Абай Лунара Мағауияқызы

БҚО, М.Өтемісов атындағы университеті, Орал қаласы

Студент

Шетел тілдерін оқытуда жасанды интеллект пен цифрлық платформаларды қолдану

Қазіргі білім беру жүйесінде технологиялардың қарқынды дамуы оқыту үдерісіне айтарлықтай өзгерістер енгізуде. Әсіресе, шет тілдерін меңгеру саласында жасанды интеллект (ЖИ) пен цифрлық платформаларды пайдалану білім алушыларға тиімді әрі дербестендірілген оқыту мүмкіндіктерін ұсынады.

Глобализация жағдайында көптілділікке қол жеткізу – бәсекеге қабілетті маман даярлаудың негізгі шарты. Осы мақалада шет тілдерін оқытуда жасанды интеллект пен цифрлық платформалардың қолданылу ерекшеліктері, артықшылықтары мен кейбір шектеулері қарастырылады. Жасанды интеллект – бұл адамның когнитивтік қабілеттерін имитациялайтын технология. Ол мәліметтерді өңдеу, шешім қабылдау, тілді түсіну және генерациялау сияқты күрделі процестерді автоматтандыруға мүмкіндік береді.

Шет тілдерін үйрену контекстінде ЖИ негізіндегі жүйелер оқу мазмұнын бейімдеп, оқушының қателіктерін жедел анықтап, кері байланыс ұсына алады.Тіл үйрету саласында ЖИ-дің негізгі құралы – табиғи тілді өңдеу (Natural Language Processing – NLP) технологиялары. Олар сөйлеуді тану, мәтінді талдау және синтездеу секілді функцияларды атқара отырып, интерактивті чат-боттар мен тілдік көмекшілердің жұмысын қамтамасыз етеді. Мысалы, ChatGPT тәрізді жүйелермен жүргізілетін диалогтар оқушыларға еркін сөйлеу машықтарын дамытуға қолайлы орта ұсынады. Сондай-ақ, ЖИ оқушының оқу динамикасын саралап, жекелеген қажеттіліктерге бейімделген оқу траекториясын ұсына алады. Мұндай интеллектуалды жүйелер оқу тапсырмаларының деңгейін оқушының жетістігіне сәйкес өзгертіп, мотивация мен қызығушылықты арттырады.

Жасанды интеллекттің функционалын толық жүзеге асыруға мүмкіндік беретін орта – бұл цифрлық платформалар. Олар құрылымдалған әрі икемді оқу кеңістігін қамтамасыз етіп, кез келген уақытта, кез келген жерден қолжетімді бола алады.

Duolingo, Babbel, Rosetta Stone, Memrise, Busuu секілді танымал платформалар шет тілін оқытуда мультимедиялық мазмұн, ойын элементтері және бейімделген тапсырмалар арқылы оқытудың тиімділігін арттыруда.

Цифрлық платформалар дәстүрлі сабақтарға қарағанда бірқатар артықшылықтарға ие. Олар өзіндік қарқынмен оқуға мүмкіндік беріп, әртүрлі жас және әлеуметтік топтағы оқушылардың қажеттіліктерін қанағаттандырады. Сонымен қатар, аудио, бейне, мәтін және интерактивті тапсырмалардың үйлесімі әртүрлі оқу стиліне бейімделуге жол ашады.

Одан бөлек, цифрлық ресурстар мәдениетаралық компонентті де қамтиды. Бейнежазбалар, нақты тілдік жағдаяттар мен дыбыстық кері байланыс арқылы оқушылар тілдік ортаға ену мүмкіндігіне ие болады. Жасанды интеллект пен цифрлық технологиялардың бірігуі оқыту үдерісін айтарлықтай тиімді ете түседі. Ең алдымен, мұндай платформалар оқушылардың белсенділігін арттырады. Геймификация, виртуалды марапаттар мен бейімделген жаттығулар арқылы оқыту ойын түрінде жүзеге асырылады, бұл оқу мотивациясына оң әсер етеді.

