Сабақ жоспар Д.Бабатайұлы өмірі, шығармашылығы

Қазақ әдебиеті

Мұғалім

Уақыты:

Кабинет

Сабақтың атауы

Дулат Бабатайұлының өмірі мен шығармашылығы

Мақсаты

1.Дулат Бабатайұлының  өмірі мен шығармашылығы туралы алған білімдерін тексере отырып, оқушылардың танымын кеңейту, сөздік қорын молайту;

 2. Дулатты оқуды одан әрі жаңартып, білімін толықтыруға, ізденушілікке, зерттеушілікке ықпал жасау, бағыт беру;

3. Дулат шығармашылығын оқи отырып, елін, жерін, халқын сүюге тәрбиелеу.

Топқа бөлу

Асықтар арқылы топтарға бөлу

Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру

 «Поезд»жаттығуы

Ойын ортада жүргізіледі. 1, 2-ге саналып шығуымыз керек. 1-номердегілер қолдарын 1-рет соғып,аяқтарымен еденді  2 рет тарсылдатады, ал 2-номердегілер 2 рет қолдарын соғып, 1 рет аяқтарын еденге тарсылтады. Қозғалыс, қимылдар осылай қайталана береді, яғни поез жүру дыбысы естіледі.

Сабақтың барысы

Мұғалімнің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Үй тапсырмасын сұрау

Қызығушылықты ояту

Өмірбаяны

Дулат Бабатайұлы 1802 жылы қазіргі Шығыс Қазақстан облысы, Аякөз ауданы, Сандықтас өңіріyде туып, 1871 жылы дүние салған. Жырау алғыр, зерек болып өседі. Жасында ауыл молдасынан оқып, арабша хат таниды.

Дулат Бабатайұлының тікелей өзінің өмірбаянын немесе өмірінін белгілі бір кезеңін сипаттайтын туындылары аз. Әйтсе де жыраудың мінезі, ой-өрісі мен ақындық мұраты жайында шығармаларына сүйеніп, сенімді тұжырымдар жасауға болады.

Дулат "Айтқызбасымды айтқыздың" өлеңінде:

Менің атым – Байғыз қарт, 
Көзге түсер сиқым жоқ, 
Орынсыз күлер күлкім жоқ, 
Есепсіз ұйықтар ұйқым жоқ. 
Көзге қораш бойым бар, 
Теңізден терен ойым бар, 
Шынардан биік санам бар, 
Атан өгіз ағызған 
Ақылдан алпыс салам бар. 
Қорған құрыш сөзім бар, 
Бұлттан өтіп, мұнарды 
Болжайтұғын көзім бар... 
Қайратымнан атым зор 
Белгілі атым өлемге. 
Қорашсынсаң денемді, 
Кеудем – ақыл сарайы, 
Кірем десең, кел, міне, – дейді.

Бұл – ақынның автопортреті. Мұндағы "көзге түсер сиқы жоқ", ел тағдырын ойлап, сирек күліл, аз ұйықтайтын, атағы алыстарды шарлаған кемеңгер, ақылы дария, сөзі алтыннан ауыр Байғыз қарт – ақынның өзі.

Шынында да, ол өз заманының "байғыз қарты" атанған дана, "Көнелерден сұрасам, сөзін жинап, құрасам", – деп өзі айтқандай, ел тарихы, өмір сырынан жинаған білім, білігі де ұшан-теңіз кісі болған, ақындық атағы да қатты шықкан. Бұған жыраудың басқа өлең, толғауларынан да дәлел боларлық мысалдар табылады.

Өксігіңді ойласам, 
Ұйқы беріп, қайғы алам,
Ел құлағы саңырау,
Кімге айтамын сөзімді? 
Дулат сынды сорлыда 
Ұйқы, тыныштық бола ма?

Әр тақырыптағы өлеңдерінен алынған бұл үзінділерден де "Байғыз қарт" – Дулаттың ерекше сипаттары көрініп тұрған жоқ па?!

Дулат өте шыншыл, турашыл, айтарын кімнен болса да тайсалмай бетке айтатын батыл ақын болған.

Әйгілі Барақ төреге көптің алдында: "жегенге ток, ішсең мас, өз елін жаудай талаған" деп бетіне басуға нағыз жүрек жұтқан ер болу керек шығар.

Жалғыз Барақ төре емес, Кеңесбай, Сүлеймен сияқты сұлтандар мен Ешен сияқты өзін әулие көрсетіп, бірақ дін жолын теріс жүргізетін молдаға, т.б. айтқандарында жаңағылардан асырмаса, кем түсірмейді.

Дулат жасынан ақындық жолын қуып, талмай ізденген. Ақындықты тәңірдің сыйы, елдің жан сырын, мұң-шерін толғайтын даналық өнер деп түсінген. Оның аузына бұрын-соңды ешкім айтпаған:

Кеудеме қайғы толған соң, 
Тұнық жырмен жуынам, – деген сөздің түсуі де содан.

Мағынаны тану

Дулат Бабатайұлының өміріне шолу

Бейнефильм көру.

Поэзия минуты (мәнелеп оқу, суретпен салу) Дулат ақын

№ 1 топқа – «Ақжайлау мен Сандықтас» өлеңі

№ 2  топқа  -  «Аягөз» өлеңі

№ 3  топқа   -   «О, Барақ жас», «Замана» өлеңдері

№ 4 топқа – «О, Ақтан жас, Ақтан жас» өлеңі

Ой толғаныс

Дулат өлеңдерінің тақырыптары

№ 1 топқа – заман жайы

№ 2  топқа  -  қожа-молдаларды сынайды

№ 3  топқа   -   келешек жастар

№ 4 топқа – ел әкімдері

 «Ана тілі – асыл қазынам» ойтолғау.

(Қазақстан халықтарының тілдер мерекесіне орай)

Оқушылар сұрақтарға жауап ретінде шағын жобалар жасайды.

Бағалау

Бағалау парақшаларын тарату

Үйге тапсырма

Оқулықтағы берілген тапсырмаларды орындау