Табиғи қышқылдар мен негіздер. Индикаторлар.

Sabject:

Chemistry

Teacher:

Aidarbayeva Perizat Alpamisovna

Class:

Қостанай облысы, Науырзым ауданы, Науырзым орта мектебі.

7-сынып

Lesson theme:

“Табиғи қышқылдар мен негіздер. Индикаторлар”

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

7.3АХимиялық реакциялар

№7 зертханалық тәжірибе «Ерітінділердің қышқылдық, сілтілік ортасын анықтау».

Aims:

7.3.4.1–«Қышқылдық» және «сабындылық» қасиеттер кейбір табиғи қышқылдар мен сілтілердің белгілері болуы мүмкін екенін білу.

7.3.4.2– Химиялық индикаторлар метилоранж, лакмус, фенолфталеинді және олардың әртүрлі ортадағы түстерінің өзгеруін білу.

Lesson aims:

• Барлық оқушы:

• Индикаторлар метилоранж, лакмус, фенолфталеиндіжәне олардың әртүрлі ортадағы түстерінің өзгеруін біледі.

• Табиғи қышқылдар мен сілтілер жайлы біледі.

• «Қышқылдық» және «сабындылық» қасиеттер туралы біледі.

Басым бөлігі:

• Индикатор көмегімен қышқылдар мен сілтілерді анықтайды.

• Қышқылдардыңбейтараптау реакциясын біледі. Индикатор көмегімен табиғи қышқыл мен сілтіні айыра алады (метилоранж, лакмус, фенолфталейн).

• Табиғиқышқылдарменсілтілердіңқолдануаясынбіледі.

• Табиғи қышқылдар мен сілтілердіңқасиеттерін сипаттайды, мысал келтіреді.Табиғи қышқылдар мен сілтілердіңқасиеттерін сипаттайды.

Кейбірі:

• Қышқылдардың қолдану аясын, қышқыл және сілті ерітінділерімен жұмыс жасау ережелерін біледі.

• Әртүрлі индикаторлармен қышқыл және сілті реакцияларының салыстырмалы сипаттамасын бере алады.

• Кейбір табиғи өнімдердің құрамында қышқылдар мен сілтілердің болатынын біледі және қасиеттерін сипаттайалады. Әмбебап индикатор арқылы олардыңортасын анықтай алады.

Бағалау критерилері

• Табиғи қышқылдар мен сілтілерді атайды және олардың қасиеттерін біледі.

• Әмбебап индикатор көмегімен қышқылдар мен сілтілерді анықтайды.

• Табиғи қышқылдар мен сілтілерді айтады және олардың қасиеттерін анықтайды.

Тілдік мақсаттар

Оқушылар

• Табиғи қышқылдармен сілтілерге мысал келтіреді,индикатор арқылы ортасын анықтайды,талдауға арналған сұрақтарға жауап береді, талдайды, тұжырымды ойларын айтады.

• Табиғи қышқылдармен сілтілерге мысалкелтіреді,индикаторларарқылыортасынанықтайды, талдауғаарналған сұрақтарға жауап береді.

Пәнге қатысты лексика және терминология

Индикаторлар – индикатор – indicator

Лакмус – лакмус – litmus

Фенолфталеин – фенолфталеин – phenolphthalein

Метилоранж – метилоранж – Methylorange

Ерітінді – раствор – solution

Бейтарап – нейтральный – neutral

Бейтараптау – нейтрализация - neutralization

Сілті – щелоч – alkali

Қышқыл – кислота – acid

Орта – среда – medium

Диалогқа/жазылымға қажетті тіркестер:

1. Қышқылға лакмус құйғанда қандай түске өзгереді?

2. Қышқылдар мен сілтілер туралы не білеміз?

3. Қышқылға метилоранжқұйғанда қандай түске өзгереді?

4. Фенолфталеиннің бейтарап ортадағы түсі қандай?

5. Ертіндінің ортасын... анықтауға болады.

6. Индикатор дегеніміз не?

7. рН шкаласы неше бөліктен тұрады?

8. Егер ертінді қызыл түске өзгерсе, онда...

9. Зертханада қауіпсіздік өте маңызды, себебі…

10. Қышқылдар теріні күйдіреді, себебі...

11. Индикаторлар түсін өзгертеді..., себебі…

12. Қасиеттері қарама-қарсы күрделі заттар..., ...

13. Қышқыл мен сілті ерітінділері әсерінен түсі өзгеретінзаттар...

14. Жиі қолданылатын индикаторлар...,..., ...

Құндылықтарға баулу

Топтық жұмыста – ұжымшылдық, ортақ істің нәтижесіне жауапкершілікпен қарау; жеке жұмыс – тәжірибеде қолдана алу және қауіпсіздік ережесін сақтау, өзін-өзі реттеу;Бірлесе жұмыс жасау,сын тұрғысынан ойлау, топтық жұмыс барысында өзара сыйластық,ынтымақтастық.

Пәнаралық байланыс

Жаратылыстану.

