«Қимылды ойындардың бала дамуына ықпалы»

Баяндама

Қазіргі таңда мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту жүйесінде баланың жан-жақты дамуына ерекше көңіл бөлінуде. Баланың денсаулығын нығайту, қимыл-қозғалыс белсенділігін арттыру, ойлау қабілеті мен тілін дамыту – тәрбие мен оқытудың басты міндеттерінің бірі. Осы бағытта қимылды ойындардың алатын орны ерекше. Қимылды ойын – баланың табиғи қажеттілігі мен қызығушылығына негізделген, оның дене, ақыл-ой, психологиялық және әлеуметтік дамуына ықпал ететін маңызды әрекет түрі.

Мектепке дейінгі жастағы балалардың негізгі іс-әрекеті – ойын. Ойын арқылы бала қоршаған ортаны таниды, адамдармен қарым-қатынас жасайды, өз қабілеттерін дамытады. Әсіресе қимылды ойындар балалардың денсаулығын нығайтып қана қоймай, олардың ұйымшылдыққа, ептілікке, шапшаңдыққа, батылдыққа тәрбиеленуіне үлкен әсер етеді.

Қимылды ойындардың басты ерекшелігі – балалардың белсенді қозғалыс әрекетіне құрылуы. Жүгіру, секіру, өрмелеу, лақтыру, тепе-теңдікті сақтау сияқты әрекеттер баланың ірі моторикасын дамытады. Бұл ойындар арқылы балалардың бұлшық еттері шынығып, дене бітімі қалыптасады, тыныс алу және қан айналым жүйесінің жұмысы жақсарады. Сонымен қатар қимылды ойындар балалардың төзімділігін арттырып, денсаулығын нығайтады.

Қимылды ойындардың бала психологиясына да әсері зор. Ойын кезінде бала қуанады, еркін әрекет етеді, өз эмоциясын білдіреді. Бұл оның көңіл-күйін көтеріп, өзіне деген сенімділігін қалыптастырады. Балалар ойын барысында қиындықтарды жеңуге, ережені сақтауға, өз әрекетін басқаруға үйренеді. Мұның бәрі баланың ерік-жігерін дамытады.

Сонымен қатар қимылды ойындар баланың ақыл-ой қабілеттерін жетілдіруге ықпал етеді. Ойын кезінде бала ойланады, салыстырады, шешім қабылдайды, есте сақтайды. Мысалы, ойын шартын түсіну, белгі бойынша әрекет ету, жылдам жауап беру сияқты әрекеттер баланың зейінін, есте сақтау қабілетін және логикалық ойлауын дамытады.

Қимылды ойындардың тіл дамытудағы маңызы да ерекше. Ойын барысында балалар бір-бірімен сөйлеседі, өз ойын жеткізеді, сөздік қоры молаяды. Әсіресе ұлттық қимылды ойындарда қолданылатын өлеңдер, санамақтар мен сөз тіркестері балалардың тіл мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.

Баланың әлеуметтік дамуына да қимылды ойындардың ықпалы мол. Топпен ойнау барысында балалар бір-бірімен достасады, көмектеседі, ұжымдық қарым-қатынасқа түседі. Олар кезек күтуді, бірлесіп әрекет етуді, әділ болуды үйренеді. Бұл болашақта олардың қоғамға бейімделуіне оң әсерін тигізеді.

Ұлттық қимылды ойындардың тәрбиелік мәні ерекше. Қазақ халқының «Ақсерек-көксерек», «Арқан тарту», «Соқыр теке», «Асық ойындары» сияқты ұлттық ойындары балаларды ептілікке, батылдыққа, тапқырлыққа тәрбиелейді. Сонымен қатар ұлттық құндылықтарды бойына сіңіріп, салт-дәстүрге құрметпен қарауға үйретеді.

Тәрбиеші қимылды ойындарды ұйымдастыру барысында балалардың жас ерекшеліктерін ескеріп, қауіпсіздік талаптарына назар аударуы қажет. Ойынның мақсаты түсінікті, қызықты және балаға қолжетімді болуы тиіс. Ойын кезінде балаларды мадақтап, белсенділігін арттыру маңызды.

Қорытындылай келе, қимылды ойындар – мектепке дейінгі жастағы балаларды жан-жақты дамытудың тиімді құралы. Ол баланың денсаулығын нығайтып, қимыл-қозғалысын жетілдіреді, ақыл-ойын, тілін, шығармашылығын дамытады және әлеуметтік ортаға бейімдейді. Сондықтан мектепке дейінгі ұйымдарда қимылды ойындарды оқу-тәрбие үдерісінде тиімді пайдалану – тәрбиешінің маңызды міндеттерінің бірі.