Білім беру ұйымының атауы

№36 орта мектеп

Пәні:

физика

Бөлім:

9.4. Атом құрылысы. Атомдық құбылыстар

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сынып:

Қатысушылар саны: 24

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Рентген сәулелері

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаты:

9.6.1.5 – рентген сәулесін электромагниттік сәулелердің басқа түрлерімен салыстыру;

9.6.1.6 – рентген сәулесін қолдануға мысалдар келтіру

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар істей алады: рентген сәулесін біледі.

Көптеген оқушылар істей алады:рентген сәулесін электромагниттік сәулелердің басқа түрлерімен салыстырады.

Кейбір оқушылар істей алады: рентген сәулесін қолдануға мысалдар келтіреді

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі//уақыты

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Ұйымдастыру

Өзін-өзі тексеру

Сабақтың басы

Өткен білімді еске түсіру

“Кім көп біледі?”

Сөзжұмбақ шешу

Жаңа білім

Бекіту

Сабақтың соңы

Кері байланыс

Бағалау

Ұйымдастыру кезеңі:

Оқушылармен сәлемдесу, оқушыларды түгелдеу. Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Оқушылардың назарын сабаққа аудару.

“Мен нені үйрендім”

Ұяшықтарда жасырылған сұрақтар беріледі

1.Сәуле арқылы тарайтын немесе жұтылатын бір үлес энергия калай аталады?(квант)

2.Өзіне түскен әртүрлі жиіліктегі сәулелердің энергиясын толық жұтып алатын дене қалай аталады?(абс.қара дене)

3.Газдардағы электр тогы қалай аталады?(разряд)

4.Сәулеленудің әсеріне электрондардың сұйық және қатты дене бетінен босап шығу құбылысы қалай аталады?(Фотоэффект құбылысы)

5.Электронның металдан босап, ұшып шығуы үшін жасайтын жұмысын қалай атаймыз? (Электронның шығу жұмысы)

6.Фотоэффект құбылысына арналған құрал қалай аталады? (фотоэлемент)

7.Қызған денелердің сәуле шығарып, электромагниттік энергия таратуы қалай аталады?(жылулық сәулелену)

8. Инфрақызыл сәулені кім, қашан ашты? (1800 жылы ағылш.ғалымы Ульям Гершель ашты)

9.Фотоэффектінің қызыл шекарасы деп нені айтамыз?

Сөзжұмбақ «Рентген»

1.Заттың сыну көрсеткішінің түсетін жарықтың толқын ұзындығына тәуелділігі

2.Аспан шырақтарын электромагниттік сәуле арқылы бақылауға арналған астрономиялық құрал

3.Қай ғалым жарық дисперсиясын ашты?(1672ж)

4.Екі электродтың бірі

5.Қай ғалым 1678ж. Жарықтың толқындық теориясын ашты?

6.КОЖЗГСФ деген түстер нені береді?

7.Бұл сәуле көрінетін жарықтың қызыл бөлігі мен қысқа толқынды радиосәуленің арасындағы спектр аймағына орналасқан

электромагниттік сәуле

Жауабы:

1.Дисперсия.2.Телескоп.3.Ньютон.4Катод.5.Гюйгенс.6.Спектр.7.Инфра-қызыл

Жаңа сабақ.Әр топқа тапсырмалар беріледі оқулықтан.

Топтық жұмыс.

«Ойлан, жұптас, бөліс» әдісі бойынша

1 топ.Рентген сәулелерінің ашылуы,қасиеттері

2 топ.Рентген сәулелерінің табиғаты.Рентгендік түтікше

3 топ.Рентген сәулелерін қолдану

1895 жылы В. Рентген ашқан.Рентген сәулелері - жылдам электрондар кенеттен тежелгенде пайда болатын толқын ұзындығы өте қысқа (10-12-10-9) электромагниттік сәулелер.

