1

Кіріспе. Құрлық суларының жіктелуі

1

Құрлық суларының түрлері мен маңызын түсіну

Су нысандарын түрлеріне қарай ажыратады

2

Дүниежүзілік су айналымы

1

Су айналымындағы құрлық суларының рөлін талдау

Судың айналым сызбасын түсіндіреді

3

Өзен жүйесі және оның элементтері

1

Өзеннің бастауы, сағасы, алабын анықтау

Картадан өзен бөліктерін табады

4

Өзендердің қоректенуі және режимі

1

Климат пен өзен суының байланысын зерделеу

Өзен режимінің графигін сызады

5

Өзен аңғарының құрылысы

1

Өзен арнасы, жайылмасы, террасасын оқу

Өзен аңғарының көлденең қимасын салады

6

Дүниежүзінің ірі өзендері

1

Ең ірі өзен жүйелерінің орнын анықтау

Өзендерді картада көрсетеді

7

Қазақстанның ірі өзендері

1

Ертіс, Сырдария, Жайық өзендерін зерттеу

Өзендерге географиялық сипаттама береді

8

Өзеннің эрозиялық жұмысы

1

Өзеннің жер бедерін өзгертуін түсіну

Каньон мен аңғардың түзілуін түсіндіреді

9

Сарқырамалар мен табалдырықтар

1

Өзен арнасындағы кедергілердің түзілуі

Сарқырамалардың пайда болуын сипаттайды

10

Практикалық жұмыс: Су шығыны

1

Өзен суының мөлшерін есептеуді үйрену

Су шығынын формуламен есептейді

11

Көлдер және олардың шығу тегі

1

Көл қазаншұңқырларының типтерін білу

Көлдерді жаратылысы бойынша жіктейді

12

Көл суының химиялық құрамы

1

Тұщы және тұзды көлдерді ажырату

Көлдердің минералдылығын талдайды

13

Каспий – әлемдегі ең үлкен көл

1

Каспий теңізінің ерекшеліктерін зерделеу

Теңіздің деңгейі мен экологиясын талқылайды

14

Арал теңізінің экологиялық мәселесі

1

Аралдың тартылу себептерін анықтау

Экологиялық салдарды бағалайды

15

Қазақстанның інжу-маржан көлдері

1

Балқаш, Алакөл, Марқакөлді зерттеу

Көлдердің рекреациялық маңызын біледі

16

Көлдердің батпаққа айналуы

1

Көлдердің «қартаю» процесін түсіну

Батпақтану себептерін сипаттайды

17

Жасанды су қоймалары (бөгендер)

1

Бөгендердің салыну мақсатын түсіну

Бөгендердің пайдасы мен зиянын атайды

18

Практикалық жұмыс: Көлдер картасы

1

Көлдерді контурлық картаға түсіру

Картамен жұмыс дағдысын көрсетеді

19

Жер асты суларының қалыптасуы

1

Су өткізгіш және су өткізбейтін қабаттар

Жер асты суының моделін сипаттайды

20

Артезиан сулары мен бұлақтар

1

Қысымды сулар мен бұлақ көздерін зерттеу

Артезиан құдығының жұмысын түсіндіреді

21

Минералды және термалды сулар

1

Судың емдік қасиеттерімен танысу

Минералды су кен орындарын атайды

22

Гейзерлер – табиғат ғажайыбы

1

Гейзерлердің атқылау механизмін түсіну

Гейзерлер мен жанартау байланысын біледі

23

Мұздықтар – тұщы су қоймасы

1

Мұздықтардың түрлерін (тау, жамылғы) білу

Мұздықтардың маңызын түсіндіреді

24

Қазақстанның мұздықтары

1

Іле Алатауы мен Алтай мұздықтарын оқу

Мұздықтардың еріп жатқанын талдайды

25

Айсбергтер мен жамылғы мұздықтар

1

Антарктида мен Гренландия мұздары

Айсбергтердің қаупі мен пайдасын біледі

26

Көпжылдық тоң (Мәңгі тоң)

1

Тоңның таралуы мен зардаптарын білу

Тоңның шаруашылыққа әсерін түсіндіреді

27

Каналдар – жасанды су жолдары

1

Ірі каналдардың (Суэц, Панама) маңызы

Каналдардың экономикалық рөлін біледі

28

Трансшекаралық өзендер мәселесі

1

Көршілес елдер арасындағы су бөлісі

Халықаралық су саясатын талқылайды

29

Суды ластанудан қорғау

1

Ластану көздерін анықтау

Суды тазарту жолдарын ұсынады

30

Суды үнемдеу технологиялары

1

Тамшылатып суару әдісін меңгеру

Үнемдеудің жаңа әдістерін сипаттайды

31

Болашақтың су тапшылығы

1

Тұщы су жетіспеушілігін болжау

Проблеманың шешу жолдарын іздейді

32

Жобалау жұмысы: "Өлке сулары"

1

Жергілікті су нысанына зерттеу жасау

Зерттеу мәліметтерін жинақтайды

33

Жобаларды қорғау

1

Зерттеу нәтижесін презентациялау

Өз жұмысын көпшілікке таныстырады

34

Қорытынды. Викторина

1

Курс бойынша алған білімді жинақтау

Гидрологиялық білімін көрсетеді

Білім беру ұйымының атауы

Білім беру ұйымының атауы:

Пәні:

Пәні: Құрлық сулары: гидрология және экологиялық мәдениет

Бөлім:

Кіріспе

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты

Күні:

Сынып: 8

Қатысушылар саны: ____ Қатыспағандар саны: ____

Сабақтың тақырыбы

Кіріспе. Құрлық суларының жіктелуі мен маңызы

Сабақтың мақсаты

Сабақтың мақсаты: Оқушылар құрлық суларының құрамдас бөліктерін (өзен, көл, мұздық, жер асты суы, батпақ) жіктейді, олардың табиғаттағы және адам өміріндегі рөлін талдайды. ЕББҚ: ЕББҚ оқушы су нысандарының суреттерін танып, оларды атауларымен сәйкестендіреді (мысалы: өзен суреті - «Өзен» сөзі).

