Саланың технологиялық процесін автоматтандыру пәнінен "Тамақ өндірісінің типтік нысандары" тақырыбына

1.1.1. Тамақ өндірісінің типтік нысандары

Тамақ өнеркәсібінің әрбір саласына жеке технологиялық процестері бар әртүрлі өндірістер тән. Олар қолданылатын шикізат пен материалдарды өңдеу тәсілдерімен, аппаратуралық және конструктивтік безендірумен ерекшеленеді. Алайда, технология мен автоматтандыру тұрғысынан әртүрлі процестерде жалпы көп нәрсе бар.

Тамақ өнеркәсібінде келесі типтік ТП ерекшелеп көрсетуге болады:

механикалық - орнын ауыстыру, мөлшерлеу, түйіршіктеу, ұсақтау, елеу, араластыру, престеу;

гидродинамикалық - сұйықтықтар мен газдардың орнын ауыстыру, сүзу, газ және сұйық біртекті емес қоспаларды бөлу, сұйық және паста тәрізді материалдарды араластыру;

жылулық - қыздыру, салқындату, кондиционерлеу, буландыру;

масса алмасу - газдардың абсорбциясы және десорбциясы, ректификация, экстракция, кептіру, конденсация;

химиялық - тотығу, қалпына келтіру, бейтараптандыру, дегидратация, сульфитация;

микробиологиялық - әртүрлі қоректік орталарды дайындау, ашыту, ферменттеу және т. б.

Көптеген тағам өндірістері әртүрлі типтік процестердің жиынтығы болып табылады. Мысалы, қант қызылшасы өндірісінің диффузиялық процесі негізгі ретінде масса алмасу және жылулық процестерін қамтиды. Нан пісіру және макарон өндірісінде пісіру, қамыр дайындау процесіне типтік механикалық және микробиологиялық процестер кіреді. Мұндай мысалдарды тамақ өнеркәсібінің кез келген саласы үшін келтіруге болады. Демек, нақты процестерді қатаң типтік болып бөлу және оларды топтар бойынша автоматтандыруды қарастыру қиын. Сондықтан типтік ТП құрамына кіретін жергілікті автоматтандыру нысандары тұрғысынан қараған жөн. Жергілікті автоматтандыру нысандары - автоматты өлшеудің, бақылаудың, технологиялық параметрлерді реттеудің жергілікті жүйелері әзірленетін нысандар. Мысалы, диффузиялық аппарат автоматтандыру нысаны ретінде шығындарды, деңгейлерді, ортаның рН мөлшерін, өнімділікті реттеудің жергілікті нысандарын қамтиды. Жылулық процестеріне де деңгейді, температураны, шығынды реттеу нысандары тән. Микробиологиялық процестерде, мысалы сыра ашытқысын өндіруде, бұрын кездескен температураны, деңгейді реттеу жергілікті нысандары бар. Демек, типтік ТП жергілікті автоматтандыру нысандарының жиынтығы болып табылады.

Бұл тәсіл әрбір үлгі нысан үшін нақты процестің аппаратуралық іске асырылуына байланысты бір немесе бірнеше үлгілік автоматтандыру сұлбаларын әзірлеуге мүмкіндік береді. Шын мәнінде, аппараттардың әртүрлі конструкциялары нысанның статикалық және динамикалық сипаттамаларына айтарлықтай әсер етеді, бұл оны автоматтандырудың әртүрлі шешімдеріне әкелуі мүмкін.

Сонымен, ТП автоматтандыру нысаны ретінде қарастырғанда, біріншіден, ол қандай типтік процеске жататынын, екіншіден, оның аппараттық іске асырылуы қандай екенін орнату қажет. Осыған байланысты осы тарауда тамақ өндірісінің типтік ТП құрамына кіретін жекелеген жергілікті нысандарды автоматтандыру сұлбалары қарастырылады. Бұл сұлбалар нақты процесті автоматтандыру кезінде негіз ретінде пайдаланылуы мүмкін. Температураны, деңгейді, шығынды, қысымды реттеудің жергілікті нысандары жиі кездеседі.