STEM ЭЛЕМЕНТТЕРІН МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ ТӘРБИЕДЕ ҚОЛДАНУ

Нарымбетова Шакризат Аралбаевна Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Қазалы қаласы №3 "Өрімтал" бөбекжай-балабақшасы Тәрбиеші-әдіскер

Аннотация Мақалада мектепке дейінгі білім беру жүйесінде STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics) элементтерін қолданудың теориялықәдіснамалық негіздері мен педагогикалық мүмкіндіктері жан-жақты қарастырылады.

Қазіргі білім беру кеңістігіндегі инновациялық үрдістерге сәйкес, STEM элементтерін ерте жастан енгізудің баланың танымдық белсенділігіне, логикалық ойлауына, шығармашылық және зерттеушілік қабілеттерінің дамуына тигізетін әсері талданады. Сонымен қатар, мектепке дейінгі ұйымдарда STEM технологияларын қолданудың тиімді жолдары, педагогтің рөлі мен тәжірибелік әдістері сипатталады. Мақала нәтижелері мектепке дейінгі тәрбиешілер мен әдіскерлерге практикалық көмек ретінде ұсынылады.

Түйін сөздер: STEM, мектепке дейінгі тәрбие, инновациялық оқыту, зерттеушілік әрекет, танымдық даму, ойын технологиясы.

Кіріспе: Қазіргі жаһандану жағдайында қоғамның әлеуметтік-экономикалық дамуы білім беру жүйесіне жаңа талаптар қойып отыр. XXI ғасырда бәсекеге қабілетті, шығармашыл, сыни ойлай алатын, жаңа технологияларды меңгерген тұлға қалыптастыру – білім берудің басты мақсатына айналды. Осы талаптардың негізінде білім беру мазмұны жаңартылып, инновациялық әдіс-тәсілдер кеңінен енгізілуде.

Мектепке дейінгі тәрбие – тұлға дамуының іргетасы қаланатын маңызды кезең. Бұл кезеңде баланың танымдық қызығушылығы, қоршаған ортаны 18 қабылдауы, ойлау әрекеті қарқынды дамиды. Сондықтан мектепке дейінгі білім беру мазмұны баланың табиғи мүмкіндіктерін ашуға, дербестігін дамытуға бағытталуы тиіс. Соңғы жылдары әлемдік білім беру тәжірибесінде STEM білім беру бағыты ерекше маңызға ие болуда.

STEM – ғылым, технология, инженерия және математиканы біріктіре отырып оқытатын кешенді тәсіл. Бұл бағытты мектепке дейінгі кезеңнен бастап қолдану балалардың зерттеушілік қабілеттерін ерте жастан дамытуға мүмкіндік береді. Осыған байланысты STEM элементтерін мектепке дейінгі тәрбиеде қолдану өзекті педагогикалық мәселе болып табылады.

Негізгі бөлім STEM білім беру тұжырымдамасы ХХ ғасырдың соңында пайда болып, қазіргі таңда әлемнің көптеген елдерінде кеңінен қолданылуда. Бұл тәсіл дәстүрлі пәндік оқытудан ерекшеленіп, пәнаралық байланысқа, тәжірибелік әрекетке және нақты өмірлік мәселелерді шешуге негізделеді. Мектепке дейінгі тәрбиеде STEM элементтері балалардың жас ерекшеліктеріне бейімделген түрде ұсынылады. Мұнда күрделі ғылыми ұғымдар емес, қарапайым бақылау, тәжірибе жасау, салыстыру, талдау әрекеттері басым болады. STEM элементтерінің негізгі мақсаты – баланы дайын ақпаратты қабылдаушы емес, белсенді зерттеуші тұлға ретінде қалыптастыру.

STEM тәсілі арқылы бала:

себеп-салдарлық байланыстарды түсінеді;

қарапайым болжам жасап, оны тәжірибе арқылы тексереді;

логикалық ойлау және проблеманы шешу дағдыларын меңгереді;

қоршаған ортаға ғылыми көзқарас қалыптастырады.