Сабақтың басы (8 мин)

Ұйымдастыру: Амандасу, түгелдеу.

Тренинг: «Ассоциация». «Су» дегенде ойыңызға не келеді?

Өткенге шолу: Дүниежүзілік мұхит пен құрлық суларының айырмашылығы туралы қысқаша сұрақ-жауап.

Мұғаліммен амандасады. Су туралы өз ойларын айтады. Мұхит пен өзен суының (тұзды/тұщы) айырмасын атайды.

(ҚБ) Мадақтау

Дүниежүзінің физикалық картасы

Сабақтың ортасы (32 мин)

Жаңа сабақ: «Сөздер байланысы». Гидросфера = Мұхиттар + Атмосферадағы ылғал + ? (Құрлық сулары).

Сабақ тақырыбын анықтайды. Дәптерге тақырыпты жазады.

Ауызша бағалау

Оқулық / Слайд

(10 мин)

Мағынаны тану: «Графикалық органайзер». Құрлық суларының жіктелу схемасын түсіндіру.

Құрлық суларының схемасын (өзен, көл, мұздық, жер асты суы, батпақ) дәптерге сызады.

Өзара бағалау

Сызбалар

(10 мин)

№1 Тапсырма: «Сөйлемдерді толықтырыңыз». (ФС тапсырмасы). Сөздер: (тұщы, мұздықтар, 97%, жер асты, өзендер, Байкал).

1. Құрлық суларының негізгі бөлігі _____ судан тұрады.

2. Ең үлкен тұщы су қоры _____ шоғырланған.

3. Тұщы судың «алтын қоры» - _____ көлі.

Сөйлемдерді тиісті терминдермен толықтырады.

Дескриптор (3б): Терминдерді дұрыс табады (1б), мағынаны түсінеді (1б), сауатты жазады (1б).

Жұмыс парағы

(2 мин)

«Қызық екен». Жер бетіндегі барлық судың тек 2.5-3%-ы ғана тұщы су екендігі туралы дерек.

Ақпаратты тыңдап, таңқалысын білдіреді.

Инфографика

(10 мин)

№2 Тапсырма: «Картамен жұмыс». Материктердегі ең ірі су нысандарын (Ніл, Амазонка, Байкал, Виктория) тауып, жіктеу.

Физикалық картадан нысандарды табады және оларды «Өзен» немесе «Көл» тобына жатқызады.

Дескриптор (3б): Картадан нысанды табады (1б), жіктеуін дұрыс атайды (1б), орнын көрсетеді (1б).

Сабақтың соңы (5 мин)

Кері байланыс: «3–2–1» әдісі.

3 маңызды су нысаны;

2 суды үнемдеу жолы;

1 бүгінгі жаңалық.

Өз ойын жазады немесе ауызша айтады.

Қорытынды бағалау (1-10 балл)

Стиккерлер

Білім беру ұйымының атауы

Білім беру ұйымының атауы:

Пәні:

Пәні: Құрлық сулары: гидрология және экологиялық мәдениет

Бөлім:

Кіріспе

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты

Күні:

Сынып: 8

Қатысушылар саны: ____ Қатыспағандар саны: ____

Сабақтың тақырыбы

Дүниежүзілік су айналымындағы құрлық суларының рөлі

Сабақтың мақсаты

Сабақтың мақсаты: Оқушылар судың үлкен және кіші айналымын ажыратады, құрлықтың ылғал жинақтаушы және тасымалдаушы рөлін графикалық түрде бейнелейді. ЕББҚ: ЕББҚ оқушы су айналымының дайын суретінен негізгі процестерді (булану, жауын-шашын, ағын) нұсқағыштар арқылы көрсетеді.

Сабақтың басы (8 мин)

Ұйымдастыру: Амандасу, түгелдеу.

Тренинг: «Сұрақ ілмегі». Өткен сабақтағы құрлық суларының түрлерін атау.

Өткенге шолу: Құрлық суларының қай түрі ең көп тұщы су сақтайды? (Мұздықтар).

Мұғаліммен амандасады. Сұрақтарға жылдам жауап береді. Құрлық суларының жіктелуін еске түсіреді.

(ҚБ) Мадақтау

Карточкалар

Сабақтың ортасы (32 мин)

Жаңа сабақ: «Сөздер байланысы». Күн энергиясы + Булану + Конденсация + Ағын = ? (Су айналымы).

Сабақ тақырыбын анықтайды. Дүниежүзілік су айналымының маңызын талқылайды.

Ауызша бағалау

Оқулық

(10 мин)

Мағынаны тану: «INSERT» әдісі. Бейнероликті немесе сызбаны көру арқылы судың «кіші» және «үлкен» айналымын салыстыру.

Сызбаны дәптерге түсіреді. Құрлықтың суды мұхитқа қайтару жолдарын (өзен, жер асты суы) анықтайды.

