Алматы облысы әкімдігінің білім басқармасының Алматы қаласы білім бөлімінің “Архитектура,

дизайн және инженерия колледжі” КМҚК

Әдістемелік нұсқаулық

Тарихи тұлғаларды оқытудағы

интерактивті әдістер

Автор: Орыналиева Айжамал

Соавтор: Бимурзин Казыбек Еслямович

Алматы 2025ж

ӘОЖ 379

КБЖ 74.262.27

Ж 19

Алматы қаласы Білім басқармасы “Архитектура, дизайн және инженерия колледжі” КМҚК Әдістемелік нұсқаулық тақылыбы.

“Тарихи тұлғаларды оқытудағы интерактивті әдістер”

Автор: Орыналиева Айжамал

Соавтор: Бимурзин Казыбек Еслямович

- Алматы: «Білім әлемі» редакциясы, 2025ж.

ISBN 978 - 601 - 341 - 501 – 14

Пікір берушілер:

Карсыбаева Раиса Канабековна – Қазақ Ұлттық қыздар педагогикалық университетінің оқытушысы, п.ғ.к.

Текесбаева Анар – Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінің «Педагогика және психология» кафедрасының кандидаты

Оқулық қазіргі білім беру талаптарына сай. Оқытушының міндеті – жаңа технологияларды меңгере отырып, білімді, бәсекелі тұлғалар дайындау.

Жаңа технологиялар мұғалімнің кәсіби және адами дамуына әсер етеді, оқу процессін ұйымдастыруға көмектеседі. Инновациялық әдістер мен ақпараттық технологиялар оқушылардың ойлау қабілеті мен белсенділігін арттыруға бағытталған.

ӘОЖ 379

КБЖ 74.262.27

Ж 19

ISBN 978 - 601 - 341 - 501 – 14

© Орыналиева Айжамал

© Соавтор: Бимурзин Казыбек Еслямович

© ИП «БІЛІМ ӘЛЕМІ»

Мазмұны

Түсінік хат

Кіріспе......................................................................................................6-8

І Тарау Тарих сабағындағы ойындар.

1.1. Тарих сабағындағы ізденіс ойын түрлері...........................................9-12

1.2. Тарих сабағына арналған интельектуалды ойын.............................12-17

ІІ Тарау Тарих сабақтарында интерактивті оқыту әдістерін қолдану.

2.1. Тарих пәнін оқытудың ойындық формасы...................................18-21

2.2. Интерактивті әдістерді қолдану.......................................................22-26

Қорытынды...................................................................................................27

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі............................................................28

Сілтемелер.................................................................................................29

Түсінік хат

Бағдарламаның өзектілігі: Қазіргі білім беру жүйесінде тарихи тұлғаларды оқыту оқушылардың ұлттық сана-сезімін, патриоттық рухын және азаматтық жауапкершілігін қалыптастыруда маңызды орын алады. Жаңартылған білім мазмұны оқушылардың тек дайын ақпаратты қабылдаушы емес, тарихи деректерді сараптап, тұлғалардың рөлін бағалай алатын белсенді ізденуші болуын талап етеді. Осы тұрғыда интерактивті әдістерді пайдалану оқушылардың қызығушылығын арттырып қана қоймай, тарихи ойлау қабілетін дамытады.

Бағдарламаның мақсаты: Тарихи тұлғаларды оқыту процесінде интерактивті әдістерді қолдану арқылы оқушылардың тарихи танымын кеңейту, сыни тұрғыдан ойлау қабілетін дамыту және тарихи деректерді талдауда дербестікке тәрбиелеу.

Бағдарламаның міндеттері

• Тарихи тұлғалардың өмір жолын, еңбектерін, қоғамдағы орнын жүйелі түрде таныту;

• Интерактивті әдістер арқылы оқушылардың зерттеушілік қабілеттерін жетілдіру;

• Сыни тұрғыдан ойлау мен шығармашылық қабілеттерін дамытуға жағдай жасау;

• Цифрлық ресурстарды пайдалана отырып, оқушылардың ақпараттық сауаттылығын арттыру;

• Ұлттық құндылықтарды дәріптеу, тарихи мұраға құрметпен қарауға тәрбиелеу.

Күтілетін нәтиже: Бағдарламаны меңгерген оқушылар тарихи тұлғаларды жан-жақты зерттей алады, деректерді талдап, салыстырады, өз пікірін дәлелдейді және тарихи оқиғаларды қазіргі қоғаммен байланыстыра алады.

Бағдарламаны меңгерген оқушылар

• Тарихи деректерді сараптайды және қорытынды жасайды;

• Тұлғалардың қызметін бағалайды;

• Тарихи рөлдік ойындар мен жобалық жұмыстарға белсенді қатысады;

• Заманауи цифрлық құралдарды тиімді пайдаланады.

Жұмыстың ғылыми-әдістемелік деңгейі

Бағдарлама оқытудағы заманауи әдіснамалық қағидаттарға негізделген. Интерактивті оқыту технологиялары, ақпараттық-коммуникациялық құралдар, оқушылардың жеке ерекшеліктерін ескеретін сараланған тәсілдер жүйелі қолданылады.

Бағдарламаның ғылыми табиғаты: Бағдарлама тарихи педагогика, тұлғалық-бағдарлы білім беру және конструктивистік теория негізінде құрылған. Ол оқушылардың зерттеушілік және жобалық дағдыларын дамытуға бағытталған.

Бағыттылығы

• Тәрбиелік бағыт – оқушыларды ұлттық құндылықтар мен тарихи санаға тәрбиелеу;

• Танымдық бағыт – оқушылардың тарихи білімдерін тереңдету;

• Дамытушылық бағыт – оқушылардың сыни ойлау, шығармашылық қабілеттерін жетілдіру.

Білім өнімі: Оқушылардың жобалық жұмыстары, тарихи тұлғаларға арналған цифрлық постерлер, мультимедиялық презентациялар, эссе, рөлдік ойындар сценарийлері.

Оқу өнімі

Тарихи тұлғаларға байланысты білімдерін жүйелеу, тарихи оқиғаларды талдау, сыни тұрғыдан пікір білдіру, шығармашылық тапсырмаларды орындау.

Жаңартылған білім мазмұны бойынша күтілетін нәтиже

• Оқушылардың тарихи ойлау дағдылары дамиды;

• Зерттеушілік қабілеттері артады;

• АКТ құралдарын қолдану біліктілігі жетілдіріледі;

• Ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтарға құрмет қалыптасады.

Бағдарламада мазмұндалатын заманауи әдістер

• Интерактивті платформалар: Kahoot, Wordwall, Quizizz, LearningApps арқылы викториналар, ойындар, тесттер ұйымдастыру.