Рентгендік сәулелердің тууын классикалық электромагниттік теория негізінде түсіндіру

Жылдам электрондар металл атомдарымен соғылғанда, олардың ядроларының кулондық өрістерімен өзара әрекеттесуі салдарынан тежеледі. Тежелу барысында жылдам электрондар біраз мөлшерде кинетикалық энергияларынан айырылады:

∆Е=Е₁-Е₂

Е₁,Е₂ -электронның әр түрлі күйлеріндегі кинетикалық энергиялары,

∆Е – электронның жоғалтқан энергиясы.

Бұл энергия рентгендік сәулелер фотонының энергиясына түрленеді:

∆Е=hν

Жылдам электрондардың тежелуі кезінде туындайтын сәулеленуді тежеулік рентгендік сәулелер деп атайды.

Рентгендік түтікше

К-катод-термоэлектрондар көзі.

Ц-цилиндрлік электрод.

А-анод (W, Cu, Pt)

А=qU₁₂

A=e·U=meυ²/2

U-электродтарға түсірілген кернеу

υ –электронның жылдамдығы

m_е-электтрон массасы

е – электрон заряды.

Қолданылуы:

Медицинада диагноз қою үшін;

Өндіріс пен тұрмыста қолданылатын жабдықтар мен бұйымдардың ішкі ақауларын, қуыстар мен жарықшақтарын табу үшін.

“Білгенімді зердеме тоқу”

Тест тапсырмасы

3 топқа (есеп беріледі)

“Кім жылдам?”Есеп шығару

№1 есеп

Егер фотоэлектрондардың кинетикалық энергиясы 4,5·10^-20 Дж, ал электрондардың металдан шығу жұмысы 7,6·10^-19 Дж болса, металл бетін жарықтандыратын жарық толқынының ұзындығы (һ=6,63·10^-34 Дж·с, с=3·10⁸м/с)

№2 есеп

Фотокатодта жұтылатын фотонның энергиясы 5 эВ. Электронның катодтан шығу жұмысы 2 эВ. Фототокты тоқтата алатын жапқыш потенциялдар айырмасы (1эВ=1,6·10^-19 Дж, е=1,6·10^-19 Кл)

№3 есеп

Сәуле шығаруда толқын ұзындығы 1 нм сәйкес болу үшін , рентген түтікшесіне түсетін кернеу (һ=6,63·10^-34 Дж·с, е=1,6·10^-19 Кл, с=3·10⁸м/с)

№4 есеп

Толқын ұзындығы 3·10^-7м жарық затқа түседі, ол зат үшін фотоэффектінің қызыл шекарасы 4,3·10¹⁴ Гц. Фотоэлектрондардың кинетикалық энергиясы. (һ=6,63·10^-34 Дж·с, с=3·10⁸м/с)

Жеке тапсырма: «Ия-жоқ»

Сәйкестендіру.(дұрыстығына орай сәйкес жауабын тұсына сандар арқылы көрсету)

Рефлексия: “Шығу парағы”

1.Бүгін біз не өттік?

2. Қандай сұрақ бар?

3. Менің сабақ туралы ойым......

Үйге тапсырма § 34

34 жаттығу.№1,2,3

1 топ.

“Альфа”

2 топ

“Бета”

3 топ

“Гамма”

Оқушылар үй тапсырмасы бойынша сұрақтарға тез-тез жауап беріп белсене қатысып отырады

Оқушыларға сабақтың бүгінгі тақырыбы мен мақсаты айтылып, түсіндіріледі.

Оқушылар жаңа тақырыпты меңгереді

Оқушылар бекіту тапсырмаларын орындайды

.

Оқушыларға жеке жұмыс беру

Оқушылар кері байланыс береді

Дескриптор

Сұрақтарға жауап береді

мадақтау

ҚБ

«Басбармақ»

Дескриптор

1.Қорғау тәртібін сақтайды: Уақыт және әдептілік;

2. Мазмұнның толық ашады;

3. Өмірден мысалдар келтіреді.