Өзара бағалау

Бейнеролик / Сызба

(10 мин)

№1 Тапсырма: «Сөйлемдерді толықтырыңыз». Сөздер: (Күн, үлкен, мұхит, ағын, инфильтрация, кіші).

1. Судың мұхиттан буланса, тек мұхитқа қайтуы _____ айналым деп аталады.

2. Су айналымының қозғаушы күші — _____ энергиясы.

3. Судың топыраққа сіңуі _____ деп аталады.

Мәтінді терминдермен толықтырады. Құрлықтың су балансындағы орнын сипаттайды.

Дескриптор (3б): Айналым түрлерін ажыратады (1б), терминдерді дұрыс қолданады (1б), логикалық жауап береді (1б).

Жұмыс парағы

(2 мин)

«Қызық екен». Судың толық айналып шығуы үшін өзендерге — 11-14 күн, ал мұздықтарға — мыңдаған жыл керек екендігі туралы дерек.

Ақпаратты дәптерге қысқаша жазып алады.

Деректер

(10 мин)

№2 Тапсырма: «Картамен жұмыс». Дүниежүзілік мұхитқа ең көп су апаратын ірі өзендердің алаптарын картадан табу.

Картадан Амазонка, Конго, Енисей сияқты «сулы» өзендерді тауып, олардың қай мұхитқа құятынын анықтайды.

Дескриптор : Ірі өзен алаптарын табады , ағын бағытын анықтайды, мұхитпен байланыстырады .

Сабақтың соңы (5 мин)

Кері байланыс: «3–2–1» әдісі.

3 су айналымының кезеңі;

2 құрлық суының маңызы;

1 шешілмеген сұрақ.

Оқушылар өздерінің түсінігін қорытындылайды.

Қорытынды бағалау (1-10 балл)

Стиккерлер

Білім беру ұйымының атауы

Пәні:

Құрлық сулары: гидрология және экологиялық мәдениет

Бөлім:

Кіріспе

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты

Күні:

Сынып: 8

Қатысушылар саны: ____ Қатыспағандар саны: ____

Сабақтың тақырыбы

Сабақтың тақырыбы: Өзен жүйесі және оның элементтері

Сабақтың мақсаты

Сабақтың мақсаты: Оқушылар өзеннің құрылымын меңгереді, негізгі өзен мен оның салаларын ажыратады, картадан өзен алаптары мен суайрықтарды табады. ЕББҚ: ЕББҚ оқушы өзеннің дайын сызбасынан бастауы мен сағасын түспен бояп көрсетеді және атауларын сәйкестендіреді.

Сабақтың басы (8 мин)

Ұйымдастыру: Амандасу, түгелдеу.

Тренинг: «Географиялық логика». Тау басынан басталған су тамшысы мұхитқа қалай жетеді?

Өткенге шолу: Су айналымындағы «ағын» дегеніміз не?

Мұғаліммен амандасады. Өзеннің басталуы мен аяқталуы туралы өз білгендерін айтады.

(ҚБ) «Жарайсың!»

Физикалық карта

Сабақтың ортасы (32 мин)

Жаңа сабақ: «Сөздер байланысы». Бастау + Салалар + Саға + Алап = ? (Өзен жүйесі).

Сабақ тақырыбы мен мақсатын анықтайды. Дәптерге жаңа терминдерді жазады.

Ауызша мадақтау

Оқулық / Слайд

(10 мин)

Мағынаны тану: «Графикалық модельдеу». Өзеннің құрылымын сызба арқылы түсіндіру. Оң және сол салаларды анықтау ережесі.

Өзен жүйесінің сызбасын дәптерге салады. Негізгі элементтерін (бастау, саға, сала) белгілейді.

Өзара бағалау

Плакат / Схема

(10 мин)

№1 Тапсырма: «Сөйлемдерді толықтырыңыз». Сөздер: (суайрық, саға, бастау, алап, сала, аңғар).

1. Өзеннің басталған жері — _____.

2. Өзеннің көлге не теңізге құятын жері — _____.

3. Екі өзен алабын бөліп тұрған қырат — _____.

Сөйлемдерді толықтырып, терминдердің мағынасын ашады.

Дескриптор : Өзен бөліктерін атайды , суайрықты анықтайды, логиканы сақтайды.

Жұмыс парағы

(2 мин)

«Қызық екен». Кейбір өзендер мұхитқа жетпей, шөлге сіңіп немесе суарылуға кетіп, «тұйық» болып қалатыны туралы (мысалы, Шу, Талас).

Мәліметті тыңдап, Қазақстан өзендерімен салыстырады.

Дереккөздер

(10 мин)

№2 Тапсырма: «Картамен жұмыс». Ертіс және Сырдария өзендерінің бастауы мен сағасын, оң және сол салаларын анықтау.

Картадан өзендерді тауып, олардың ағыс бағыты бойынша салаларын жіктейді.

Дескриптор : Бастауы мен сағасын табады , салаларын ажыратады, картамен дәл жұмыс істейді .

Сабақтың соңы (5 мин)

Кері байланыс: «3–2–1» әдісі.

3 өзен элементі;

2 ірі өзен саласы;

1 қиындық тудырған сұрақ.

Оқушылар алған білімдерін қорытындылайды.

Қорытынды бағалау

Стиккерлер

Білім беру ұйымының атауы

Пәні:

Құрлық сулары: гидрология және экологиялық мәдениет

Бөлім:

Өзендер – құрлықтың күретамыры

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты

Күні:

Сынып: 8

Қатысушылар саны: ____ Қатыспағандар саны: ____

Сабақтың тақырыбы

Сабақтың тақырыбы: Өзендердің қоректену көздері және режимі .

