Баяндама

Тақырыбы: «Шахмат – салауатты өмір салтының (ЗОЖ) және оқушылардың үйлесімді дамуының ажырамас бөлігі»

Баяндамашы: СУИРБАЕВ ЕРКЕБУЛАН АЛИБАЕВИЧ

Кіріспе

Құрметті әріптестер!

Әдетте «салауатты өмір салты» (СӨС / ЗОЖ) дегенде біздің ойымызға бірден жүгіру, қимыл-қозғалыс ойындары немесе дұрыс тамақтану оралады. Алайда, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының анықтамасы бойынша, денсаулық – бұл тек аурудың жоқтығы емес, ол адамның физикалық, психологиялық (рухани) және әлеуметтік толыққанды амандығы.

Осы тұрғыдан алғанда, шахмат – мектептегі ЗОЖ үйірмелерінде белсенді қолданып жүрген тәрбиенің бірегей құралы. Ендеше, шахматтың оқушыларымыздың денсаулығын нығайтуға қалай үлес қосатынына тоқталып өтейін.

1. Ментальді денсаулық және миды жаттықтыру

Ми – ол да тұрақты жаттығуды қажет ететін мүше. Шахмат – интеллект үшін ең мықты «тренажер».

• Бұл ойын мидың екі жарты шарын бірдей дамытады: сол жақ жарты шар логика мен анализге жауап берсе, оң жақ жарты шар интуиция мен кеңістіктік ойлауды жетілдіреді.

• Шахмат ойнайтын балалардың есте сақтау қабілеті, зейіні артады және барлық пәндер бойынша үлгерімі жақсарады. Қазіргідей гаджеттерге тәуелділік жайлаған заманда, шахмат баланы бір тапсырмаға ұзақ уақыт зейін қоюға (фокусталуға) үйретеді.

2. Психоэмоционалдық тұрақтылық

Салауатты өмір салтының ең маңызды бөлігі – күйзеліспен (стресспен) күресе білу.

• Шахмат баланы өз бетінше шешім қабылдауға және сол үшін жауапкершілік алуға үйретеді.

• Ойын барысында оқушы өз эмоцияларын басқаруға, қиын жағдайларда сабыр сақтауға, сондай-ақ жеңісті де, жеңілісті де лайықты қабылдауға дағдыланады. Бұл жүйке жүйесін қатайтып, мазасыздық деңгейін төмендетеді.

3. Тәртіп және дене шынықтырумен байланыс

Шахмат отырықшы өмір салты сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ іс жүзінде байсалды ойын үлкен физикалық төзімділікті талап етеді.

• Шахмат сабақтарында біз міндетті түрде дұрыс мүсінге (осанка) назар аударамыз. Баланың тік отыруы – арқа ауруларының (сколиоздың) алдын алудың басты жолы.

• ЗОЖ үйірмесі аясында шахмат партиялары міндетті түрде физикалық белсенділікпен кезектесіп отырады. Біз сергіту сәттерін, көзге арналған гимнастиканы (көздің талуын басу үшін) және тыныс алу жаттығуларын қолданамыз. Бұл балаларды дұрыс балансқа үйретеді: ақыл-ой еңбегі міндетті түрде физикалық жеңілдеумен алмасуы тиіс.

4. Зиянды әдеттердің алдын алу

Шахматқа қызығатын бала стратегиялық тұрғыдан – бірнеше қадам алдын ала ойлауға үйренеді. Бұл дағды шынайы өмірде де қолданылады. Мұндай балалар өз іс-әрекеттерінің салдарын жақсырақ түсінеді, жаман әсерлерге аз беріледі және жоғары сыныптарда өз денсаулығына саналы түрде қарайды.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, шахмат – бұл жай ғана ақ-қара тақтадағы ойын емес. Ол баланың бойында ерік-жігерді, күйзеліске төзімділікті, тәртіпті және айқын ақыл-ойды тәрбиелейтін толыққанды спорт. ЗОЖ үйірмелерінің бағдарламасына шахматты енгізу бізге физикалық тұрғыдан мықты ғана емес, сонымен қатар интеллектуалды дамыған, психологиялық сау ұрпақ тәрбиелеуге мүмкіндік береді.

Назарларыңызға рақмет!