«Тамыры терең тәрбие: ұлттық құндылықтар арқылы бала тәрбиелеу»

Автор: Талдыбаева Жулдыз Саулетжановна
Лауазымы: мектепке дейінгі ұйым тәрбиешісі
Мекеме: «Әдемі» бөбекжай балабақшасы,
Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы, Рахат ауылы

Аннотация

Мақалада мектепке дейінгі жастағы балаларды ұлттық құндылықтар негізінде тәрбиелеудің маңызы мен тиімді жолдары қарастырылады. Ұлттық салт-дәстүрлерді, халықтық педагогика элементтерін оқу-тәрбие үдерісіне енгізу арқылы баланың рухани-адамгершілік, әлеуметтік және тұлғалық қасиеттерін қалыптастыру мәселелері талданады. Авторлық тәжірибе негізінде қолданылған әдіс-тәсілдердің нәтижелілігі көрсетіледі.

Түйін сөздер: ұлттық тәрбие, рухани-адамгершілік құндылықтар, этнопедагогика, мектепке дейінгі білім.

Кіріспе

Қазіргі білім беру кеңістігінде ұлттық құндылықтарды сақтау және оны жас ұрпақтың бойына сіңіру өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Жаһандану жағдайында ұлттық болмысты, тіл мен мәдениетті сақтау – тәрбиенің негізгі бағыттарының бірі.

Мектепке дейінгі тәрбие – тұлғаның қалыптасуындағы ең маңызды кезең. Осы кезеңде берілген ұлттық тәрбие баланың рухани дамуына, мінез-құлқына және өмірлік көзқарасының қалыптасуына негіз болады.

Ұлттық құндылықтардың тәрбиелік мәні

Ұлттық құндылықтарға халықтың салт-дәстүрі, әдет-ғұрпы, ұлттық ойындары, мақал-мәтелдері, ауыз әдебиеті жатады. Бұл құндылықтар баланың бойында үлкенге құрмет, кішіге ізет, еңбекқорлық, мейірімділік сияқты қасиеттерді қалыптастырады.

Халық педагогикасы арқылы бала туған халқының мәдениетін танып, ұлттық сана-сезімі қалыптасады. Ұлттық тәрбие баланың эмоционалдық тұрақтылығын арттырып, әлеуметтік ортаға бейімделуіне көмектеседі.

«Тамыры терең тәрбие: ұлттық құндылықтар арқылы бала тәрбиелеу» деген не?

Бұл – баланы өз халқының рухани мұрасына сүйене отырып тәрбиелеу деген ұғым.

Яғни:

• баланың тілін, мінезін, дүниетанымын

• қазақ халқының салт-дәстүрі, әдет-ғұрпы, ұлттық ойындары, ауыз әдебиеті
  арқылы қалыптастыру.

«Тамыры терең» дегеніміз – тәрбие халықтың ғасырлар бойы жинақтаған тәжірибесіне сүйенеді деген сөз.

Нәтижесінде бала:

• үлкенді сыйлауды,

• кішіге қамқор болуды,

• еңбекқорлықты,

• отансүйгіштікті,

• мейірімділік пен жауапкершілікті
  табиғи түрде бойына сіңіреді.

Балабақшада қалай қолдануға болады?

? 1. Ұйымдастырылған іс-әрекетте (ҰІӘ)

Ұлттық құндылықтарды барлық бағытқа кіріктіруге болады:

Тіл дамытуда:

• мақал-мәтелдер жаттау

• жаңылтпаш айту

• ертегі, аңыз-әңгімелер оқу

Танымда:

• «Отбасы», «Туған жер», «Дәстүрлер» тақырыптары

• ұлттық бұйымдармен таныстыру (киіз үй, қамшы, домбыра)

Шығармашылықта:

• ою-өрнек салу

• ұлттық нақыштағы бұйым жасау

• киіз, жіп, табиғи материалдармен жұмыс

? 2. Ұлттық ойындар арқылы

Ұлттық ойындар – тәрбиенің ең әсерлі құралы.

Мысалы:

• «Ақ серек – көк серек» – ұйымшылдық

• «Арқан тарту» – күш пен төзімділік

• «Асық ойындары» – ептілік пен есеп

Балалар ойнай отырып:

• тәртіп сақтауды,

• бір-біріне көмектесуді,

• жеңісті де, жеңілісті де қабылдауды үйренеді.

? 3. Күнделікті тәрбие сәттерінде

Ұлттық тәрбие тек сабақта емес, күнделікті өмірде беріледі:

• амандасу мәдениеті («Сәлеметсіз бе?»)

• дастархан басындағы әдеп

• үлкенге орын беру

• «рұқсат», «рақмет», «кешіріңіз» сөздерін қолдану

? 4. Ата-анамен бірлесе жұмыс жасау

Ұлттық тәрбие отбасымен бірге берілсе – нәтижесі жоғары болады.

Мысалы:

• «Отбасылық дәстүрлер» жобасы

• ата-аналармен ұлттық тағамдар күні

• ұлттық мерекелерге бірлескен шаралар

? 5. Мерекелер мен тәрбиелік іс-шараларда

• Наурыз мейрамы

• Тұсаукесер (сахналық көрініс)

• Бесік жырымен таныстыру

Бұл балаларға ұлттық рухты сезінуге көмектеседі.

Қорытынды

«Тамыры терең тәрбие» –
баланы ұлттық құндылықтар арқылы рухани бай, мәдениетті, адамгершілігі жоғары тұлға етіп тәрбиелеу жолы.

Балабақшада ол:

• сабақта,

• ойында,

• күнделікті тәртіпте,

• ата-анамен байланыста
  жүйелі қолданылғанда өте тиімді нәтиже береді.

Авторлық тәжірибе және қолданылған әдіс-тәсілдер

Тәрбие үдерісінде ұлттық ойындар, тәрбиелік әңгімелер, мақал-мәтелдер, салт-дәстүр элементтері кеңінен қолданылды. Ұйымдастырылған іс-әрекеттер барысында балалар ұлттық мазмұндағы шығармашылық жұмыстар орындады.

Сонымен қатар ата-аналармен бірлескен іс-шаралар ұйымдастырылып, ұлттық құндылықтарды отбасында жалғастыруға бағытталған жұмыстар жүргізілді. Бұл балалардың қызығушылығын арттырып, тәрбиелік ықпалды күшейтті.

Нәтижелер мен талдау

Жүргізілген жұмыстар нәтижесінде балалардың ұлттық мәдениетке қызығушылығы артты, қарым-қатынас мәдениеті қалыптасты, шығармашылық белсенділігі жоғарылады. Балалар ұлттық ойындарды еркін ойнап, салт-дәстүр элементтерін танып, оларды күнделікті әрекетінде қолдана бастады.

Қорытынды

Ұлттық құндылықтарға негізделген тәрбие – баланың рухани дамуының берік іргетасы. «Тамыры терең тәрбие» бағыты мектепке дейінгі ұйымдарда жүйелі түрде қолданылған жағдайда тәрбиелік нәтижесі жоғары болады. Бұл бағыт тәрбиешілердің тәжірибесінде кеңінен қолдануға ұсынылады.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы

2. С.Қалиев. Қазақ этнопедагогикасы. – Алматы

3. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік стандарты