• Цифрлық карталар мен уақыт сызықтары: тарихи оқиғаларды Google Maps, TimelineJS арқылы визуализациялау.

• Рөлдік және іскерлік ойындар: тарихи тұлғалардың шешімдерін талқылау, дебат ұйымдастыру.

• Презентациялар мен мультимедиа: PowerPoint, Canva, Prezi сияқты құралдар арқылы тарихи тұлғаларға арналған креативті презентациялар әзірлеу.

• AR/AI қосымшалары арқылы «оживление портретов»: MyHeritage, TokkingHeads, Reface секілді қосымшаларды пайдаланып, тарихи тұлғалардың портреттерін сөйлету немесе қимылдату. Бұл әдіс оқушылардың қызығушылығын арттырып, тарихты жандандырады.

• Жасанды интеллект мүмкіндіктерін пайдалану (ChatGPT):

  • тарихи тұлғамен «әңгімелесу» симуляциясы (студенттер сұрақ қоя алады);

  • мәтіндік деректерді талдап, қысқаша конспект алу;

  • шығармашылық тапсырмалар генерациясы (күнделік, хат, сұхбат құрастыру);

  • тарихи деректерге негізделген виртуалды дебат пен тренинг өткізу;

  • суреттерді, картиналарды талдау және мультимедиялық мазмұн әзірлеу.

• Геймификация: «Escape room», «Quiz battle» сияқты ойын форматтарын тарихи мазмұнмен ұштастыру.

Кіріспе

Бүгінгі таңда білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі – оқушыларды тек ақпаратпен қаруландырып қана қоймай, олардың шығармашылық қабілетін, сыни ойлауын және тарихи санасын қалыптастыру. Әсіресе тарих пәнін оқыту барысында жас ұрпақтың отаншылдық сезімін арттыру, ұлттық құндылықтарға құрметпен қарауға баулу, азаматтық ұстанымын нығайту – ерекше маңызды мәселелердің қатарында. Бұл міндеттерді жүзеге асыруда дәстүрлі әдістермен қатар интерактивті оқыту технологияларының орны айрықша.

Интерактивті әдістер – оқыту процесін белсенді қарым-қатынасқа құруға негізделген заманауи педагогикалық тәсілдер. Ол сабақ үстінде оқушыларды жай тыңдаушы емес, белсенді ізденуші, талдаушы және пікір білдіруші тұлға ретінде қалыптастырады. Мұндай әдістер арқылы оқушылар өзара әрекеттестікке түсіп, пікір алмасып, тарихи деректерді талдап, өз көзқарастарын дәлелдеуге машықтанады. Яғни интерактивті оқыту – оқушыны білімнің дайын тұтынушысы емес, білімді бірлесе жасайтын серіктес деңгейіне көтереді.

Тарихи тұлғаларды оқыту барысында интерактивті әдістердің маңызы ерекше. Себебі тарихи тұлға – белгілі бір дәуірдің рухани, саяси, әлеуметтік бейнесін айқындайтын, өз заманының дамуына ықпал еткен қайраткер. Олардың өмірі мен қызметін оқушыларға жай деректер жиынтығы түрінде баяндау жеткіліксіз. Керісінше, оқушылар сол тұлғаның көзқарасын, әрекетін, шешім қабылдау сәтін сезінуі, өзін белгілі бір тарихи жағдайға қоя білуі қажет. Мұндай жағдайда рөлдік ойындар, пікірталастар, сахналық қойылымдар, шығармашылық тапсырмалар және мультимедиалық технологиялар арқылы тарихи тұлғаның бейнесін жан-жақты ашуға мүмкіндік туады.

Мысалы, Абылай хан, Әлихан Бөкейхан, Төле би, Абай Құнанбаев сияқты ұлы тұлғаларды өткенде оқушыларға тек өмірбаянын жаттату емес, олардың атынан сөйлеп, шешім қабылдап көру, сол дәуірдің саяси-әлеуметтік мәселелерін талқылау арқылы оқыту әлдеқайда тиімді. Бұл тәсілдер оқушыларды тарихи оқиғаларға бейжай қарамауға, тереңірек ойлануға, өз ұстанымын қалыптастыруға жетелейді. Сонымен қатар тарихи тұлғалардың өнегелі өмір жолы арқылы оқушылардың бойында патриотизм, әділеттілік, жауапкершілік сияқты құндылықтар дамиды.

Интерактивті оқыту әдістерін қолданудың тағы бір артықшылығы – оқушылардың танымдық белсенділігін арттыруы. Әсіресе XXI ғасырдың ақпараттық қоғамында жас буын тек дайын білімді қабылдамай, оны сараптап, талдап, өмірмен байланыстыра білуі тиіс. Бұл тұрғыдан алғанда тарихи тұлғаларды оқытуда қолданылатын «пікірталас», «сот процесі», «дөңгелек үстел», «брейн-ринг», «тарихи реконструкция» сияқты әдістер тиімді нәтиже береді. Мұндай сабақтарда оқушылар тек тарихи деректерді ғана меңгермей, өз ойын жүйелі жеткізуге, дәлелдеуге, топпен жұмыс жасауға дағдыланады.

Қорыта айтқанда, тарихи тұлғаларды оқытудағы интерактивті әдістер – оқушылардың тарихи білімін тереңдетудің, азаматтық көзқарасын қалыптастырудың, рухани-адамгершілік құндылықтарын дамытудың пәрменді құралы. Олар оқушыға тарихты тек өткеннің суреті емес, бүгінгі күнмен сабақтас, болашаққа бағдар беретін тірі тәжірибе ретінде ұғынуға мүмкіндік береді. Сондықтан да қазіргі заманғы тарих сабағында интерактивті әдістерді жүйелі қолдану – уақыт талабы әрі оқыту сапасын арттырудың негізгі жолдарының бірі.

Тақырыптың өзектілігі:

Оқытудың ойындык формасына кіретін әдістерге – рөлдік ойындар, конкурстар, жарыстар, тренингтер, интеллектуалдық шолулар, брейн-ринг т.б. іс шаралар өз кезегінде окушылардың осы пәнге деген ынтасын арттырары сөзсіз Қолданылатын ойын атауларын тізбелесек, олар: «Тарихи шынжыр», «Саяхат», «Жас деректанушы», «XXI ғасыр көшбасшысы», «Проблемалык полемика», «Тесттік конкурс», «Тарихи сахналық койылымдар», т.б. Қазіргі кезеңнің мектепте тарихты оқытуға көзқарасты өзгертумен сипатталуы осы жұмыстың өзекті мәселесі болып табылады.