Сонымен қатар, бұл технологиялар білім берудің инклюзивтілігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. ЖИ оқушының деңгейіне, оқу қарқынына және жеке қажеттіліктеріне қарай оқу мазмұнын бейімдейді. Бұл ерекшелік білім алуда қиындықтарға тап болатын ерекше білім беруді қажет ететін оқушылар үшін өте маңызды.

Мұғалімдер үшін де жасанды интеллект қолайлы жағдай туғызады. Ол бағалау, оқу жетістіктерін қадағалау және аналитикалық есептер жасау секілді рутиналық міндеттерді автоматтандырады. Мұғалім оқыту стратегиясын оқушылардың нақты қажеттіліктеріне сәйкес қайта бейімдей алады.

ЖИ мен цифрлық платформалардың артықшылықтарымен қатар, олар белгілі бір шектеулерге де ие. Ең маңызды мәселе – тікелей адами қатынастың жетіспеушілігі. Тілді үйрену – бұл тек грамматиканы меңгеру ғана емес, сонымен қатар мәдени құндылықтарды, сөйлеу этикетін, эмоцияны жеткізуді үйрену процесі.

Жасанды интеллект мұндай терең қарым-қатынасты толығымен алмастыра алмайды. Сонымен бірге, жеке деректердің қауіпсіздігі мәселесі де туындайды. ЖИ жүйелері оқушы жайлы деректерді жинап, сақтайды, бұл мәліметтердің құпиялығы мен заңды түрде қолданылуын қамтамасыз етуді талап етеді.

Тағы бір маңызды мәселе – технологияға қолжетімділіктің біркелкі болмауы. Кейбір аймақтарда интернеттің болмауы немесе құрылғылардың жетіспеуі білім алушылар арасында теңсіздікке әкелуі мүмкін.

Болашақта жасанды интеллект пен цифрлық технологиялар тіл үйретуде одан әрі дами түседі. Дыбыстық тану және сөйлеу генерациялау мүмкіндіктері жетіліп, виртуалды шындық (VR) және толықтырылған шындық (AR) арқылы оқушыларды тілдік ортаға толықтай енуге мүмкіндік беретін симуляциялық тәжірибелер ұсынылады. Оған қоса, ЖИ негізіндегі бағалау жүйелері оқушылардың сөйлеу, жазу және тыңдау қабілеттерін тереңірек әрі нақты бағалайтын болады. Аталған технологиялар мұғалімнің жұмысын жеңілдетіп қана қоймай, оны сапалы көмекші құралға айналдырады.

Қорыта айтқанда, жасанды интеллект пен цифрлық платформалар шет тілдерін оқытудың заманауи, тиімді және дербестендірілген тәсілдерін ұсынады. Олар оқушылардың оқуына бейімделіп, оқыту сапасын арттырып, білім беруді инклюзивті етуге ықпал етеді. Дегенмен, бұл технологияларды тиімді пайдалану үшін адам мен машинаның тепе-теңдігін сақтау, этикалық нормаларды сақтау және барлық оқушылар үшін қолжетімділікті қамтамасыз ету маңызды.

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Ахметова, А. Т. Цифрлық білім беру технологиялары және олардың шет тілдерін оқытудағы рөлі // Білім берудегі жаңа технологиялар. – 2021. – №4. – Б. 45–52.

2. Жаппарова, М. Қ. Жасанды интеллект және оның тіл үйрету жүйелеріндегі қолданылуы // Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің хабаршысы. – 2022. – №2(78). – Б. 112–118.

3. Kukulska-Hulme, A. & Shield, L. (2008). An overview of mobile assisted language learning: From content delivery to supported collaboration and interaction. ReCALL, 20(3), 271–289.

4. Godwin-Jones, R. (2019). In language learning, artificial intelligence is here to stay. Language Learning & Technology, 23(3), 5–11.

5. Tegos, S., Demetriadis, S., & Karakostas, A. (2020). Artificial intelligence in computer-assisted language learning: Trends and perspectives. Education and Information Technologies, 25, 2789–2811.

6. Vinuesa, R. et al. (2020). The role of artificial intelligence in achieving the Sustainable Development Goals. Nature Communications, 11(1), 233.