Алдыңғы білім

6.3.2.2 –Тірі және өлі табиғаттағы қышқылдық, сілтілік және бейтарап орталарды ажырату және әмбебап индикатор көмегімен ортаны анықтау. Заттар және материалдар.

Сабақ барысы:

Сабақтың жоспарланған кезеңдері

Сабақтағы жоспарланған жаттығу түрлері

Ресурстар

Сабақтың басы:

Ұйымдастыру кезеңі:

(2 мин)

3 минут

Сабақтың ортасы

32минут

Goodmorning. How are you? Who is absent?

І «Ой қозғау» әдісі бойынша өткен тақырыпты еске түсіру. And now answer my questions, please. (Ал енді сұрақтарға жауап береміз):

1.Ауа дегеніміз не?

2. Ауа құрамы неден тұрады?

3.Жану реакциясы дегеніміз не? Мысал келтір.

4. Өртті болдырмау шараларын атаңыз.

Смайликтер арқылы бағаланады.

Топқа бөлу. Қышқылдар, негіздер сөздер жазып, сол бойынша 2 топқа бөлінеді.

Топтың аты арқылы сабақтың тақырыбын ашамыз.

Қауіпсіздік ережелерін белгілері арқылы қышқылдармен,негіздермен қалай жұмыс жасау керектігі еске түсіріп өтіледі.

Оқушылардың оқылым дағдысын дамыту мақсатында оқулық мәтінімен жұмыс жасалады және мәтіндегі негізгі терминдерді CLIL-әдісі арқылы (терминдердің қазақша-ағылшынша атауларын) «Мидың суреті» әдісін қолданып, жаңа тақырыппен танысады.

Индикаторлар – индикатор – indicator

Лакмус – лакмус – litmus

Фенолфталеин – фенолфталеин – phenolphthalein

Метилоранж – метилоранж – Methylorange

Ерітінді – раствор – solution

Бейтарап – нейтральный – neutral

Бейтараптау – нейтрализация - neutralization

Сілті – щелоч – alkali

Қышқыл – кислота – acid

Орта – среда – medium

Қышқылдарға жалпы мағлұмат

Қышқыл ерітінділерінің қышқыл дәмі болады. Мысалы, көптеген жемістерге олардың құрамындағы қышқылдар қышқыл дәм береді. Лимон, алма қышқылы деген атаулар осылай пайда болған. Көптеген минералды қышқылдар, мысалы, күкірт, азот, тұз қышқылдары түссіз сұйықтықтар. Қышқыл ерітінділерімен жұмыс жасағанда қауіпсіздік техникасы ережелерін мұқият орындау керек. Өйткені қышқылдардың күйдіргіш және уландырғыш қасиеті бар.

Негіздерге жалпы мағлұмат

Сілтілер көп органикалық заттарды күйдіреді. Олармен жұмыс істегенде қауіпсіздік техникасы ережелерін қатаң сақтаған жөн. Сілті ерітіндісі қолға сабын тәрізді білінеді.

Индикаторларға мағлұмат

Қышқыл және сілті ерітінділері әсерінен түсін өзгертетін заттар болады. Ондай заттар индикаторлар (лат.Indicator–көрсеткіш) деп аталады. Олардың ішінде жиі қолданылатындары – лакмус, метилоранж және фенолфталеин.

Дескрипторлар:

1.Табиғатта кездесетін қышқылдарды негіздерді біледі

2.Синтездік жолмен элементтің қай тобынан алуға болатынын

түсінді

3.Қышқылдарға , негіздерге тән қасиеттерге

жалпы сипаттама береді;

2 Жұптық жұмыс.

1-ші жұпқа шайдан жасалған индикатор мен лимон кесегі беріледі. Не байқағандарын түсіндіреді.

2-ші жұпқа қызылшадан жасалған индикаторға ас содасын тамызғанда не байқағандарын түсіндіру.

3 тапсырма Топтық жұмыс: «Жасап көрсет және әңгімеле» әдісі.

№7 зертханалық жұмыс орындау.«Ертіндідегі қышқылдар мен сілтілердің ортасын анықтау».

Реактивтер: cy,натрий гидроксиді(NaOH), тұз қышқылы (HCl).

Құрал-жабдықтар: пробиркалар, индикатор ерітінділері (лакмус, фенолфталеин, метилоранж), әмбебап индикатор қағазы.

Қауіпсіздік ережесі

Оқушыларға қауіпсіздік ережелері туралы ақпарат беріледі.

Жұмыстың барысы: оқушылар бейнебаяннан көрген зертханалық жұмыстың барысын түсіндіріп, кестені толтырады.

Дескриптор

-КТ сақтай отырып тәжірибені жасау

-айырмашылықтарын бақылау

-кестені дұрыс толтыру Басбармақ әдісі арқылы бағаланады.

– Индикаторлардың ерітінділерге әсерін зерттейді.

– Индикатор туралы анықтама жазып, қорытынды жасайды.

– Ортаға байланыстысәйкес келетін түстерді анықтайды.

