар дамытатын арнайы коррекциялық ойындар жүйесін қолдану педагогтің кәсіби қызметіндегі нәтижелі құралдардың бірі болып саналады. Баланың табиғи белсенділігі мен ойын әрекетіне негізделген мұндай жұмыстар сөйлеудің фонетикалық, лексикалық және грамматикалық компоненттерін бір мезгілде дамытуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар кинестетикалық, сенсорлық және есту-моторлық байланыстарды нығайтып, сөйлеудің ырғақтылығын қалыптастырады және артикуляциялық аппараттың белсенділігін арттырады.

Ойындар бірнеше бағытты қамтиды:

• ірі моториканы дамыту (жүру, секіру, тепе-теңдік);

• ұсақ моторика мен қол-саусақ буындарының дәлдігін арттыру;

• кеңістікте бағдарлау дағдылары;

• ритм мен темп сезімін дамыту;

• дыбыстау, сөз тізбектеу, сөйлеу қарқынын реттеу;

• қимыл мен сөздің бірлігін қалыптастыру (қимылмен айту, көрсету, қайталау);

• вербалды және вербалды емес коммуникацияны үйлестіру.

Қорытынды

Қимыл және сөйлеу үйлесімділігінің дамуы баланың психофизиологиялық, танымдық және коммуникативтік жетілуінің маңызды шарты болып табылады. Қимыл әрекеттері арқылы жинақталған сенсомоторлық тәжірибе сөйлеудің қалыптасуына негіз болып, мидың сөйлеуге жауапты аймақтарының белсенді жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Қимыл-сөйлеу жаттығулары мидың екі жартышары арасындағы байланысты күшейтіп, сөйлеудің моторлық және просодикалық компоненттерін дамытуға ықпал етеді.
Әсіресе дизартрия, тұтықпа, алалия сияқты сөйлеу бұзылыстары бар балалармен жұмыс барысында қимыл мен сөйлеуді қатар дамыту тиімді коррекциялық әдіс ретінде көрінеді. Ұсақ моториканы, ритм мен темп сезімін дамытуға бағытталған ойындар сөйлеу белсенділігін арттырып, баланың өз ойын еркін әрі түсінікті жеткізуіне мүмкіндік береді. Сондықтан қимыл-сөйлеу үйлесімділігін дамытуға бағытталған әдістемелік жұмыстарды білім беру және түзету үдерісіне жүйелі түрде енгізу балалардың толыққанды дамуына қолайлы жағдай жасайды. Жоғарыда қарастырылған қимыл-сөйлеу жаттығулары бірнеше бағытта жүйеленген. Біріншіден, ұсақ және ірі моториканы дамытуға арналған ойындар баланың қол-қолтық үйлесімін, саусақ икемділігін, тепе-теңдік пен қимыл үйлесімділігін жақсартады. Бұл әрекеттер балалардың сөйлеу кезінде артикуляциялық аппаратын белсендіруге және дыбыстарды дұрыс айтуға оң әсер етеді. Екіншіден, сенсорлық және көрнекілік материалдарды қолдану арқылы жаттығуларды қызықты әрі ақпаратқа бай етуге болады. Түстер, текстуралар, доптар мен мозаика сияқты материалдар балалардың назарын арттырады, есте сақтау қабілетін нығайтады және қимыл-сөйлеу үйлесімін қалыптастырады. Сонымен қатар, вербалды және вербалды емес қарым-қатынас дағдыларын қалыптастыруға арналған ойындар әлеуметтік өзара әрекеттестікті дамытады. Балалар сөйлеу арқылы өз ойларын жеткізуді, сұрақ қоюды, жауап беруді, сондай-ақ мимика, дене қимылы, көзқарас арқылы эмоцияларын білдіруді үйренеді.