ҚИМЫЛ ОЙЫНДАР – МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ДЕНЕ БЕЛСЕНДІЛІГІН АРТТЫРУ ҚҰРАЛЫ

Алматы қаласы

Әуезов ауданы

«№186 бөбекжай балабақшасы» КМҚК

Дене шынықтыру нұсқаушысы

Шукирбаев Нурбек Сахиевич

ҚИМЫЛ ОЙЫНДАР – МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ДЕНЕ БЕЛСЕНДІЛІГІН АРТТЫРУ ҚҰРАЛЫ

Аннотация.

Мақалада мектеп жасына дейінгі балалардың дене белсенділігін арттыруда қимылды ойындардың маңызы қарастырылған. Қимылды ойындардың баланың денсаулығын нығайтуға, ептілік, шапшаңдық, төзімділік, тепе-теңдік сияқты дене қасиеттерін дамытуға ықпалы сипатталады. Сонымен қатар дене шынықтыру сабақтарында ойындарды тиімді ұйымдастырудың педагогикалық жолдары ұсынылады.

Түйін сөздер: мектепке дейінгі тәрбие, дене шынықтыру, қимылды ойын, дене белсенділігі, қозғалыс дағдылары, баланың денсаулығы.

Мектепке дейінгі кезең – баланың дене және психологиялық тұрғыдан қарқынды дамитын маңызды кезеңі. Осы уақытта қалыптасқан қозғалыс дағдылары баланың кейінгі дамуында үлкен рөл атқарады. Сондықтан балабақшадағы дене шынықтыру сабақтарының негізгі міндеттерінің бірі – балалардың қозғалыс белсенділігін арттыру және денсаулығын нығайту. Балалар үшін қозғалыс – табиғи қажеттілік. Алайда дене жаттығуларын бірсарынды түрде орындау олардың қызығушылығын төмендетуі мүмкін. Осы тұрғыдан алғанда қимылды ойындардың мүмкіндігі мол. Ойын барысында бала қимыл жасап қана қоймай, қуанады, қарым-қатынас жасайды, ережені сақтауға үйренеді және өз мүмкіндігін байқайды. Қимылды ойындардың бала дамуындағы маңызы. Қимылды ойындар мектеп жасына дейінгі балалардың дене белсенділігін арттырудың тиімді құралдарының бірі болып табылады. Ойын барысында балалар жүру, жүгіру, секіру, лақтыру, қағып алу, еңбектеу және тепе-теңдікті сақтау сияқты негізгі қозғалыстарды табиғи түрде орындайды. Қимылды ойындар баланың:

* шапшаңдығын;

* ептілігін;

* икемділігін;

* төзімділігін;

* тепе-теңдігін;

* кеңістікті бағдарлау қабілетін;

* қимыл-қозғалысты үйлестіру дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді.

Сонымен бірге ойын баланың эмоционалдық жағдайына да оң әсер етеді. Қызықты ойынға қатысқан бала дене жаттығуларын міндет ретінде емес, қуанышты әрекет ретінде қабылдайды. Бұл оның сабаққа деген қызығушылығын арттырады. Дене шынықтыру сабағында қимылды ойындарды тиімді ұйымдастыру. Дене шынықтыру нұсқаушысы ойын таңдағанда балалардың жас ерекшелігін, дене дайындығын және сабақтың мақсатын ескеруі қажет. Мысалы, кіші топтарда қарапайым қимылдарға негізделген ойындарды қолдануға болады. «Күн мен жаңбыр», «Торғайлар мен мысық», «Қояндар» сияқты ойындар балалардың жүгіру, тоқтау, белгі бойынша қозғалу дағдыларын қалыптастырады. Ортаңғы және ересек топтарда ережесі күрделірек ойындарды енгізуге болады. «Түстерді тап», «Кім жылдам?», «Допты дәл түсір», «Өз орныңды тап» сияқты ойындар балалардың шапшаңдығын, дәлдігін және зейінін дамытуға бағытталады. Ойынның тиімділігі тек оның мазмұнына емес, оны ұйымдастыру әдісіне де байланысты. Педагог ойын ережесін балаларға қысқа әрі түсінікті түрде түсіндіріп, қажет жағдайда қимылды өзі көрсеткені дұрыс. Ұлттық қимылды ойындардың тәрбиелік мүмкіндігі Қазақ халқының ұлттық ойындары да баланың дене белсенділігін арттыруда маңызды орын алады. Ұлттық ойындар арқылы балалар қимыл-қозғалыс дағдыларын жетілдірумен қатар, халықтың мәдениеті мен дәстүріне қызығушылық танытады. Балабақша жағдайында балалардың жас ерекшелігіне бейімделген «Арқан тарту», «Ақсерек-көксерек», «Орамал тастамақ», «Қуыр-қуыр, қуырмаш» сияқты ойындардың элементтерін пайдалануға болады. Ұлттық ойындарды қолдану баланың бойында ұйымшылдық, достық, бір-біріне көмектесу, ережені құрметтеу сияқты әлеуметтік дағдылардың қалыптасуына ықпал етеді. Педагогке қойылатын негізгі талаптар Қимылды ойындарды ұйымдастыру кезінде дене шынықтыру нұсқаушысы бірнеше маңызды талапты ескеруі қажет. Біріншіден, ойын балалардың жасына және дене мүмкіндігіне сәйкес болуы керек. Екіншіден, ойын өткізілетін орын қауіпсіз әрі қозғалысқа ыңғайлы болуы қажет. Үшіншіден, барлық баланың ойынға қатысуына мүмкіндік берілуі тиіс.

Педагог балаларды жарыстырудан бұрын олардың белсенді қатысуына, қимылды дұрыс орындауына және ойыннан жағымды әсер алуына көңіл бөлгені жөн. Қорыта айтқанда, қимылды ойындар – мектеп жасына дейінгі балалардың дене белсенділігін арттырудың тиімді және балаға жағымды тәсілі. Ойын арқылы бала негізгі қимыл-қозғалыстарды меңгеріп, дене қасиеттерін дамытады, ұжыммен әрекет етуге және белгіленген ережені сақтауға үйренеді.

Дене шынықтыру сабағында қимылды ойындарды жүйелі әрі мақсатты пайдалану баланың дене дамуына ғана емес, оның эмоционалдық және әлеуметтік дамуына да оң ықпал етеді. Сондықтан әрбір дене шынықтыру маманы ойын элементтерін сабақтың мақсатына сәйкес тиімді пайдаланып, балалардың қозғалысқа деген табиғи қызығушылығын қолдауы маңызды.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты.

2. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытуға арналған үлгілік оқу бағдарламасы.

3. Мектепке дейінгі педагогика бойынша оқу-әдістемелік еңбектер.

4. Дене тәрбиесі теориясы мен әдістемесіне арналған оқу құралдары.