Сабақтың мақсаты

Сабақтың мақсаты: Оқушылар өзеннің су деңгейінің өзгеру себептерін анықтайды, қоректену түрлеріне қарай өзендерді жіктейді және гидрограф (су деңгейінің графигі) бойынша талдау жасайды. ЕББҚ: ЕББҚ оқушы өзеннің суы мол және суы аз кездерін бейнелейтін суреттерді жыл мезгілдерімен сәйкестендіреді.

Сабақтың кезеңі/уақыты

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы (8 мин)

Ұйымдастыру: Амандасу, түгелдеу.

Тренинг: «Көңіл-күй райы». Бүгінгі көңіл-күйіңізді өзеннің ағысымен сипаттаңыз (тыныш, асау, тасқын).

Өткенге шолу: Өзен жүйесінің элементтерін «Домино» ойыны арқылы қайталау.

Мұғаліммен амандасады. Өткен сабақтағы терминдерді (бастау, саға) байланыстырады.

(ҚБ)

Сөздер жазылған карточкалар

Сабақтың ортасы (32 мин)

Жаңа сабақ: «Сөздер байланысы». Қар + Жаңбыр + Мұздық + Жер асты суы = ? (Өзеннің қоректенуі).

Жаңа тақырыпты анықтайды. Климаттың өзен суына әсерін талқылайды.

Ауызша мадақтау

Климаттық карта

(10 мин)

Мағынаны тану: «Графикалық талдау». Өзен режимінің негізгі ұғымдары (су тасу, тасқын, сабасына түсу - межень) мен қоректену түрлерін түсіндіру.

Өзен режимінің негізгі кезеңдерін дәптерге жазып, анықтама береді. Қазақстан өзендерінің ерекшелігін талдайды.

Өзара бағалау

Оқулықтағы кестелер

(10 мин)

№1 Тапсырма: «Сөйлемдерді толықтырыңыз». Сөздер: (мұздық, сабасына түсу, тасқын, қар, жаңбыр, су тасу).

1. Қазақстанның жазық дала өзендері негізінен _____ суымен қоректенеді.

2. Өзендегі су деңгейінің ең төменгі кезеңі — _____.

3. Жауын-шашыннан кейінгі судың кенет көтерілуі — _____.

Сөйлемдерді мағынасына қарай толықтырады. Өзеннің «мінез-құлқын» сипаттайды.

Дескриптор: Қоректену түрін табады, режим кезеңін атайды, логиканы сақтайды

Жұмыс парағы

(2 мин)

«Қызық екен». Амазонка өзені жыл бойы мол сулы, өйткені ол экваторда орналасқан және күнде жауатын жаңбырмен қоректенеді.

Мәліметті климаттық белдеулермен байланыстырып, талдайды.

Деректі фильмнен үзінді

(10 мин)

№2 Тапсырма: «Картамен және графикпен жұмыс». Берілген екі өзеннің (бірі таулы, бірі жазықтық) гидрографын салыстыру.

Картадан биік таулы өзендерді тауып, олардың неге жазда таситынын (мұздықтың еруі) түсіндіреді.

Дескриптор : Графикті оқи алады қоректену айырмашылығын табады себебін түсіндіреді

Сызбалар мен физикалық карта

Сабақтың соңы (5 мин)

Кері байланыс: «3–2–1» әдісі.

3 қоректену көзі;

2 режим кезеңі;

1 бүгінгі түйін.

Үйге тапсырма: «Менің өлкемдегі өзеннің қоректенуі» тақырыбына шағын сипаттама жазу. Су тасқыны кезіндегі қауіпсіздік ережелерін еске түсіру.

Оқушылар өздерінің деңгейін бағалайды.

Қорытынды бағалау

Кері байланыс парағы

Білім беру ұйымының атауы

Пәні:

Құрлық сулары: гидрология және экологиялық мәдениет

Бөлім:

Өзендер – құрлықтың күретамыры

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты

Күні:

Сынып: 8

Қатысушылар саны: ____ Қатыспағандар саны: ____

Сабақтың тақырыбы

Сабақтың тақырыбы: Өзен аңғарының құрылысы

Сабақтың мақсаты

Сабақтың мақсаты: Оқушылар өзен аңғарының көлденең қимасын талдайды, өзеннің эрозиялық жұмысының нәтижесінде пайда болатын рельеф пішіндерін ажыратады. ЕББҚ: ЕББҚ оқушы өзен аңғарының дайын суретінен «арна» (су ағатын жер) мен «беткейді» тауып, түспен бояйды.

Сабақтың басы (8 мин)

Ұйымдастыру: Амандасу, түгелдеу.

Тренинг: «Пазл». Өзеннің өткен тақырыптағы элементтерінен сөйлем құрау.

Өткенге шолу: Өзеннің қоректену түрлерін еске түсіру. «Егер жаңбыр көп жауса, өзеннің қай бөлігіне су толады?»

Мұғаліммен амандасады. Сұрақтарға жауап береді. Өзен аңғары туралы алғашқы түсініктерін ортаға салады.

ҚБ

Сызбалар

Сабақтың ортасы (32 мин)

Жаңа сабақ: «Сөздер байланысы». Арна + Жайылма + Терраса + Беткей = ? (Өзен аңғарының құрылысы).

Жаңа тақырыпты анықтайды. Өзеннің жерді қалай қазатынын (эрозия) талқылайды.

