ҚМЖ география пәнінен Геоэкономиканың зерттеу пәні мен өзектілігі

9-күн.

Бағалауғаарналғантапсырма.

1-тапсырма. Қысқа мерзімді сабақ жоспарының үлгісін талдаңыз, оқу бағдарламасының пәні мен бөлімін таңдаңыз (оқу мақсаты).

Тақырып пен сабақ нөміріне сәйкес сабақ жоспарын жасаңыз.

Сабақтың тақырыбы: Геоэкономиканың зерттеу пәні мен өзектілігі

Сабақтың барысы

  Қосымша мәтін

Геоэкономика (геоэкономика) - мемлекеттің экономикалық күші тұрғысынан жаңа экономикалық геосаясат (геосаяси экономика), сыртқы саяси мақсаттарға қол жеткізу, жаһандық немесе өңірлік билікті экономикалық құралдармен қамтамасыз ету. Геоэкономика - бұл сыртқы және ішкі қауіптердің әсерінен көп салалы байланыс кеңістігінде экономикалық даму стратегиясының ғылымы, осы жерде және әлеуметтік уақыттағы жоғары өмір сапасын қамтамасыз етеді.

Геоэкономикалық көзқарас АҚШ-та Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін алғаш рет дамыды және «КСРО-ның қоршау доктринасында» көрінді.

Геоэкономиканың мақсаты мен міндеттеріне:

• әлемдік саясатта жанжалдардың ерекше түрлерінің генезисі мен формалары - жаһандық ауқымдағы геоэкономикалық қақтығыстар;

• экономиканың және географиялық кеңістіктің қатынасы, климаттың және ландшафттық ерекшеліктердің шаруашылық қызметтің нысандары мен формаларына әсері;

• жаһандану жағдайында мемлекеттің халықаралық бәсекеге қабілеттілігін арттыру саясаты мен стратегиясы;

• дүниежүзілік экономикадағы экономикалық тұрғыдан өзін-өзі қамтамасыз ететін аймақтарды қалыптастырумен байланысты халықаралық еңбек бөлінісінің жаңа типологиясы;

• халықаралық қатынастар саласындағы саясат пен экономикадағы өзара іс-қимыл, стратегиялық басымдықтар мен жаһандық басқарудың негіздерін қалыптастыру.

Геоэкономиканы зерттеу тақырыбы мемлекеттік және аймақтық құрылымдардың ғана емес, сондай-ақ нақты халықаралық құрылымдардың - экономикалық, қаржы және интеграциялық бірлестіктердің, трансұлттық корпорациялардың, еуроорегиялардың, еркін экономикалық аймақтардың, сондай-ақ геосаяси субъектілердің (немесе блоктардың) даму үдерістеріне кіреді.Геоэкономикалық зерттеулер сыртқы және ішкі экономикалық саясатты реттеуге бағытталған нақты іс-шараларға, белгілі бір мемлекеттің немесе ұлтүстілік блоктың геоэкономикалық орналасуын жақсартудың ұзақ мерзімді стратегиясына бағытталған ұсыныстарды тұжырымдауда көрінетін оң, теориялық, нормативтік, прагматикалық болып табылады.

Атап айтқанда, әлемді бай Солтүстік және кедей елдерге бөле отырып, дәстүрлі тәсілдер арасында ерекшеленеді; Христиан Батыс және христиан емес; Американдық (NAFTA және Оңтүстік Америка), Еуропалық (Еуропалық Одақ) және Тынық мұхиты (Қытай, Жапония, Оңтүстік Корея, Тайвань) геоэкономикалық кеңістіктері.Геоэкономикаға ұқсас зерттеулер әлемдік экономика, экономикалық география, аймақтық, демография және т.б. сияқты ғылымдар аясында жүзеге асырылады.

Геоэкономика аясында ұсынылатын шаралар ауқымы экономикалық, сауда-саттық, технологиялық, валюталық соғыстар, экономикалық интеллект (өнеркәсіптік тыңшылықты қоса алғанда) және қарама-қайшылықтармен байланысты, қорғаныс (қорғау, меркантилистік) және қорлау әрекеттерін қамтиды.

Америка Құрама Штаттарында геоэкономиканың негізін қалаушы - американдық тарихшы, халықаралық қатынастар және әскери жанжалдар мен стратегиялардың тарихы саласындағы маман Эдвард Люттвак. Люттвак экономикалық геосаясатты бәсекелесе отырып, экономикалық бәсекелестікті жеңуге бағытталған саясат ретінде геоэкономиканың сыртқы саяси мақсаттарына қол жеткізу үшін әскери күштерді қолдануға ерекше назар аударады.

Геоэкономиканың мақсаттары мен міндеттері:

• климаттық және ландшафттық ерекшеліктердің шаруашылық қызметтің формалары мен заңдылықтарының әсерін;

• халықаралық күштік әскери-саяси бәсекелестікті экономикалық бәсекелістікке ауысуын;

• жаһандану жағдайында мемлекеттің бәсекеге қабілеттілігін арттыру стратегиялары мен саясаттарын;

• еңбек бөлінісінің жаңа типологиясын;

• халықаралық қатынастар саласындағы саясат пен экономиканы біріктіруін зерттеу.

Геоэкономика - мемлекеттік стратегиялық дамуды, экономикалық жолмен әлемдік және аймақтық күштердің артықшылығын реттейтін ғылым. Геоэкономика – жаһандану мен аймақтану факторының әсерінен қалыптасқан заманауи геосаясат ретінде қарастырылады. Геоэкномиканың негізгі категорияларына:

Экономика;

Кеңістік;

Стратегия;

Үстемдік.

Экономика - материалдық игіліктерді өндіру, айырбастау, бөлу және тұтыну үрдісі кезінде адамдар арасында пайда болатын өндірістік қатынастар.

Экономикалық кеңістік - көптеген объектілер мен байланыстар бар; елді мекендер, өнеркәсіптік кәсіпорындар, экономикалық жағынан игерілген және рекреациялық аймақтар, көлік және инженерлік желілер және т.б. дамыған аумақ.

Экономикалық стратегия - үкіметтің, аймақтар әкімшіліктерінің, кәсіпорындар фирмалар басшыларының өндіріс, бюджеттің кірісі мен шығысы салықтар, күрделі жұмсалымдар, баға, әлеуметтік қорғау мәселелері бойынша үзақ мерзімді қағидаттық нұсқаулары, жоспарлары ниеттері; басшылық өнері; дамудың белгілі бір кезеңінде қалыптасқан өмір шындығын басшылыққа ала отырып, осы жұмысты жүргізудің жалпы жоспары.

Үстемдік — бір субъекттің екінші субъекттен басымдылық ету жағдайы.

Экономикалық география – қоғамның экономикалық өмірінің аймақтық ұйымдастырылуын зерттейтін қоғамдық географиялық ғылым.

Экономикалық география жалпы, дүниежүзілік шаруашылық, аймақтық экономикалық және салалық болып бірнеше топқа бөлінеді. (өнеркәсіп географиясы, ауыл шаруашылық, транспорт, қызмет көрсету ж.т.б.)