БҚО,Қали Жантілеуов атындағы балалар музыка мектебінің домбыра класының оқытушысы Бейсенғалиева Ханзада Самиғалиқызы

Сабақтың тақырыбы: Шығармада кездесетін әр түрлі өлшемдермен жұмыс

Сабақтың мақсаты: Оқушылардың домбырада ойнау шеберлігін одан ары арттыру мақсатында күрделі өлшемдерді сауатты санап үйрету.Шығарма ойнау арқылы музыкалық білімін жетілдіру.

Дамытушылығы: Гамма, жаттығуларды түрлендіріп ойнату арқылы аспапта еркін ойнауын дамыту.

Әдісі: Түсіндіру, аспапта ойнап көрсету, сұрақ –жауап

Сабақтың өту барысы:

Кіріспе.
а) Ұйымдастыру кезеңі
ә) Оқушының сабаққа әзірлігін, оқу құралдарын дайындату.
б) Гамма G- dur r(әртүрлі әдістермен) әр түрлі позициялармен орындату
Үй тапсырмасын сұрау:
Этюд
ә) Оқушыны бағалау.
б) Үйге тапсырма беру.
Сабақтың барысы:
1. Ұйымдастыру кезеңі: Оқушымен амандасып,психологиялық дайындық жасау. сабаққа зейінін аудартамын.
2. Гамма туралы сұрау, түсіндіру.
Гамма дегеніміз бір октава көлемін қамтитын дыбыс тізбегі. Гамманы кез - келген нотадан бастап жоғары және төмен бағытта құруға болады. Гамманың хроматикалық, мажорлық және минорлық түрлері бар.
Жаңа сабақ: Шығармада кездесетін ауыспалы өлшемдермен жұмыс

Белгілі бір такт ішіндегі әлді және әлсіз үлестердің жүйелі түрде қайталанып келуін өлшем деп атаймыз. Өлшем әуен сазды такті сызықтары арқылы тең үлестерге бөліп отырады. Кілттік белгіден кейін шығарманың қандай өлшемде орындалатыны көрсетіліп, сандық таңба қойылады. Мұндағы бөлшектің асты нота ұзақтығын, үстіңгі көрсеткіш соның қанша бөлігін тарту керектігін көрсетеді Өлшемдік шаманың заңдылықтарын бұзбай қолданғанда ғана жүйе ге түскен  .Слайдтан өлшемдерді көрсету
Ауыспалы өлшемдер
Музыкада бір шығарманың ішінде өлшем өзгереді, демек оның көлемі де өзгереді деген сөз. Мұндай өзгерістерді ауыспалы  өлшем  деп атаймыз. Ауыспалы көлемдерді халық музыкасынан, сол сияқты кəсіпкерлік музыкадан да көптеп кездестіруге болады.Өлшемдердің бірқалыпты жəне бірқалыпты емес – əртүрлі 
алмасулары болады. Бірқалыпты алмасуда ауысатын өлшемдер музыкалық кілттің жанынан бірінен кейін бірі кезекпен жазылып, белгіленеді. Ал бірқалыпты емес алмасуда көлемді шығарманың қай жерінде өзгерту керек болса, сол жерге жазылып, белгіленеді. 
Ауыспалы өлшемнің осы екінші түрі іс жүзінде көп кездеседі. 
Бұл сөзімізге мына төмендегі мысалдар дəлел бола алады: 

( домбырамен жаттығулар жасату)

Мына мысалда ¾ өлшеуі жазылған. Нота кілтінің қасындағы жазылған өлшемге байланысты ойналатын музыка үшке жүреді, ал санның әрбір үлесіне бір ширектік нотадан келеді.Яғни бір тактке үш ширектік нотадан келеді.

Жоғарыдағы 2/4, 3/4 бөлшек сандармен жазылған өлшеулерді музыкада жай өлшемдер деп атайды.

Түрлі өлшеулермен жазылған музыканы орындағанда тактының ішіндегі ноталардың бірінші ширегі әр уақытта қатты үлес, ал кейінгісі жай үлеске жатады. Сегіздік ноталардың созылуы дұрыс, тең шығу үшін «бір», «екі» деген санға «ге» буынын қосып, бір-ге, екі-ге деп санап тарту керек.

Жаңа сабағымызға Халық әні «Гүлдерайым» әнін алдық.

Размері:2/4 3/4

Тональност: Соль Мажор G-dur

Алтерациялықт белгі: Фа диез

Екпіні:Орташа

Қортынды. Бағалау