Тақырыптың мақсаттары:

Тарих сабақтарында интерактивті оқыту әдістерін және ойын элементтерін қолданудағы негізгі мақсаттар:

- отандық тарихты оқытудың басымдылық рөлі;

- отандық тарихты әлемдік даму контекстінде оқыту; ұлттық өзіндік сананы қалыптастыру;

- тарихи білімнің тұлғалық бағдары, догматикалык нышандардан бас тарту;

- мектептік тарихи білімнің нәтижеге бағдарлануы, студенттердің дайын білімді енжар алушыдан білімдік процестің белсенді субъектісіне айналуын талап ететін білімдік модельді қалыптастыруға бағытталуы;

- колледжде мектеп бағдарламасынан дәріс бере отырып, тарихты оқытуға біртұтас көзқарас қалыптастыру, бұл тарихты оқып-үйренуге формациялық және өркениеттік тұрғыдан қарауды ұштастыруға негізделуге тиісті болуы;

- формациялық тұрғыдан қарау тарихи даму кезеңдерінің сабақтастығы мен ішкі байланыстарын бейнелеуі, әлеуметтік-экономикалық процестердің логикасын түсінуге мүмкіндік беруі осы жұмыстың басты мақсаты болып табылады.

Тақырыптың міндеті:

Колледжде тарихи білім берудің негізгі міндеттері: оқушылардың адам-заттың ежелгі заманнан бүгінгі күнге дейінгі дамуының тарихи жолын, оның әлеуметтік, рухани-адамгершілік тәжірибесін айшықтайтын жүйелі білім алуы; оқушыларда тарихты оқып-үйренудің көпөлшемділігі және тарихи процестің дамуының баламалы екендігі туралы түсінік қалыптастыру; қазақ хал-қының тарихы мен мәдениетіне, шығыстық өркениеттің қайталанбас ғажайып үлгілерінен ұрпақтарына қалдырған бабалар даналығы мен бейбіт жасампаздық құндылықтарына қызығушылығын арттыру және кұрметпен қарауды қалыптастыру; гуманизм мен адам құқықтарын құрметтеудің озық дәстүрлерін меңгерген құнды-бағдарланған жеке тұлғаны тәрбиелеу;Студенттер тари-хи білімді шығармашылықпен қолдану, тарихи деректермен жұмыс істеу, тарихи оқиғалар мен құбылыстарды салыстырмалы талдау негізінде ой елегінен еткізе білу дағдыларын калыптастыру; Отаны мен халқы алдындағы жа-уапкершілігін сезінетін жас ұрпақтың азаматтық ұстанымын қалыптастыру кәсібін адал атқару, осы жұмыстың басты міндеттері болып табылады.

Тақырыптың тарихнамасы:

Тарихи білім беру қазіргі қазақ қоғамын демократияландыруда басымдылық маңызға ие болады, өйткені тарих ғылы-мы бүгінгі күннің ақиқатымен тығыз байланысты. Тарихи білім мазмұнын өзгерту-дің негізгі бағыттары мыналар: тарихи процесті оқып-үйренуге формациялық және өркениеттік тұрғыдан қарауды оңтайлы ұштастыратын тарихты оқып-үйренудің негізгі әдіснамалыктұжырымдамасын жасау; Қазақстан тарихын және дүниежүзілік тарихты оқытудың қатар жүруі және сабақтастығы; Қазақстан тарихынан және дүние жүзілік тарихты оқытудың қатар жүретін пропедевтикалық курстарын енгізу; мәдениет дәстүрлер, этногенез, қоғамның рухани өмірінің тарихы бойынша тарауларды кеңейту; Шығыс елдері тарихы бойынша тарауларды кеңейту осы жұмыстың тарихнамасы болып табылады. || 1

І Тарау Тарих сабағындағы ойындар.

1.1. Тарих сабағындағы ізденіс ойын түрлері.

Ізденіс - бұл козғалыс. Окушылардың танымын арттыру. Өту барысы: Студентер 3 ассистент тағайындап, сыныпты 3 командаға бөледі. Студенттер оқулыктан немесе мұғалім берген жаңа дата, термин анықтауды іздейді. 1 минуттан кейін оқытушы сұрауды бастайды. Команданың әрбір дұрыс жауабына ұпай қосылады. Сосын ұпайларды санап, қорытындылайды. Жеңген команданы анықтайды. || 1 ||

Бақытты жағдай ойыны

Студенттерді 2 командаға бөліп ойнайды. 1 мин. Мұғалім сұрақты әуелі бір командаға, сосын келесіге оқиды. Студенттердің жауабы тез және дәл болуы керек. Ең көп жауап берген команда жеңімпаз атанады.

Мысалы:

1. Жәнібек пен Керей сұлтандар қай жылы Казақхандығын кұрды?

2. Сырым Датұлы кім?

3.1731 ж. қандай оқиға болды?

4. «Барымта» деген не ?

5. Казақстанның Ресейге қосылуы қашан аяқтадды?

6. Казақтың белгілі ағартушысы кім?

7. 1867-1868 ж. кандай окиға бодды?

Кім шапшаң?

1. Хан емессің касқырсың, Кас албасты баскырсың.

Хан емессің ылаңсың, Кара шұбар жылансың.

2. Казақстаңдағы бірініші қыздар училищесін алғаш ашқан кім?

3. Алғашқы жазылған зандар жинағы қай ханның тұсында жазылды?

4. 1728 ж. Бұланты өзенінін бойында кімдер жеңіске жетгі?

5. Қазақ хандығы тарихының бастауыңда тұрған кімдер?

Зырылдауық ойыны

Катты картоннан 6 қырлы фигура қиып алып, ортасына жіңішке сіріңке ұшьш енгіземіз. Әр бойдан бір оқушы шығарып фигураны айналдырады. Фигураның 6 қырына дата немесе окиғаның атын, қайраткердің атын жазуға болады. Зырылдауық бір қырына

кұлаған кезде, оқушы сол тақырып жөнінде білгенін айтады. Білмейтін окушы жауап бере алмайды.

(Қосымша-1)

Ең...Ең...Ең....

Бұл ойынды корытынды сабаққа пайдалануға болады. Мысалы:

1. Ең ұзын өзен - (Ніл).

2. Ең ұзын корған - (Қытай қорғаны).

Адамдар мен оқиғалар

Ойынға сыныпты түгел немесе топ-топқа бөлу арқылы ойнауға болады. Ойынның мақсаты: болған оқиғалардың каңцай кайраткердің атымен байланыстылығын анықтау. Ол үшін оқушыға қайраткердің портреті мен кез-келген оқиғанын суретін немесе ескі оқулықтардағы карталарды пайдалануға болады. || 3 ||

1. Абай Кұнанбаев кім, қазақ халқы үшін қандай қызмет атқарды?