Ауызша мадақтау

Суреттер мен слайдтар

(10 мин)

Мағынаны тану: «Графикалық модельдеу». Өзен аңғарының көлденең қимасын түсіндіру. Таулы және жазықтық өзен аңғарларының айырмашылығы (V-тәрізді және жайпақ).

Өзен аңғарының элементтерін дәптерге сызады. Әр элементтің (жайылма, терраса) қызметін жазады.

Өзара бағалау

Плакат

(10 мин)

№1 Тапсырма: «Сөйлемдерді толықтырыңыз». Сөздер: (арна, жайылма, терраса, таулы, жазықтық, эрозия).

1. Өзен суы тұрақты ағатын орын — _____.

2. Су тасығанда су астында қалатын бөлік — _____.

3. Өзен аңғарының сатылы жиегі — _____.

Сөйлемдерді терминдермен толықтырады. Аңғардың қалай кеңейетінін түсіндіреді.

Дескриптор : Аңғар бөліктерін табады , анықтама береді , логиканы сақтайды .

Жұмыс парағы

(2 мин)

«Қызық екен». Әлемдегі ең терең аңғар — АҚШ-тағы Үлкен Каньон (Grand Canyon). Оны Колорадо өзені миллиондаған жылдар бойы қазып шыққан.

Каньон суреттерін көріп, таулы өзен эрозиясын талдайды.

(10 мин)

№2 Тапсырма: «Картамен және суретпен жұмыс». Таулы өзен (мысалы, Шарын) мен жазықтық өзеннің (мысалы, Есіл) аңғарларын салыстыру.

Сурет бойынша екі өзен аңғарының айырмашылығын (ені мен тереңдігін) кестеге түсіреді.

Дескриптор: Аңғар типтерін ажыратады, картадан табады , салыстырмалы талдау жасайды .

Фотосуреттер мен карта

Сабақтың соңы (5 мин)

Кері байланыс: «3–2–1» әдісі.

3 аңғар элементі;

2 аңғар типі;

1 маңызды термин.

Үйге: Өзен аңғарының көлденең қимасын (профилін) түсті қаламдармен салып, терминдермен белгілеп келу.

Оқушылар бүгінгі үйренгендерін қорытындылайды.

Қорытынды бағалау

Кері байланыс парағы

Білім беру ұйымының атауы

Пәні:

Құрлық сулары: гидрология және экологиялық мәдениет

Бөлім:

Өзендер – құрлықтың күретамыры

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты

Күні:

Сынып: 8

Қатысушылар саны: ____ Қатыспағандар саны: ____

Сабақтың тақырыбы

№6. Дүниежүзінің ірі өзендері

Сабақтың мақсаты

Оқушылар материктер бойынша ең ірі өзендерді (Амазонка, Ніл, Миссисипи, Янцзы және т.б.) анықтайды. Өзендерді картадан тауып, олардың негізгі гидрологиялық сипаттамаларын (ұзындығы, суының молдығы) талдайды.

Сабақтың басы (7 мин)

Ұйымдастыру: Амандасу, сыныпты түгендеу.

«Географиялық шынжыр»: Оқушылар бірінен соң бірі тоқтамай өзен аттарын атайды (мысалы: Ертіс -> Сырдария -> Ніл...).

Үй тапсырмасын тексеру: Өткен тақырып (Өзен аңғары) бойынша қысқаша сұрақ-жауап.

Мұғаліммен амандасады. Тренингке қатысады. Өткен сабақ бойынша білімдерін көрсетеді.

Дүниежүзінің физикалық картасы

Сабақтың ортасы (28 мин)

Жаңа тақырыпты таныстыру: Дүниежүзіндегі өзендердің алабы, ұзындығы және суының молдығы бойынша айырмашылықтарын түсіндіру. Материктер бойынша ірі өзендерді атап өту.

Дүниежүзінің ең ірі өзендері туралы негізгі мәліметтерді дәптерге жазады.

Слайдтар, кестелер

9 минут

№1 Тапсырма (Топтық жұмыс)«Өзендер шеруі»:

1-топ: Евразия өзендері (Янцзы, Хуанхэ, Обь).

2-топ: Африка және Аустралия (Ніл, Конго, Муррей).

3-топ: Америка өзендері (Амазонка, Миссисипи, Парана).

Әр топ өздеріне берілген материк өзендеріне сипаттама береді:

1. Өзеннің аты.

2. Қай мұхитқа құяды?

3. Ерекшелігі.

Дүниежүзінің физикалық картасы, Атлас

9миут

№2 Тапсырма (Проблемалық сұрақ)«Неліктен?» әдісі:

- Неліктен Амазонка өзенінде сарқырамалар аз, ал суы көп?

- Ніл өзенінің адамзат тарихындағы рөлі қандай?

Оқушылар карта мен климаттық картаны салыстыра отырып, өзен суының мөлшері климатқа байланысты екенін дәлелдейді.

Климаттық карта,

10 минут

№3 Тапсырма (Практикалық жұмыс)«Контурлық картамен жұмыс»: Дүниежүзінің кескін картасына келесі өзендерді түсіру: Ніл, Амазонка, Янцзы, Миссисипи, Енисей, Конго, Муррей.

Өзендерді картаға сызып, бастауы мен сағасын белгілейді. Мұхиттармен байланысын көрсетеді.

Контурлық карта, түсті қаламдар

Сабақтың соңы (10 мин)

Бекіту: «Иә/Жоқ» ойыны.

1. Ніл – ең ұзын өзен (Иә).

2. Амазонка Азияда (Жоқ).

Рефлексия: «Білемін, Білдім, Білгім келеді» кестесі.

