Бөлім: Биотехнология және гендік инженерия келешегі.

Мектеп:

Күні:

Мұғалімнің аты - жөні:

Сынып: 9

Қатысқан оқушылар саны:

Қатыспағандар:

Сабақ тақырыбы:

Қазақстандағы биотехнология ғылымының дамуы

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

9.2.7.1 ғаламтор, энциклопедия, газет-журналдар, оқулықтар, ғылыми еңбектерден алынған деректерді дәлел ретінде қолдану, авторына сілтеме жасау;

9.4.4.3 сабақтас құрмалас сөйлемдердің мағыналық түрлерін ажырата білу, түрлендіріп қолдану;

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар: Биотехнология туралы еңбектерден алынған деректерді дәлел ретінде қолданады, авторына сілтеме жасайды; сабақтас құрмалас сөйлемдердің мағыналық түрлерін ажырата біледі.

Көпшілігі: Биотехнология туралы еңбектерден алынған деректерді дәлел ретінде қолданады, авторына сілтеме жасайды, ой тұжырымдайды; сабақтас құрмалас сөйлемдердің мағыналық түрлерін ажырата біледі, түрлендіріп қолданады.

Кейбір оқушылар: Биотехнология туралы еңбектерден алынған деректерді дәлел ретінде қолданады, авторына сілтеме жасайды, өз көзқарасын танытады; сабақтас құрмалас сөйлемдердің мағыналық түрлерін ажырата біледі, түрлендіріп қолданады, салалас құрмалас сөйлемдерді қатыстырып мәтін құрайды.

Бағалау критерийі

• Биотехнология туралы еңбектерден алынған деректерді дәлел ретінде қолданады, авторына сілтеме жасайды;

• сабақтас құрмалас сөйлемдердің мағыналық түрлерін ажырата біледі, түрлендіріп қолдану.

Ойлау

дағдыларының

деңгейі

Қолдану, талдау

Құндылықтарға

баулу

Индустрияландыру мен инновацияларға негізделген экономикалық өсу

(4-құндылық)

Алдыңғы білім

Биотехнология.

Жоспар

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Сабақтың ортасы

5 мин

Ұйымдастыру, сабақ мақсатын хабарлау, бағалау критерийімен таныстыру.

Жағымды психологиялық ахуал.

Оқушылар тұрған орындарында шынжыр бойымен санайды, құрамында 3 саны бар сандарға келгенде оқушылар биотехнологияга қатысты сөздер, сөз тіркестері, сөйлемдер айтады.

Оқушылар ой тұжырымдайды, өз пікірлерін білдіреді.

Сабақтың тақырыбы мен мақсатын анықтайды.

ОҚЫЛЫМ АЛДЫ.

• Қазақстанда биотехнология ғылымы қандай деңгейде дамуда деп ойлайсыңдар? Өз пікірлеріңмен бөлісіңдер.

Дескриптор:

• Сұрақ төңірегінде ізденеді;

• Сұраққа жауап береді;

• Өз пікірімен бөліседі.

ҚБ

ОҚЫЛЫМ ТАПСЫРМАСЫ. Оқушыларға топ бойынша мәтіндер беріледі. Мәтіндермен жеке танысып, БҚО-1 кестесін толтырады.

«БҚО 1» кестесі

Артық болмас білгенің.

Гендік модификация дегеніміз не?

Гендік модификация - биотехнологиялық жолмен улы заттарға, суыққа, ыстыққа төзімді өсімдік түрін жасап шығару. 1950 жылдарда атом энергиясымен қосанжарласа дамыған биотехнология ғылымы бүгінде осылай адам баласына өсімдіктің жаңа түрлерін тұтынуға мүмкіндік тудырды.

Жалпы, саудаға шығарылған мұндай тауардың халық шошынатын екі түрлі қаупі бар. Біріншісі – гендік модификациялау болса, екіншісі – Қытайдан әкелінген көкөністер. Гендік модификациялау ұғымына өсімдік түрін биотехнологиялық жолмен кездесетін түрлі кедергілерге, яғни суыққа, ыстыққа төзімді, кеміргіштерге қарсы улы заттар қосып, тез өсіп шығатындай етіп жасау. Ғылымның бұл саласы бүгінде тек жануарларға қатысты емес, адамдар азық-түлікті де жасап шығаруды қолға алды. Мәселен, әрбір өсімдікке, оның сақталу мерзіміне байланысты әртүрлі жәндіктер мен жан-жануарлардың гендерін қосады: жалтыраған қап-қатты алмаға шаянның гені енеді, жүгеріге жәндіктер залалын тигізбеуі үшін жыланның уынан алынған белсенді ген енгізілетін көрінеді. Ал гендік өзгеріске ұшыраған бұл азықты саудаға шығаруды өз кезегінде Қытай мықтап қолға алған.

2-топ.Біз кімге айналып бара жатырмыз?

Дүниежүзілік сауда ұйымының талабы бойынша, құрамдас елдер генетикалық түрлендірілген тағамдарды импорттауға шектеу қоймауға тиіс.  Алайда, айтып өткеніміздей, АҚШ пен Англия гендік модификациядан өткен өнімдердің өз елдерінде сатылуына шек қойып отырады.Сол секілді, Ресей ғалымдары да бір елді мекен тұрғындарына Қытайдың трансгенді өнімдерін ғана беріп отырып, екі жыл бойы бақылау жүргізген. Ауыл тұрғындары таза органикалық өнімдермен тамақтанған көршілес ауыл тұрғындарымен салыстырғанда, ас аллергиясына көп ұшырағыш болып кеткені анықталған ұқсайды...