4. «Бір сөйлеммен түйіндеу» әдісі арқылы сұрақтарға нақты, қысқыша жауап береді.

1. Табиғи қышқылдардың қасиеті қандай?
   2. Сілтілердің ше?
   3. Индикатор дегеніміз не?
   4. рН шкаласы неше бөліктен тұрады?
   5. Күшті қышқыл, күшті сілті және бейтарап ортаның мені нешеге тең?

Стикерлер

АКТ,

Плакат,

Маркер

https://bilimland.kz бейне материалдары

Қышқылдар (1)

https://bilimland.kz/kk/content/structure/976-chemistry#lesson=11313

https://bilimland.kz бейне материалдары

Қышқылдар (2)

https://bilimland.kz/kk/content/structure/976-chemistry#lesson=11314

Плакаттар, маркер, стикерлер

https://twig-bilim.kz/ бейне материалдары

https://twig-bilim.kz/kz/film/acids-and-alkalis-part-1

https://twig-bilim.kz/ бейне материалдары

https://twig-bilim.kz/kz/film/acids-and-alkalis-part-1

https://bilimland.kz бейне материалдары

Негіздер

https://bilimland.kz/kk/content/structure/976-chemistry#lesson=11315

https://twig-bilim.kz/ бейне материалдары

https://twig-bilim.kz/kz/film/factpack-ph-scale

https://bilimland.kz бейне материалдары

Индикаторлар

https://bilimland.kz/kk/content/structure/976-chemistry#lesson=11317

https://bilimland.kz бейне материалдары

pHшкаласы

https://bilimland.kz/kk/content/structure/976-chemistry#lesson=11318

Сабақтыңсоңы

3минут

Бүгінгі сабағымыздың мақсаты жүзеге асырылды ма?

Рефлексия жүргізу

Сабаққа оқушылар өз бағасын береді, әр оқушы сәйкес смайликті таңдап, тақтадағы сәттілік жолына жабыстырады.

	БӘРІ ТҮСІНІКТІ!
	СҰРАҚТАРЫМ БАР
	ЕСТЕ САҚТАДЫМ
	ТҮСІНБЕДІМ

Бағалау

Қалыптастырушы бағалау.

Үйге тапсырма:

Индикатор дайындау. Ол үшін майлық қағаз (салфетка), қарақат тосабы немесе орамжапырақ шырыны керек. Осы ерітінділерді қағазға тамызып, кептіріңдер. Кепкен қағазды бірнеше бөлікке бөліп, сірке суының, ас содасының ерітіндісіне және суға батырыңдар. Индикатор түсінің өзгеруін бақылаңдар.

Саралау –Сіз қандай тәсілмен көбірек қолдау көрсетпексіз?

Сіз басқаларға қарағанда қабілетті жоғары оқушыларға қандай

тапсырмалар бересіз?

Бағалау –Сізоқушылардың материалды игеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлап отырсыз?

Денсаулық

және қауіпсіздік техникасын

сақтау

Әртүрлідеңгейдегі оқушыларды түгелқамту үшін жеңілденкүрделіге қарай бағытталған топтықтапсырмалар арқылыжұмыс жасай отырып, қолдау көрсету.

1.Табиғи қышқылдар мен сілтілер туралы түсінік береді. Индикаторларды ажырата алады.

2. Индикатор көмегімен қышқылдар мен сілтілерді анықтайды.

3. Химиялық индикаторлардың әртүрлі түстерінің өзгеруіне нақты мысалдар келтіреді.

Оқушыларды бақылайотырып смайликтерменбағалау.

Бағдаршам,басбармақ әдіс ақылы жәнемұалім тарапынан мақтау , мадақтау сөздерімен бағалаймын.

Сабақ соңында көңіл күйді білдіретін «Смайлик» әдісібойынша. Егер бала түсінбегенінбілдірсе, нені түсінбегенін сұрап кетемін.

­– Сабақтың басында сыныптаынтымақтастыққалыптастыружәне химия зертханасының қауіпсіздік ережелерін сақтау.

– Оқу бөлмесінің таза, жарық,желдетілген.

– Оқу құралдары керекті ресурстар өз орнында техрикалық қауіпсіздігі сакталған.

– Қолданылған жемістер,тағам түрлері ескірмеген.

Сабақ бойынша рефлексия

Сабақ мақсаттары/оқу мақсаттары дұрыс қойылғанба?

Жеткізбесе, неліктен?

Сабақта саралау дұрыс жүргізілдіме?

Сабақтың уақыттық кезеңдері сақталдыма?

Сабақ жоспарынан қандай ауытқулар болды, неліктен?

Жалпыбаға

Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі (оқыту туралыда, оқу туралыда ойланыңыз)?

1:

2:

Сабақты жақсартуға не ықпал ете алады (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)?

1:

2:

Сабақ барысында сынып туралы немесе жекелеген оқушылардың жетістік/қиындықтары туралы нені білдім, келесі сабақтарда неге көңіл бөлу қажет?