2. Махамбет Өтемісұлы қай ғасырда әмір сүрді, кімдерге карсы, не үшін күресті?

3. Әл-Фарабидің өмірі, еңбегі ?

4. Тастөбе шайқасының картасын беріп бұл оқиға қай жылы, кімнін бас-шылығымен болды?

Тарих пәнінің басқа оқу пәндерімен өзара әсері олардың барлығына ортақ логикалық таным әдістерін (талдау және жинақтау) қолдануды қарастырады. Сонымен қатар, тарихтың басқа гуманитарлық циклдағы оқу пәндерімен өзара байланысы картамен, мәтінмен жұмыс істеу, окиғалар мен құбылыстардың жалпы және ерекше элементтерін айқындау сияқты оқытудың оларға ортақ әдіс-тәсілдері негізінде іске асады. Қазіргі кезең мектепте тарихты оқытуға көзқарасты өзгертумен сипатталады. Бұл өзгерістердің басты бағыттары мыналар болып табылады: отандық тарихты оқытудың басымдылық рөлі; отандық тарихты әлемдік даму контекстінде оқыту; ұлттық өзіндік сананы қалыптастыру; тарихи білімнің тұлғалық бағдары, догматикалык нышандардан бас тарту; мектептік тарихи білімнің нәтижеге бағдарлануы, оқушының дайын білімді енжар алушыдан білімдік процестің белсенді субъектісіне айналуын талап ететін білімдік модельді қалыптастыруға бағытталуы; мектепте тарихты оқытуға біртұтас көзқарас қалыптастыру, бұл тарихты оқып-үйренуге формациялық және өркениеттік тұрғыдан қарауды ұштастыруға негізделуге тиісті; формациялық тұрғыдан қарау тарихи даму кезеңдерінің сабақтастығы мен ішкі байланыстарын бейнелейді, әлеуметтік-экономикалық процестердің логикасын түсінуге мүмкіндік береді. Өркениеттік тұрғыдан қарау, әр түрлі халықтар мәдениетінің өзара байланысы мен өзара ықпалын көрсетеді, салыстырмалы-типологиялық әдісті кеңінен қолдануға мүмкіндік береді. Елеулі айырмашылықтары бола тұра, тарих деректердің жалаң тірке-сімі емес, нақтылы бір коғамның даму процесі екендігі туралы түсінік екі келіске де ортақ екенін көреміз; үздіксіз білім беру жүйесіндегі тарих пәнінің білімдік, танымдық және тәрбиелік рөлін күшейту; отандық білім жүйесін әлемдік білім кеңістігіне енгізу ауқымында оқушылардың гуманитарлық дайындығының деңгейін көтеру. Тарихтан білім берудің мақсаты мен міндеттері. Тарихи білім берудің мақсаты - оқушылардын дүниетанымының негізгі болатын тарихи сананы, тарихи білімді құрметтеу мен сыйлау сезімін қалыптастыру, оқушылардың тарихи процесс желісін түйсінуіне, тарихтың мәдени-идеологиялық плюралистік идеясын, бұралаң жолын сезінуіне негіз жасау. Мектепте тарихи білім берудің негізгі міндеттері: оқушылардың адам-заттың ежелгі заманнан бүгінгі күнге дейінгі дамуының тарихи жолын, оның әлеуметтік, рухани-адамгершілік тәжірибесін айшықтайтын жүйелі білім алуы; оқушыларда тарихты оқып-үйренудің көпелшемділігі және тарихи про-цестің дамуының баламалы екендігі туралы түсінік қалыптастыру; қазақ хал-қының тарихы мен мәдениетіне, шығыстық өркениеттің қайталанбас ғажайып үлгілерінен ұрпақтарына қалдырған бабалар даналығы мен бейбіт жасампаздық құндылықтарына қызығушылығын арттыру және кұрметпен қарауды қалыптастыру; гуманизм мен адам құқықтарын құрметтеудің озық дәстүрлерін меңгерген құнды-бағдарланған жеке тұлғаны тәрбиелеу; оқушылардың тари-хи білімді шығармашылықпен қолдану, тарихи деректермен жұмыс істеу, тарихи оқиғалар мен құбылыстарды салыстырмалы талдау негізінде ой елегі-нен еткізе білу дағдыларын калыптастыру; Отаны мен халқы алдындағы жа-уапкершілігін сезінетін жас ұрпақтың азаматтық ұстанымын қалыптастыру.Тарихтан білім беру мазмұны: Тарихи білім беру қазіргі қазақ қоғамын демократияландыруда басымдылық маңызға ие болады, өйткені тарих ғылы-мы бүгінгі күннің ақиқатымен тығыз байланысты. Мемлекеттік тәуелсіздік-тің қалыптасуы кезеңінде қазақ коғамын демократияландыруды терендету мен ілгерілік өзгерістер тарихи білім мазмұнын, оқу материалын іріктеудің негізгі принциптерін езгертуді талап етеді. Тарихи білім мазмұнын өзгерту-дің негізгі бағыттары мыналар: тарихи процесті оқып-үйренуге формациялық және өркениеттік тұрғыдан қарауды оңтайлы ұштастыратын тарихты оқып-үйренудің негізгі әдіснамалыктұжырымдамасын жасау; Қазақстан тарихын және дүниежүзілік тарихты оқытудың қатар жүруі және сабақтастығы; Қазақстан тарихынан және дүние жүзілік тарихты оқытудың қатар жүретін пропедевтикалық курстарын енгізу; мәдениет дәстүрлер, этногенез, қоғамның рухани өмірінің тарихы бойынша тарауларды кеңейту; Шығыс елдері тарихы бойынша тарауларды кеңейту. || 4 ||

5. Жоңғар қакпасының суретін беріп бұл оқиға кай кезенде болды, бұл кезде хан тағында кімдер отырды?

Лото ойыны

Қатты картонды 6 бөлікке бөліп, әрқайсына ескі кітаптан киылған окиғалар мен қайраткерлердің бейнесін қиып жапсыру, тарихи даталарды атау. Көтеріліс, соғыс болған жерлердің суреттерін жапсырып әр партаға немесе әр оқушыға үлестіріледі. Мұғалім окушылардың қолындағы лотода бейнеленген нәрселерді жәймен айтып тұрғанда оқушы өзінде бейне-ленген нәрсені кетеріп көрсетуге немесе қағаз қиындысымен басуға бола-ды. (Қосымша - 2).