Сабақтан алған білімдерін жинақтайды. Кері байланыс береді.

Рефлексия парағы

Білім беру ұйымының атауы

Пәні:

Құрлық сулары: гидрология және экологиялық мәдениет

Бөлім:

Өзендер – құрлықтың күретамыры

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты

Күні:

Сынып: 8

Қатысушылар саны: ____ Қатыспағандар саны: ____

Сабақтың тақырыбы

Сабақтың тақырыбы: №7. Қазақстанның ірі өзендері (Ертіс, Сырдария, Жайық)

Сабақтың мақсаты

Сабақтың мақсаты: Оқушылар Қазақстанның негізгі өзендерінің орналасуын, қоректенуін және шаруашылық маңызын анықтап, салыстырмалы сипаттама береді

Сабақтың басы (6 мин)

Ұйымдастыру: Амандасу.

Тренинг: «Су — өмір нәрі» (су туралы мақал-мәтелдер).

Үй тапсырмасы: «Миға шабуыл» (Алдыңғы 6-сабақ: Дүниежүзі өзендері бойынша сұрақтар).

Оқушылар шеңберде тұрып амандасады. Өткен тақырып бойынша сұрақтарға жауап береді.

(ҚБ) Мұғалім мадақтауы

Карта, үлестірмелер

Сабақтың ортасы (30 мин)

Жаңа сабақ: «Geopuzzle» әдісі (Қазақстанның физикалық картасының қиындыларын құрастыру).

Мағынаны тану: «Түртіп алу» әдісі. Бейнеролик: «Қазақстанның ішкі сулары».

Оқушылар картаны құрастыру арқылы сабақ тақырыбын ашады. Негізгі деректерді дәптерге жазады.

(ҚБ)

(10 мин)

№1 Тапсырма«Джигсо» әдісі (Топтық жұмыс):

1-топ: Ертіс (алабы, суының молдығы).

2-топ: Сырдария (суғару, экологиясы).

3-топ: Жайық (шекаралық мәселелер).

Топтар өзендерді жоспар бойынша сипаттайды. Ортақ постер дайындайды.

Дескриптор:

1. Өзеннің бастауын, сағасын табады

2. Қоректену түрін анықтайды

3. Маңызын сипаттайды

Мәтіндер, маркерлер

(10 мин)

№2 Тапсырма«Ситуациялық сұрақтар» (ЖТ):

1. «Егер Ертіс өзенінің суы 30%-ға азайса, бұл аймақ экономикасына қалай әсер етеді?»

2. «Сырдария өзені неге Аралға жетпей жатыр?»

Оқушылар ЖИ мүмкіндігімен жасалған проблемалық сұрақтарға талдау жасайды.

Дескриптор:

1. Себеп-салдар байланысын орнатады (

2. Экологиялық баға береді

Сұрақтар парағы

(10 мин)

«№3 Тапсырма Картографиялық шеберхана»: Контурлық картаға өзендер мен ірі су қоймаларын (Бұқтырма, Шардара) түсіру.

Картамен жеке жұмыс жасайды.

Дескриптор:

1. 3 өзенді дұрыс белгілейді (

2. Су қоймаларын атайды

Контурлық карта

Сабақтың соңы (4 мин)

Рефлексия: «Бағдаршам» әдісі.

Үйге тапсырма: Өзендердің ұзындығы бойынша диаграмма құру.

Кері байланыс парағын толтырады.

Қорытынды балл

Стикерлер

Білім беру ұйымының атауы

Пәні:

Құрлық сулары: гидрология және экологиялық мәдениет

Бөлім:

Өзендер – құрлықтың күретамыры

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты

Күні:

Сынып: 8

Қатысушылар саны: ____ Қатыспағандар саны: ____

Сабақтың тақырыбы

№8. Өзеннің эрозиялық жұмысы

Сабақтың мақсаты

Өзен эрозиясының түрлерін (төменгі және бүйірлік) ажырату.

Өзен жұмысының нәтижесінде пайда болатын жер бедері пішіндерін (каньондар, аңғарлар, террасалар) сипаттау

Сабақтың басы (7 мин)

Ұйымдастыру: Амандасу.

«Кім жылдам?»: Өткен сабақ бойынша Қазақстанның ірі өзендерін картадан көрсету жарысы.

Ой қозғау: «Су тамшысы тасты теседі» деген мақалды географиялық тұрғыдан қалай түсінесіз?

Оқушылар картамен жұмыс істейді. Жаңа сабақтың тақырыбы мен мақсатын талқылау арқылы ашады.

Қазақстанның физикалық картасы

Сабақтың ортасы (28 мин)

Жаңа тақырыпты түсіндіру: Өзеннің үш түрлі жұмысы:

1. Эрозия (бұзу).

2. Тасымалдау.

3. Аккумуляция (жинақтау).

Төменгі эрозия (тау өзендері) және бүйірлік эрозия (жазық өзендері) туралы мағлұмат беру.

Өзен жұмысының кезеңдерін дәптерге сызба ретінде сызады. Каньон мен аңғардың айырмашылығын зерделейді.

Слайдтар, суреттер

(10 мин)

№1 Тапсырма (Зерттеу)«Суреттер сөйлейді»: Оқушыларға каньондар мен кең өзен аңғарларының суреттерін көрсету.

- Неліктен кейбір өзендер терең, ал кейбірі жайпақ болады?

Оқушылар тау өзені мен жазық өзенінің эрозиялық айырмашылығын талдайды.