Мектепке дейінгі жастағы балалар үшін білім ойын арқылы меңгеріледі. STEM элементтері де ойын технологияларымен тығыз байланыстырыла отырып жүзеге асырылады. Бұл баланың қызығушылығын арттырып, оқу әрекетіне еркін қатысуына мүмкіндік береді. 19 STEM элементтерін қолданудың маңыздылығы төмендегідей:

баланың танымдық белсенділігі артады;

зерттеушілік және эксперименттік әрекетке қызығушылығы қалыптасады;

шығармашылық ойлау қабілеті дамиды;

ерте жастан ғылым мен техникаға оң көзқарас қалыптасады.

Сонымен қатар, STEM элементтері балалардың коммуникативтік дағдыларын дамытуға ықпал етеді. Топтық жұмыс барысында балалар бірбірімен пікір алмасып, өз ойын дәлелдеуге үйренеді. Бұл әлеуметтік дағдылардың қалыптасуына негіз болады. Мектепке дейінгі ұйымдарда STEM элементтерін енгізу жүйелі және мақсатты түрде ұйымдастырылуы қажет. Тиімді әдістердің қатарына төмендегілер жатады: Ойын арқылы оқыту. Конструкторлар, логикалық ойындар, қарапайым робототехника элементтері балалардың инженерлік ойлауын дамытады. Мысалы, құрылыс материалдарынан көпір немесе үй құрастыру арқылы бала тепе-теңдік, пішін, өлшем ұғымдарын меңгереді. Тәжірибелік әрекет. Су, ауа, жарық, өсімдіктермен жүргізілетін қарапайым тәжірибелер балалардың ғылыми түсініктерін қалыптастырады. Тәжірибе барысында бала бақылау жасап, нәтижені талдауға үйренеді. Жобалық жұмыс. Шағын жобалар балалардың дербестігін арттырады. Мысалы, «Өсімдіктің өсуі», «Судың қасиеттері» тақырыптарындағы жобалар STEM элементтерін тиімді қолдануға мүмкіндік береді. Пәнаралық кіріктіру. STEM элементтері тіл дамыту, математика, қоршаған ортамен таныстыру сабақтарымен өзара байланыста жүзеге асырылады. Бұл білімнің тұтастығын қамтамасыз етеді. 20 STEM элементтерін тиімді қолдану педагогтің кәсіби құзыреттілігіне тікелей байланысты. Тәрбиеші баланың қызығушылығын оятып, бағыт-бағдар беруші рөлін атқарады. Педагог дайын шешімді ұсынбай, баланы өздігінен ойлануға жетелеуі тиіс. Педагогтің негізгі міндеттері: қауіпсіз және дамытушы орта құру; баланың жас ерекшелігін ескеру; зерттеушілік әрекетке ынталандыру; шығармашылық бастамаларды қолдау. Қорытындылай келе, STEM элементтерін мектепке дейінгі тәрбиеде қолдану – білім беру сапасын арттырудың тиімді жолдарының бірі. Бұл тәсіл баланың жан-жақты дамуына, логикалық және сыни ойлау қабілеттерінің қалыптасуына, зерттеушілік дағдыларының дамуына ықпал етеді. STEM элементтерін жүйелі түрде енгізу арқылы мектепке дейінгі ұйымдарда заманауи, инновациялық білім беру ортасын қалыптастыруға болады. Сондықтан STEM бағытындағы жұмыстарды педагогикалық тәжірибеге кеңінен енгізу – бүгінгі күннің маңызды талабы.

Пайдаланылған әдебиеттер 1. Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты. – Астана, 2022. 2. Bybee R. STEM Education: Innovation and Future Directions. – New York: Routledge, 2013. 3. Логинова В.И. Мектепке дейінгі педагогика. – Москва: Академия, 2018. Қалиева Г.С. Мектепке дейінгі білім беруде инновациялық технологияларды қолдану // Педагогика және психология. – 2021. 4. Yakman G. STEM Education: An Overview of Integrative Education. – 2015.