Цифрлар тіл қатады

25 ұпай, 50 ұпай, 100 ұпай. Егер оқушы немесе топ тапса, сол топ не окушы осыңдай ұпай жинап жеңеді.

Қоянның 8 қатесі.

Грек - парсы соғысы туралы Қоян сурет салады. Кірпі келіп бірақ сегіз қате табады.

Қатесін көріп сұр коян, Катты ұялып калады. Барлығымыз ойланып, Кұтқарайық қоянды.

Тақтаға коян салған суретті үлкен етіп салып іліп коямын да, окушы-лардан 8 катені атап беруін сүраймын.

Оқушы оқиға болған кезбен суретп салыстырады. (Қосымша - 3).

1.2. Тарих пәніне арналған интелектуалды ойын.

Интелектулды ойынның мақсаты:

Білімділік:студенттердің тарих сабағынан алған білімдері бойынша қайталау арқылы жинақтап, одан әрі танымдылығын арттыру;

Дамытушылық: Өткен тақырыптар бойынша білімалушылардың білім деңгейін байқауға, тез ойлауға, есте сақтауға, өз ойын жан-жакты толық жеткізе білуге қосымша іздену;

Тәрбиелігі: Достарын тандай білуге, езін дұрыс ұстап мәдениетті тұрде ойын, пікірін дұрыс жеткізуге үйрету. || 5 ||

Көрнекілігі: Карта, карточкалар, портреттер, сөзжұмбақ. Түрі: Дәстүрлі емес. Барысы: Ұйымдастыру кезеңі:

Жоспар:

1. «Бәйге» (шарты: сұраққа тез жауап қайтару).

2. «Кім тапқыр» (шарты: цифрлы диктанттың күңдерін анықтау).

3. «Көкпар» (шарты: топпен ақылдаса отырып, сүраққа жауап кайтару) «Портреттер сөйлейді» (шарты: керсетілген фотосуреттегі адамның аты-жөнін атап, өмірбаянына тоқталу).

ә) Әрбір топ қарсылас топқа қазіргі Казақстандағы жаңалықтарға байланысты 5 сұрақтан дайындайды.

4. Деректік қатемен жұмыс (шарты: карточкада берілген тарих деректерді мәтінмен салыстыра отырып қажетін табу).

5. «Мені түсін» (шарты: карточкаға жазылған кенекті кайраткерлеі сөздері кімге арналғанын табу).

6. 2 - топқа сөзжұмбақ шешу.

7) Қорытындьшау шешімін шығару.

1. «Бәйге». І топ сұрақтары:

1. Қай большевик Қазақстанда Кеңес үкіметін орнату үшін күресті? (Т. Бокин).

2. 1917 ж. қос екі үметке қандай үкімет органдары кірді? (Уақытша және жұмысшы солдат депутаттарының Кеңесі).

3. 1916 ұлт-азаттық көтеріліс Торғайда ең күшті, табаңды және ұзақ болды, көтеріліске шыққан адамдар саны қанша болды? (50 мың адам).

4. Черкасск қорғаушылары кімнің әскерімен шайқасты? (Анненков әскерімен).

5. Ш. Уәлихановты әлемге әйгілі еткен қаңдай еңбегі? (Қашғар сапары-қантуған еңбек).

6. Қазақ АКСР-ін құрған құрылтай сиезі қайда және қашан шақырады? (1920 ж. Орынборда).

7. 1916 ж. ұлт-азаттық көтеріліс кезінде Верный уезінің ханы болып сайланған кім?

(Б. Әшекеев).

8. «Алаш» партиясы қашан құрыдды? (1917 жылы).

9. 1921 ж. жер-су реформасының негізгі мақсаты кандай бодды? (Патша өкіметі тартып алған жерлерді шаруаларға қайтарып беру).

10) Патша өкіметінің 1916 ж. жарлығы бойынша қара жұмысқа кімдерді
алу көзделді? (19-43 жас аралығыңдағы).

II топ сұрақтары:

1. ЖЭС жылдары Ембі мұнайын өңдіруден түскен пайданың қанша пайызы казақ елкелік бюджетіне түсті? (5%).

2. Орал майданы қашан жойылды? (1920 ж. қаңтар).

3. Азаматсоғысы жылдарында Атбасар уезіндегі партизан козғалысының ірі орталығын атаңыз? (Маринск селосы).

4. Жангелдиннің экспедициясы Қазакстандағы кай майданға қару-жарақ әкелді? (Ақтөбе майданына).

5. Азамат соғысы жыддарыңда қаза тапқан адамдар саны қанша? (8 млн.).

6. Семей каласыңда 1927 жылы шілдеде ашық сот процесіңде қай атаманмекен жазаға тартылды? (Атаман Анненков).

7. Черкасск корғанысының Қазақстаңдағы азамат соғысыңда кандай рөлі атқарды? (Сібір контрреволюциясының бірігуіне жол бермеді).

8. 1916 ж. ұлт-азаттық көтерілісінде Торғайда сардарбек болып кім сайланды?(А.Иманов) 9)Жаңа экономикалык саясат неге рұқсат берді? (Азық-түлік салығы, кооперацияны дамыту, жалдамалы жұмысты пайдалану, жалға жер алу, беру).

10) Атамандар Дутов пен Анненковтың казактарының ерекше қатыгездігі мен жауыздығы туралы қандай газетке жазылды? («Омский вестник»газеті).

2. «Кім тапқыр» I топ.

1. Азамат соғысының басталуы. (1918 ж.).

2. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы? (1914 ж.).

3. Қазақстандағы үлт-азаттык қозғалыстың басталуы? (1916 ж.).

4. Патша өкіметі Сібір және Орал казак әскерлеріне берген жерді қазақ еңбекшілеріне қайтару туралы декрет қашан шығарылды? (1921 ж.).

5. Нешінші жылы республиканыңедәуір бөлігінде, әсіресе, Батыс Қазақ-станда ашығушылар мен аурулар саны 82% дейін жетті? (1922 ж.).

6. Қай жылы азық-түлік салғыртын азық-тұлік салығымен алмастыру туралы шешім қабылданды? (1921 ж.).

7. Ғани Мұратбаевтың өмір сүрген жылдары? (1902-1924 жж.).

8. Ә. Жангелдиннің «Қызыл керуен» экспедициясы ұйымдастырылған жыл?(1922ж.).

9) 1917 ж. мамырда Бүкілресейлік мүсылмандар сиезінде әйеддерге еркектермен тең құқық беруге канша молда қарсы болды? (250).

10. С. Датұлы бастаған көтеріліс неше жылға созыдды? (14 жылға).

ІІ топ.

1. Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуы? (1918 ж.).

2. Азамат соғысының аяқталуы? (1920 ж.).

3. Ғани Мұратбаевтың неше жасқа аяқ басқаңда жалынды өмірі үзілді? (23 жаста).

4)Қазақстандағы индустриялаңдыру кезеңі. (1928-1933 жж.).

5. Патша өкіметінің 1916 жылғы жарлығы бойынша кара жұмысқа кімдерді алу көзделді? (19-43 жас аралығындағы).

6. Қазіргі Қазақстанда неше облыс бар? (14 облыс).

7. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы? (1939-1941 жж.).

8. Қазақ АКСР-де «Сауатсыздық жойылсын» қоғамы қай жылы ұйымдастырылды? (1924 ж. сәуір).

9) Екінші дүниежүзілік соғысы қашан аякталды? (1945 ж.).

10)Семей қаласында атаман Б.Анненковка ашық сот процесі қай жылы жүргізілді?(1927 ж.)

ІІІ. «Көкпар».

Ітоп.

а)ӘлібиЖангелдинТоғжанұлы(1884-1953 жж.).

ә) Қазіргі Қазакстанныңокиғаларынабайланыстьі 5 сұрақ:

1)ҚР - мемлекетгік тәуелсіздігі туралы Заң кашан кабылданды? (1996 желтоқсан).

2)Желтоқсан оқиғасы болған жылды атаңдар? (1986 ж.).

3. Қай жылды Ресей елі Қазақстан еліне арнады? (2003 ж.).

4. ҚР «Ата Заңы» қашан қабылданды? (1995 ж. 30 тамыз).

5. О. Сүлейменовтың «Аз и Я» кітабы қашан жарық көрді? (1975 ж.).

II топ.

а) Мендешев Сейітқали (1882-1937 жж.).

ә) Қазақстан Республикасының оқиғаларына байланысты 5 сұрақ:

1. Қазірдүние жүзінде қанша қазақ бар? (12 млн. астам).

2. Қазақ халқы қай нәсілге жатады? (монголоидтық).

3. Қазақстанда қанша қазақтұрады? (8 млн. астам).

4. «Невада-Семей» антиядролық қозғалысы қай жылы құрыдды жөне оның көшбасшысы кім? (О. Сүлейменов. 1989 ж.).

5. 1992 ж. 2 наурызда Қазақстан өмірінде қандай оқиға болды? (Қазақстанның БҰҰ-на өтуі).

ІУ.«Деректік қатемен жұмыс».

I топ. 10-сынып. «Қазақстан тарихы» 59 бет (деректі материал).

ІІтоп. 10-сынып. «Қазақстан тарихы» 100бет(деректі материал). (шарты: карточкада осы беттерден алынған деректі материал қатемен жазыдды, мәтіндегі материалмен салыстырып, қатесін табындар).

V. «Мені түсін». Ітоп.

а) «Күйзеліс, кайыршылану» деп кімнің, қай жағдайда айтылған сөзі (В.И. Ленин азамат соғысы аяқталғаннан кейінгі кеңестер елінің жағдайын осылай сипаттады).

ә) «Қазақ елін билеудің екі жолы бар, бірі күшпен билеу үшін генерал-губернаторлар сиякты диктатураларды тағайыңдау, екіншісі казақ елін өзін-өзі билеу жолы бар» екенін ашык айткан кімдер? («1920 ж. маусымның 10-ы «Түркістанның бұратана коммунистік өкілдері» Рысқұлов, Ходжаев, Байтұрсыновтар). || 8 ||

ІІтоп.

а) «Сіздерде Арал теңізінде балыктың аулануы жаман емес... Өздеріңіз аулаған балықтың бір бөлігін аштықтан ісінген қарттар мен қарияларға беріңіздер» - деген сөздерді кім айтқан? (В.И. Ленин 1921 ж. қазанның 12 сінде Арал теңізінің балықшыларына ашаршылық кезінде).

б)«Торғай облысьщда ескі үкіметтің жазалау отрядтары өздерінің зорлыкбылық жасап, ойран салған арам істерін осы кезге дейін жалғастырып отыр» ел кеңестік өкіметтің назарын аударған кім? (1917 мәжілісте Ә. Жангелдин).

Сөз жұмбақ:

Жасырын сөзі - Жана экономикалық саясат.

1. 1921 ж. 20-31 қаңтардаәлеуметгік казақ және қырғыз кедейлерге қандай реформа жүргізілді (жер-су).

2. Істен шыққан зауыттардың бірі (1921) (Екібастүз).

3. Қазақстанда жэс жүргізушілер кімдер? (Кеңестер).

4. 1921 ж. қаңтар-ақпан айында жер-су реформасы көптеген уездерде жүргізілді, сол уездердің бірі? (Әулие ата).

5. Қазақ АКСР-де одақтық маңызы бар трестердің бірі қалай аталады? (Эмбанефть).

6. «Крсшы» одағы, кейін (1930 ж.) қандай атауға ие болды? (Кедей).

7. 1921 ж. құрылған кедейлер одағы қалай аталады? (Қосшы).

8. «Күйзеліс, жоқшылық, қайыршылану» деген сөздің иесі кім еді? (Ленин).

9) 1921 ж. маусым айында облыстық І-ші қүрылтай партия конференция өткен еді, бүл конференция қай жерде өтті? (Орынбор).

10. Алтайда 1925 ж. қандай трест қүрылды? (Полиметалл).

11. Ауыл шаруашылығын қалпына келтіру ісін үйымдастыру үшін ауыл шаруашылық қоғамы қүрылды, ол қандай қоғам? (Несие).

12. Азық-түлік салғыртының жанама аты? (Әскери коммунизм).

13. «Қосшы» одағының үйымдастырушыларының бірі кім? (Асфендияров).

14. «Косшы» одағының мүшесі (Сейфуллин).

15. РКП-ның (б) X съезінде азық-түлік салғыртының орнына азық-түлік несін орнатты? (Салығын).

16)1921 ж. жазында Қазақстан жері қандай өзгеріске үшырады? (Қуаңшылық).

17.1921 ж. наурыз айыңда Орал губерниясының аумағында қаруланған отряд бүлікшілері әрекет етті, оның бастаушысы кім? (Сапожков).

18.1921 ж. мамырдың 24-іңде шыққан декрет не туралы еді? (Декрет айырбас).

19) Қазақ жерінде капитализм кезінде тап ретінде калыптасуы аяқталмаған тап? (Буржуазия).

