ҚОҒАМДАҒЫ ВОЛОНТЕРЛІКТІҢ РӨЛІ

Аңдатпа:

Бұл мақалада волонтерліктің қоғамдағы рөлі мен маңызы, артықшылықтары мен шектеулері қарастырылады. Сонымен қатар Қазақстандағы волонтерлік қызметтің қазіргі жағдайы мен даму тенденциялары талданады. Мақалаға әдеби шолу, статистикалық мәліметтер және салыстырмалы талдау әдістері қолданылды.

Түйін сөздер:волонтерлік, еріктілік, әлеуметтік жауапкершілік, қоғамдық даму, Қазақстан

Кіріспе

Қоғамның дамуы мен тұрақтылығы тек мемлекет ісімен ғана шектелмейді — әрбір азаматтың үлестері маңызды. Сол себептен волонтерлік (еріктілік) — қоғамдағы әлеуметтік міндеттерді бөлісу мен бірге шешу құралы. Волонтер — өз еркімен, ешқандай ақша өтемақы күтпей, қоғамдық немесе әлеуметтік мақсаттағы іс-шараларға қатысатын адам.Қазақстанда волонтерлік қозғалыс соңғы жылдары қарқындап келеді. Мысалы, 2024 жылдың қорытындысы бойынша елімізде 755 волонтерлік ұйым, 2 мың бастамашыл топ, 275 мың белсенді волонтер бар екендігі хабарланды.  Бұл мақалада волонтерліктің ұғымы, функциялары, қоғамға тигізетін әсері, мәселелері мен Қазақстандағы тәжірибесі сарапталады.

Негізгі бөлім

1. Волонтерлік ұғымы мен заңнамалық негізі

Волонтерлік — ерікті түрде, ақысыз түрде қоғамдық маңызы бар қызметке қатысу әрекеті. Қазақстанда «Волонтерлік қызмет туралы» Заң қабылданған, онда волонтерлік ұйымдар мен волонтерлердің құқықтары мен міндеттері айқындалған.  Заңнамада волонтерлік қызметтің ұйымдастырушыларының міндеттері, волонтерлердің мәртебесі, ынталандыру тетіктері қарастырылған. 

2. Волонтерліктің қоғамдағы функциялары

Волонтерлік қоғамға келесі функцияларды орындайды:

• Әлеуметтік қызметті толықтырушы — кәрілерге, мүгедектерге, аз қамтылған отбасыларға көмек көрсету

• Азаматтық қоғамды нығайтушы — адамдарды қоғамдық мәселелерге тарту, белсенді азаматтық позиция қалыптастыру

• Бастамашылық көзқарасты қолдау — жаңа жобалар мен идеяларды іске асыруда ресурс болу

• Мәдени-этикалық әсер — адамдар арасында сенімділік, ізгі ниет, өзара көмектесу мәдениетін дамыту

• Жеке даму мүмкіндігі — волонтерлер үшін тәжірибе, дағды, әлеуметтік желілер құру мүмкіндігі

3. Қоғамға әсері: статистикалық мәліметтер мен мысалдар

Қазақстанда волонтерлік қозғалыстың кеңеюіне қатысты нақты деректер де бар. Мысалы, Ұлттық волонтерлік желінің мәліметі бойынша, елде әртүрлі бағытта жұмыс істейтін шамамен 240 000 адам волонтерлік қызметке тартылған. 

2024 жылы 275 000 белсенді волонтер тіркелгені туралы да ақпарат бар. 

ЮНИСЕФ бағдарламалары шеңберінде 10 000-нан астам жас волонтер атқарылған міндеттерге қатысқан. 

Кесте 1: Волонтерліктің қоғамға әсері

Кестенің түсіндірмесі. Бұл кестеде волонтерлік қызметтің түрлі бағыттары (әлеуметтік, экологиялық, қайырымдылық, жастар дамыту, азаматтық сана) көрсетілген. Әр бағыт үшін нақты мысал келтіріліп, оның қоғамға тигізер әсері сипатталған. Кесте арқылы волонтерліктің көпқырлы маңызы көрініс табады.

4. Қиыншылықтар мен шектеулер

Волонтерлік қызметтің дамуына кедергі болатын факторлар:

• Қаржылық қолдаудың аздығы — волонтерлік ұйымдарға тұрақты қаржылық ресурстар жетіспейді

• Ұйымдастырушылық тәжірибесінің жетіспеушілігі — кейде жобалар жүйесіз түрде жүзеге асады

• Құқықтық мәртебенің әлсіздігі — волонтерлер мен ұйымдарға заңдық қолдаудың жеткіліксіздігі

• Тұрақтылық мәселесі — волонтерлердің ұзақ мерзімде белсенді қалуы қиын

• Дағдылар мен біліктіліктің шектеулігі — кей кезде волонтерлер тиісті дайындықтан өткізілмей міндетке жіберіледі

5. Қазақстандағы волонтерліктің даму тенденциялары

Қазақстанда волонтерлік институтын дамытуға мемлекеттік және азаматтық бастамалар көптеп қолға алынған. Мысалы:

• 2020 жылы «Волонтерлер жылы» деп жарияланған. 

• Мемлекет деректеріне сәйкес, волонтерлік ұйымдар саны 755-ке жеткен, волонтерлер саны 275 000-ға дейін өскен. 

• Елде волонтерлік қызметті дамыту бағдарламалары әзірленуде, заңнамалық жақсартулар ұсынылуда. 

• Түрлі бағыттағы жобалар (экология, білім, денсаулық сақтау, әлеуметтік әлсіз топтарға көмек) іске қосылып келеді. 

Бұл тенденциялар волонтерлікті қоғам өмірінің маңызды бөлігіне айналдыруға негіз болады.

Қорытынды

Қорытындылай келе, волонтерлік — қоғамдағы маңызды әлеует. Ол әлеуметтік әлсіз топтарға қолдау көрсетеді, азаматтық қоғамды нығайтады, мәдени және экологиялық құндылықтарды насихаттайды. Алайда оның тиімділігін арттыру үшін тұрақты қаржылық қолдау, заңдық мәртебе, ұйымдастырушылық жүйе мен волонтерлерді кәсіби даярлау қажет. Қазақстанда волонтерлік институты қарқынды дамып келеді және болашақта қоғам дамуында шешуші рөл атқаруға әлеуеті мол.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. «Волонтерлік қызмет туралы» Қазақстан Республикасы Заңы — толық мәтіні және ресми жарияланымы.Сілтеме: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1600000042

2. Қазақстандағы волонтерлікті дамытудың аналитикалық доклады — QazVolunteer платформасында жарияланған есеп .Сілтеме: https://qazvolunteer.kz/uploads/0e/75/Analiticheskiy_doklad_po_volonyotrstvu_v_RK_2021.pdf

3. 2024 жыл қорытындысы: Қазақстандағы волонтерліктің жаңа көкжиектері — мемлекеттік порталдағы хабарлама.Сілтеме: https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/press/news/details/902358?lang=ru

4. ЮНИСЕФ волонтерлік бағдарламалары Қазақстанда — ұйымның волонтерлік беті.Сілтеме: https://www.unicef.org/kazakhstan/%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-0

5. Волонтерлік қызмет туралы заңнаманы әзірлеу және қолдау (аналитикалық есеп / құқықтық құжаттар) — мысал ретінде құқықтық-мәліметтер базасы.Сілтеме: https://natlex.ilo.org/dyn/natlex2/natlex2/files/download/105419/42%20VI.pdf