Әр жұп бір тапсырмаға жауап береді, басқа жұп өз тапсырмаларын бағалайды

«Шапалақ » арқылы бағалау

Дескриптор

-Берілген сұрақтардың жауабын біледі.

тапсырманы толық орындайды

Есептің шартын түзеді

ХБЖ-ға келтіреді

Есептің формуласын түрлендіріп

Есептің жауабын табады

Топқа бөлу

презентация

Бейне

сабақ

Маркер,ақ қағаз

Түрлі түсті қағаздар

Постер қорғайды

суреттер

Кеспе қағаз

Кеспе қағаз

Кеспе қағаз

Сұрақтар

Жауап

Дұрыс жауабы

І. Рентген сәулесі қай жылы ашылды?

1.Анод пен катод

ІІ. Рентген сәулесінің қасиеті?

2.1895 жылы В.Рентген

ІІІ. Рентген сәулелері де –

3.Жүктерді тексеруде қолданылады.

ІV. Рентген сәулеленудің жиілігі-

4.hv=E_{K +}A_Ш

V.Рентген сәулесі —

5.Сәулелену жиілігі неғұрлым жоғары болса, сәулелер соғұрлым қткір болады

VІ. Эйнштейн формуласы

6.6,63 *10 ^-34Дж*c

VІІ. Планк формуласы

7.Электромагниттік сәулелерге жатады.

VІІІ. Планк тұрақтысы?

8.Тыныштық массасы нөлге тең элементар бөлшек

ІХ. Фотон —

9.Көзге көрінбейді, бірақ кейбір заттарда жарқыл туғызады

Х. Рентгендік түтікшенің ішінде _______ орналасқан

10. E=hv

Сұрақтар

Жауап

Дұрыс жауабы

І. Рентген сәулесі қай жылы ашылды?

1.Анод пен катод

ІІ. Рентген сәулесінің қасиеті?

2.1895 жылы В.Рентген

ІІІ. Рентген сәулелері де –

3.Жүктерді тексеруде қолданылады.

ІV. Рентген сәулеленудің жиілігі-

4.hv=E_{K +}A_Ш

V.Рентген сәулесі —

5.Сәулелену жиілігі неғұрлым жоғары болса, сәулелер соғұрлым қткір болады

VІ. Эйнштейн формуласы

6.6,63 *10 ^-34Дж*c

VІІ. Планк формуласы

7.Электромагниттік сәулелерге жатады.

VІІІ. Планк тұрақтысы?

8.Тыныштық массасы нөлге тең элементар бөлшек

ІХ. Фотон —

9.Көзге көрінбейді, бірақ кейбір заттарда жарқыл туғызады

Х. Рентгендік түтікшенің ішінде _______ орналасқан

10. E=hv

Тұжырым

Ия

Жоқ

1.Ренген сәлелері металдарды ультракүлгін сәулемен жарықтандырғанда пайда болады.

2.Ренген сәулелері жылдам электрондар металдарда тежелгенде пайда болады

3.Ренген сәулелері ғарыштық сәулелердің құрамына кіреді

4.Рентген сәулелері заттың атомдарын иондайды.

5.Ренген сәулелері түрлі заттардың ішкі құрылымын зерттеуде қолданылады.

6.Ренген сәулелері адам ағзасын сәулелендіруге пайдалы әсер етеді.

Тұжырым

Ия

Жоқ

1.Ренген сәлелері металдарды ультракүлгін сәулемен жарықтандырғанда пайда болады.

2.Ренген сәулелері жылдам электрондар металдарда тежелгенде пайда болады

3.Ренген сәулелері ғарыштық сәулелердің құрамына кіреді

4.Рентген сәулелері заттың атомдарын иондайды.

5.Ренген сәулелері түрлі заттардың ішкі құрылымын зерттеуде қолданылады.

6.Ренген сәулелері адам ағзасын сәулелендіруге пайдалы әсер етеді.