VI. «Тарихи дебат»

Мақсаты:

• Оқушылардың тарихи оқиғаларға сыни тұрғыдан қарауын дамыту;

• Тарихи тұлғалардың рөліне әртүрлі көзқарас қалыптастыру;

• Өз ойын жүйелі жеткізіп, дәлелдер келтіруге дағдыландыру.

Қажетті құралдар:

• Тақырып бойынша деректер (оқулық, қосымша материалдар);

• Бағалау парағы (әр топтың ұпайын белгілеу үшін).

Ойын барысы:

1. Мұғалім тақырыпты және талқыланатын мәселені алдын ала хабарлайды.

   • Мысалы: «Алаш партиясының тарихи рөлі оң ба, әлде теріс пе?»

   • Немесе: «Абылай хан – ұлттық бірлікті нығайтушы ма, әлде жеке билікті күшейтуші ме?»

2. Оқушылар екі топқа бөлінеді:

   • «Жақтаушылар» – тарихи оқиғаның немесе тұлғаның рөлін оң тұрғыдан дәлелдейді.

   • «Даттаушылар» – теріс жақтарын көрсетеді, сын айтады.

3. Әр топқа дайындалуға 5–7 минут уақыт беріледі. Олар деректерді қарап, өз позицияларын анықтайды.

4. Дебат кезеңдері:

   • Кіріспе сөз – әр топ өз ұстанымын қысқаша (2–3 минут) жариялайды.

   • Дәлелдер келтіру – топ мүшелері кезекпен сөйлеу арқылы нақты тарихи деректермен дәлелдейді.

   • Қарсы сұрақтар – қарсылас топқа сұрақ қойып, әлсіз тұстарын ашуға тырысады.

   • Қорытынды сөз – әр топ соңғы аргументін айтады.

5. Мұғалім немесе арнайы қазылар алқасы (мысалы, 2–3 оқушы) топтардың дәлелдерін, сөйлеу мәдениетін, деректерді дұрыс қолдануын бағалайды.

Бағалау критерийлері:

• Дәлелдердің тарихи шынайылығы – 5 ұпай;

• Сөйлеу мәнері, мәдениеті – 3 ұпай;

• Қарсы топтың сұрақтарына жауап беру – 2 ұпай;

• Жалпы белсенділік – 2 ұпай.

Тиімділігі:

• Тарихи деректерді жай жаттаудан гөрі сыни тұрғыда талдауға үйретеді;

• Оқушылар өз көзқарасын дәлелдеуге дағдыланады;

VII. Тарихи детектив

Мақсаты:

• Оқушылардың тарихи деректерді нақтылап, салыстыру қабілетін дамыту;

• Қате ақпаратты талдап, дұрыс нұсқасын табуға дағдыландыру;

• Тарихи фактілерді есте сақтауды күшейту.

Қажетті құралдар:

• Қате деректер жазылған карточкалар немесе слайдтар;

• Дұрыс тарихи оқиғалардың жазбасы (мұғалімде болады).

Ойын барысы:

1. Мұғалім белгілі бір тарихи оқиғаны немесе тұлға жайлы әдейі «қате мәліметпен» айтады.

   • Мысалы: «1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісті Әлихан Бөкейхан басқарды».

   • Дұрысы: Амангелді Иманов.

2. Оқушылар «детектив» рөлінде болады – олардың міндеті:

   • Қате тұсты табу;

   • Дұрыс жауапты айту;

   • Қажет болса, дәлел келтіру.

3. Әр дұрыс жауапқа ұпай беріледі. Соңында ең көп «қылмысты ашқан» оқушы немесе топ жеңімпаз атанады.

Мысал тапсырмалар

Карточкадағы қате дерек → Дұрыс нұсқасы

1. «Қазақ хандығы 1465 жылы Жәңгір ханның бастауымен құрылды» → (Қате. Дұрысы: Керей мен Жәнібек).

2. «Қасым ханның қасқа жолы» 18 ғасырда қабылданды → (Қате. Дұрысы: XVI ғасырдың басында).

3. «Алаш партиясы 1920 жылы құрылды» → (Қате. Дұрысы: 1917 жылы).

4. «Тың игеру 1940-жылдары басталды» → (Қате. Дұрысы: 1954 жылы).

5. «Қазақстан тәуелсіздігін 1992 жылы жариялады» → (Қате. Дұрысы: 1991 жылы, 16 желтоқсанда).

Қолдану нұсқалары

• Жеке жұмыс: әр оқушы жеке-жеке қате деректерді түзетеді.

• Топтық жұмыс: топтарға бөлу арқылы жарыс түрінде өткізуге болады.

• Уақытпен шектеу: әр қате деректі түзетуге 30 секунд беріледі.

Тиімділігі:

• Оқушыларда «дерекке мұқият қарау» әдетін қалыптастырады;

• Тарихи даталар мен тұлғаларды есте сақтауды жеңілдетеді;

ІІ Тарау Тарих сабақатрында интерактивті оқыту әдістерін қолдану.

2.1. Тарих пәнін оқытудың ойындық формасы.

Қазіргі алға дамып бара жатқан XXI ғасырдағы коғам үрдістері бүгінгі өскелең ұрпаққа қат-қабат міндетгер қойды. Солардың бірі білім саласында оқушыларға осы заманғы сай білім жүйесі, білім әдістерімен сабақ беру. Яғни бұл орта мектептерде тарих пәнінен сабақ беруде интерактивті оқыту тәсілдерін кодданудың тиімділігі болып табылады. Оқытудың ойындық формасын тарих сабақтарыңда қолданып оқыту оқушыларды сол өтіліп жаткан материалдағы заман кезеңіне тереңірек үңілуге, сол кез лебін сезінуге, белсенді лидерлік етуге итермелейді. || 10 ||

Оқытудың ойындык формасына кіретін әдістерге – рөлдік ойындар, конкурстар, жарыстар, тренингтер, интеллектуалдық шолулар, брейн-ринг т.б. іс шаралар өз кезегінде окушылардың осы пәнге деген ынтасын арттырары сөзсіз Қолданылатын ойын атауларын тізбелесек, олар: «Тарихи шынжыр», «Саяхат», «Жас деректанушы», «XXI ғасыр көшбасшысы», «Проблемалык полемика», «Тесттік конкурс», «Тарихи сахналық койылымдар», т.б. Бұл аталған әдіс-тәсіддердін мәні:

1. Әдістемелік мәні - тарих пәніне деген окушылардың қызығушылығын арттыру.

2. Тәрбиелік мәні - окушыларды ез елінін барлык тарихи кұндылыктарын кұрметтеуге үгіттейді.

3. Теориялықсипаты - окушылардың өзін-өзі ұстау ерекшеліктері, сөйлеу стильдерін қалыптастыруға көмектеседі.