Иллюстрациялық суреттер

(9 мин)

№2 Тапсырма (Топтық жұмыс)«Процестерді сипатта»:

1-топ: Эрозия процесі және оның түрлері.

2-топ: Өзеннің тасымалдау жұмысы (құм, малтатас).

3-топ: Аккумуляция және дельтаның түзілуі.

Топтар өзеннің жер бедерін өзгерту механизмін постерге салып, қорғайды.

Ватман, маркерлер

(9 мин)

№3 Тапсырма (Модельдеу)«Географиялық зертхана»: Өзен аңғарының көлденең қимасын салып, оның элементтерін (арна, жайылма, терраса) белгілеу.

Оқушылар дәптерлеріне өзен аңғарының сызбасын салады.

Сызғыш, қалам

Сабақтың соңы (10 мин)

Бекіту: «Логикалық тізбек» (Өзен ағысының жылдамдығы -> Эрозия күші -> Аңғардың тереңдігі).

Рефлексия: «Тазалық» әдісі (Чемодан – алған білімім, Еттартқыш – өңдеудемін, Қоқыс жәшігі – қажет емес).

Оқушылар өздерінің түсінік деңгейін анықтайды.

Рефлексия нышандары

Педагогтің Т.А.Ә.:

Күні:

__________________________________________

Сынып: 8

Қатысушылар саны: ____ Қатыспағандар саны: ____

Сабақтың тақырыбы:

Сарқырамалар мен табалдырықтар

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаты:

Өзен арнасындағы табалдырықтар мен сарқырамалардың түзілу себептерін, олардың қатты және жұмсақ жыныстардың орналасуымен байланысын түсіндіру.

Сабақтың мақсаты:

Сарқырама мен табалдырықтың анықтамасын біледі және айырмашылығын түсінеді.

Картадан әлемдегі ең ірі сарқырамаларды табады, олардың пайда болу механизмін сызба арқылы түсіндіреді. арқырамалардың шегіну (регрессия) процесін және олардың шаруашылық маңызын талдайды

ЕББҚ оқушылары .Сарқырама мен табалдырықтың визуалды суреттерін ажыратады, олардың қарапайым атауларын жапсырады.

Ұйымдастыру: Амандасу, түгелдеу.

Тренинг: «Табиғат дыбысы». Сарқыраманың дыбысын тыңдату. Қандай сезімде болдыңыз?

Өткенге шолу: «Сұрақ-жауап» (Өзен эрозиясы деген не? Эрозияның қандай түрлері бар?).

Дыбысты тыңдап, тақырыпты болжайды. Өткен сабақ бойынша сұрақтарға жауап береді.

(ҚБ) Ауызша мадақтау

Аудиожазба (сарқырама дыбысы)

Жаңа сабақ: «Мәселелі сұрақ». Неліктен өзен кейде жай ағады, ал кейде биіктен құлайды? (Жыныстардың қаттылығына байланысты).

Өзен түбіндегі жыныстардың (қатты және жұмсақ) орналасуын талқылайды.

Өзара бағалау

Мағынаны тану: Сызбамен жұмыс. Сарқырама мен табалдырықтың айырмашылығын түсіндіру.

Табалдырық – қатты жыныстардың кесе-көлденең жатуы.

Сарқырама – биік кертпештен судың құлауы.

Сарқыраманың түзілу сызбасын дәптерге салады. Кертпештің бұзылу процесін (шегінуін) сипаттайды.

(ҚБ) Сызбаның дәлдігін тексеру

Слайд, плакат

№1 Тапсырма: «Картамен саяхат». Дүниежүзінің физикалық картасынан Анхель, Ниагара, Виктория сарқырамаларын табу.

1. Ең биік сарқырама: ______

2. Ең енді (кең) сарқырама: ______

Сарқырамалардың қай материкте, қай өзенде орналасқанын анықтап, кестеге толтырады.

Дескриптор: Картадан табады; Өзенін атайды; Материгін жазады.

Дүниежүзінің физикалық картасы

«Қызық екен»: Анхель сарқырамасының биіктігі 979 метр. Су жерге жеткенше тұманға айналып кетеді.

Мәліметті биіктік пен гравитация заңдылықтарымен байланыстырады.

№2 Тапсырма (Практикалық): «Салыстыру».

Сарқырамалар мен табалдырықтардың кеме қатынасына және электр энергиясын алуға әсерін талдау.

Венн диаграммасын құрады (Сарқырама vs Табалдырық). Олардың пайдасы мен кедергілерін жазады.

Дескриптор: Ұқсастығын табады; Айырмашылығын 2-ден кем емес дәлелмен жазады.

Жұмыс парағы

Кері байланыс: «Білім тауы» әдісі.

Шыңы – Бүгін бәрін түсіндім.

Ортасы – Сұрақтарым бар.

Етегі – Қиын болды.

Оқушылар өздерін бағалайды.

Қорытынды бағалау

Өзін-өзі бағалау парағы

Білім беру ұйымының атауы

Пәні:

Құрлық сулары: гидрология және экологиялық мәдениет

Бөлім:

Өзендер – құрлықтың күретамыры

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты

Күні:

Сынып: 8

Қатысушылар саны: ____ Қатыспағандар саны: ____

Сабақтың тақырыбы

Сабақтың тақырыбы: Практикалық жұмыс: Су шығыны және жылдық ағын

Сабақтың мақсаты

Көл ұғымын біледі және көлдерді пайда болуына қарай жіктейді. Картаны пайдалана отырып, түрлі шығу тегі бар көлдерді географиялық орнымен сәйкестендіреді. Көл қазаншұңқырының түрі мен көлдің тереңдігі/пішіні арасындағы байланысты талдайды.