Ал енді қазаққа гендік модификациядан өткен өнімді тұтынудың қажеті қаншалық?Кең байтақ жері бар, суы бар, күні де жылы, мал өсіріп, егін егуге қолайлы территорияда тұратын16 миллион халық жасанды тағамға зар болып отыр ма?

Қытай ғалымы Лао-Цзы: «не жесең, соған тартасың» деген екен. Адамның қандай малдың етін көбірек жесе, мінезі соған ұқсап кететінін басқа ғалымдар да дәлелдеп баққан. Ал, расында, жануарлардың гені қосылған жемістер мен көкөністерді жеу бізді жылқы мінезімізден алыстатып жібермей ме?..

Жан-жануардың гені қосылып өндірілген өнімді тұтыну ертеңге ұрпағымыздың да геніне, мінезі мен болмысына әсер етіп жүрмей ме?

3-топ.

Қияр неге қауындай, шие неге қызанақтай?..

Осыдан бірнеше жыл бұрын ақын ағамыз Мұхтар Шаханов Парла­мент Мәжілісінің депутаты болып отырған уағында осыған ұқсас мәселе көтерген. «Қытайдың алма­лары өзіміздікінен арзан және түрі үнемі әп-әдемі болып жылтырап тұрады. Оған құрт та түспейді. Ұзақ сақталады. Дәмі жоқ болса да, қазір бәріміздің дастарханымыздан орын алған. Ал енді осында бір гәп бар сияқты. Соны зерттеп, тексеріп жатқан адам бар ма? Осы Қытайдың жемістері денсаулыққа қалай әсер етуі мүмкін?» – деп, мәселе көтерген.

Таң қаларлығы сол, бізде шет елдерден әкелініп жатқан азық- түлікті, соның ішінде көкөністер мен жеміс-жидектерді толыққанды қадағалап, лабораторияда зерттеп отырған орталықтар жоқ екен. Сауда орындарындағы зертханалар тек нитраттарды, ағзаға бірден әсер ететін зиянды заттар мөлшерін анықтайды. Сол себепті, әлгі құрт түспейтін, шірімей, езілмей, ұзақ сақталатын трансшекаралық өнімдер өзінің ғажап қасиеттерімен ертегілер елінен әкелінгендей жұмбақ болып қала береді.

Десек те, кез келген өсімдік өзінің тарихтан белгілі қасиеттерін, дәмін, пішінін өзгерткенде оның табиғи өнім еместігін пайымдай беруге болады. Ол – гендік өзгеріске ұшырағандықтың белгісі. Ал гендік модификация мәселесі бүгінге дейін біздің елімізде жете мән беріліп, назарға алынбаса да, халықаралық тағамтану институт­тары ғалымдарының қызыл кеңірдек болып айтысып, тартысып жүрген мәселесіне айналды.

Дескриптор:

• мәтіндегі мәселе жайлы білетінін жазады;

• ол тақырып туралы тағы не оқып білетіндігін анықтайды;

• тақырыпқа байланысты ұсынысын жазады.

ҚБ

ОҚЫЛЫМНАН КЕЙІН.

4-тапсырма. ӘТН тапсырмасы

Дескриптор:

• Құрмалас сөйлемдердің құрылымын біледі;

• Берілген сөйлемдерді салалас, сабақтас құрмаластарға айналдырады;

• Жасалу жолын түсіндіреді.

ҚБ

Бекіту. «Бос микрофон» тәсілі.

О қушылар микрофонға гендік өнімнің екі пайдалы және екі зиянды тұсын айтады.Ойын дәлелдер келтіре отырып жеткізеді.Оқушылар өз пікірлерін білдіруде логикалық екпінді түсініп, дұрыс қолданады.

Дескриптор:

• гендік өнімнің екі пайдалы тұсын айтады;

• гендік өнімнің екі зиянды тұсын айтады;

• ойын дәлелдер келтіре отырып жеткізеді.

Оқушылар ой тұжырымдайды, өз пікірлерін білдіреді.

Оқушылар сұрақ төңірегінде ізденеді, сұраққа жауап береді; өз пікірімен бөліседі.

Оқушыларға топ бойынша мәтіндер беріледі. Мәтіндермен жеке танысып, БҚО-1 кестесін толтырады.

Мәтін мазмұнын меңгереді.

Грамматикалық тапсырма орындайды.

Оқушылар микрофонға гендік өнімнің екі пайдалы және екі зиянды тұсын айтады.Ойын дәлелдер келтіре отырып жеткізеді.

ҚБ

«Жұлдызша»

«Жұлдызша»

«Жұлдызша»

https://www.inform.kz/kz/kuralaydyn-salkyny-ham-kiiktin-kiesi_a3024267

Думан Анаш

Кері байланыс Жетістік баспалдағы

Үй тапсырмасы: 7-тапсырма

Қосымша мәлімет

Рефлексия

Сабақ / оқыту мақсаты қолжетімді болды ма? Оқушылар нені білді? Сыныпта қандай ахуал қалыптасты? Уақыт бойынша үлгердім бе? Сабақ жоспарынан ауытқушылық болды ма? Болса неге?

Бұл бөлімді сабақ бойынша ойларыңызды білдіру үшін пайдаланыңыз. Сол бағанада берілген сұрақтарға жауап беру арқылы өзіңіздің сабағыңыз жайлы пікіріңізді білдіріңіз

Қорытынды бағалау

Сабақтың қандай екі аспектісі жақсы өтті (сабақ беру және оқыту жайлы ойланыңыз)?

1:

2:

Қандай екі жағдай сабақты жақсырақ өткізуге мүмкіндік берер еді (сабақ беру және оқыту жайлы ойланыңыз)?

1:

2:

Жалпы сынып немесе жеке оқушылар жайлы мен не білдім? Келесі сабақтарға дайындалу барысында бұл мәлімет қандай көмегін бере алады?