Сабақтың басы (8 мин)

Ұйымдастыру: Сәлемдесу, сыныпты реттеу.

Қызығушылықты ояту: «Секундына қанша су ағады?» деген сұрақ тастау.

Өткенге шолу: «Блиц-турнир» (Өзеннің қоректенуі мен режимі туралы қысқа сұрақтар).

Сұраққа болжам жасап жауап береді. Өткен сабақ терминдерін еске түсіреді.

(ҚБ) Мұғалім мадақтауы

Сұрақтар топтамасы

Сабақтың ортасы (32 мин)

Мағынаны тану: Формулалармен таныстыру.

1. Су шығыны: $Q = S \cdot V$ ($м^3/с$).

2. Жылдық ағын: $W = Q \cdot T$ ($км^3/жыл$).

Өзен арнасының көлденең қимасын қалай анықтау керектігін түсіндіру.

Формулаларды дәптерге жазады. Өлшем бірліктерін ($м^3/с$, $км^3$) ажыратады.

(ҚБ) Формула дұрыстығы

Презентация, тақта

(15 мин)

Практикалық жұмыс №1: «Есептеп көр».

Тапсырма: Өзеннің ені 20 м, орташа тереңдігі 2 м, ағыс жылдамдығы 0,5 м/с. Су шығынын тап.

Өз бетінше есептейді:

1) $S = 20 \cdot 2 = 40$ $м^2$;

2) $Q = 40 \cdot 0,5 = 20$ $м^3/с$.

Дескриптор: Формуланы дұрыс қолданады; Есептеуді қатесіз жүргізеді.

Жұмыс парағы, калькулятор

(10 мин)

Практикалық жұмыс №2: «Салыстырмалы талдау». Қазақстанның екі өзенінің (Ертіс және Іле) жылдық ағын көрсеткіштерін салыстыру.

Кестені толтырады. Қай өзеннің суы мол екенін анықтап, себебін (климат, мұздық) жазады.

Дескриптор: Деректерді салыстырады; Қорытынды жасайды.

Статистикалық мәліметтер

(2 мин)

«Қызық екен»: Амазонка өзені секундына 200 000 $м^3$ су шығарады. Бұл әлемдегі ең үлкен көрсеткіш.

Амазонканың суының молдығын экваторлық жаңбырлармен байланыстырады.

Сабақтың соңы (5 мин)

Кері байланыс: «Нысана» әдісі.

Үйге тапсырма: Өзіңіз тұратын аймақтағы өзеннің (немесе жақын маңдағы су көзінің) шартты көрсеткіштері бойынша су шығынын есептеу.

Оқушылар сабақты қаншалықты меңгергенін нысанаға белгі қою арқылы көрсетеді.

Қорытынды бағалау

Нысана плакаты

Білім беру ұйымының атауы

Пәні:

Құрлық сулары: гидрология және экологиялық мәдениет

Бөлім:

Өзендер – құрлықтың күретамыры

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты

Күні:

Сынып: 8

Қатысушылар саны: ____ Қатыспағандар саны: ____

Сабақтың тақырыбы

Көлдер және олардың шығу тегі

Сабақтың мақсаты

«Су шығыны» және «Жылдық ағын» ұғымдарының мағынасын біледі. Берілген көрсеткіштер бойынша өзеннің су шығынын формула арқылы есептейді. Су шығынының өзгеруіне әсер ететін факторларды талдайды және нәтижелерді салыстырады.

Сабақтың басы (8 мин)

Ұйымдастыру: Амандасу.

Психологиялық ахуал: «Көл бейнесі» (Тыныш көл – сабырлылық, толқынды көл – энергия).

Ой қозғау: Көлдің өзеннен басты айырмашылығы неде?

Көңіл-күйін сипаттайды. Сұраққа жауап беріп, көл мен өзенді салыстырады.

(ҚБ) Ауызша мадақтау

Дүниежүзінің физикалық картасы

Сабақтың ортасы (32 мин)

Жаңа сабақ: «Көлдер қалай пайда болды?». Көл қазаншұңқырларының негізгі типтерін түсіндіру:

1. Тектоникалық (жарықтар)

2. Мұздықтық

3. Жанартаулық (кратерде)

4. Қалдық (теңізден қалған)

Мұғалімнің түсіндірмесін тыңдап, кестені толтырады.

(ҚБ) Жауаптарды толықтыру

Слайдтар, суреттер

(10 мин)

№1 Тапсырма: «Сәйкестендіру». Берілген көлдерді шығу тегімен жұптастыру.

Байкал, Каспий, Ладога, Виктория, Үлкен Аю.

Карта мен атласты пайдаланып, көлдердің қазаншұңқырын анықтайды (мысалы: Байкал – тектоникалық).

Дескриптор: Көлдерді дұрыс жіктейді; Картадан табады.

Атлас, жұмыс парағы

(12 мин)

№2 Тапсырма (Зерттеу): «Тереңдік құпиясы». Байкал мен Каспийдің пішінін салыстырып, неліктен Байкалдың өте терең екенін дәлелдеу.

Тектоникалық жарықтар мен жер қыртысының қозғалысын байланыстырып, тұжырым жасайды.

Дескриптор: Шығу тегін анықтайды; Тереңдік себебін талдайды.

Деректі мәліметтер

(10 мин)

№3 Тапсырма: «Қазақстан көлдері». Қазақстандағы көлдердің (Балқаш, Марқакөл, Бурабай) шығу тегін атаңыз.