Енді әрбір сыныпта өтілетін тақырыптарда қолданылатын интерактивті әдістерге тоқталып кетсек:

1. «Тарихи шынжыр» ойын тізбегі. Бұл тәсіл кез-келген сыныпта тарих пәніңде қолдануға қолайлы. Оның мазмұны бойынша белгілі бір тарихи деректі, яғни белгілі бір мәлімет беретін сөйлемді үш немесе төрт оқушы кезектесіп, біреуі әуелі басын, екіншісі орта тұсын, үшіншісі аяқ жағын айтып, тұтас бір ойынды тізбекті құрайды. Нәтижесіңде: нақты бір тарихи дерек кұрылады-тиімділігі - оқушыларды тапқырлықпен дәл, нақты логикалық ойлауға үйретеді.

2. «Жас деректанушы» тағылымдық ойыны. Өтіліп жатқан тарихи дәуір бойынша сол кезендегі саяси окиғаларды жазушы жылнамашылар атынан кез-келген тарих пәнін сүйетін оқушы мәлімет жазып, оларды өз көзкарасы шенберінде жеткізеді, өзінше сипат береді. Деректанушы больш отырған оқушы нақты фактілерге айқьш сипаттама беруге үйренеді.

3 «Проблемалық полемика» ой талқысы. Оның мәні өтілетін материаддағы болып кеткен тарихи окиға, түрлі реформалардың, саяси тұлғалардың жеке басы, іс-әрекеттеріне оң (+) және теріс (-) дәрежедегі бағалар беруі оқушыларға кез-келген мағлұматгарды объективті түрде баға беруге үйретеді.

4. Тестік конкурс. Оқушылардың әрбір өтілген такырып бойынша ой елегінен өткізіп жинақтап жүрген материалдарды тест сұрағы формасында керсету. Осы бойынша әрбір окушы езінің касындағы әріптесімен тест сұрақтарын жасырып қою аркылы бірінің білмеген мәліметін екіншісі толықтырып, окушылардың ақпарат алмасымдық дәрежесі жоғарылады.

5. «XXI ғасыр кешбасшысы» интеллектуалдық шоуды ұйымдастыру тәсілі көбінесе әтіжен материалдарға шолу жасау, корьггынды сабақтарға, жинақтау сабақтарына пайдалануға өте ынғайлы. Өтілген сабақ тақырыптарын жинақтау кезінде оқушылардың арасынан тілек біддіруші немесе ең білімді деген оқушылар шығын, әрқайсысы жеке-жеке жалпы шоудынтурлары бойынша сайыска түсіп, ең көп сауаттылық, жігерлілік, біліми белсенділігін танытып жеңіске жеткен дарынды оқушы жеңімпаз болып танылады. Бұл сайыстың тигізер тиімділігі - оқушыларды лидерлік қасиеттерге тәрбиелеу әрі танымдылық қабілетін арттыру.

6. Тарихи сахналық қойылымдар. Әсіресе Қазақстан тарихы пәні сабақтарыңда жинақтау сабақ ретінде бұл тәсілді қолдану оқушылардың сол болып жатқан оқиғалар тізбегіне, реформалар кезеңіне тереңірек енуіне, мүмкіңдігінше көбірек сезінуіне ықпал етеді. Жекелеген оқушыларды белгілі бір сценарий желісі бойьшша дайыңдалған рөлдерге оқушыларды орнымен қойып ойнату, балалардың дүниетанымдық көзқарастарын калыптастыру, бейнелік ойлау шеңберін, шешендік сөйлеу стильдерін қалыптастыруға көп себептігін тигізеді. Орта мекіептердегі тарих сабактарында интерактивті окьпу әдістерін көбірек қолданып оқыту, Шаталовтың тірек сызбасы схемалары, Фрейд тірегін молырақ пайдалану окушылардың өз тарихи ойларын жинақтап, пайдалануға, тарихи даталарды естерінде ұзағырақ сақтауға тәрбиелейді. Бүгінгі замаңдағы педагог тарихшы ғалымдардың ең озық жетістіктерін қазіргі күнгі модульдік блоктың оқу жүйесімен тиімді ұштастыра, байланыстыра отырып оқыту оқушыларды тарихи-эстетикалық тәрбиелеуде үлкен жетістіктерге жеткізеді. «Бала дегеніміз - гүл, оған суды қалай құйсаң, ол солай қарай өседі» - деп, ұлы педагог Сухомлинский айтқаңдай, кез келген дарынды, талантты, талапты окушынын "ойындағы тарих пәніне деген ерекше кабілеттерді аша білу кезінде бұл әдістердің берер тағылымдык-тәрбиелік мәні орасан зор екені даусыз. көптеген әдіскерлер мектептегі оқуды бірыңғай құжаттармен жұмыс жасауға құруды негізсіз деп есептейді. Олардың пікірінше, тарихи құжаттарды тек негізгі білім көзі болып табылатын мұғалім әңгімесі мен оқулыққа қосымша ретінде қолдану тиімді болмақ. Құжатгар оқушылардың білімін терендетіп, нақтылап, сабақтың көрнекілігін арпырады. Құжатгың атқаратын роліне қарай оның сабақта қолданатын орны белгіленеді. Зертханалық әдісті қолданғанда құжатгы оқып-үйрену оқулықпен жұмыс жасаудан бұрын атқарылуы тиіс. Ал құжаттану әдістемесін қолдаушылар оқулықтың тиісті параграфымен танысқаннан соң барып оқушылардың тиіст қүжатпен танысқаны дұрыс деп есептейді. Сонымен, тарихи құжаттарды қолданудың маңызы неде? Құжаттың сыртқы түрімен танысу арқылы тарихты оқытудың іс - өрнекілік қағидасы іске асады. Құжат мүғалім әңгімесін жандандырады, соның негізінде жасалған тұжырым сенімді шығады. Құжаттың маңыздылығының бір қыры - ол тарихи материалды нақыландырып, өткен уақыттың жарқын бейнесі мен суретін көз алдыңа келтіріп, дәуір тынысын сезуге көмектеседі. Қадырғали Қосымұлының "Жамиғат Тауарих" еңбегінің бастапқы азақ жолын мысалға келтіруге болады. Ескі құжаттар ежелгі автордың тілі, ойлау жүйесі, тұрмыс-салт ерекпіелігі туралы көрнекті безендірме береді.Құжаттармен жұмыс барысында оқушылардың ойлау және қиялдау процесінің белсенділігі артып, олардың тарихи білімді игеруі және тарихи санасының дамуы жемісті бола түседі. Оқушылардың мынадай дербес жұмыс істеу дағдылары қалыптасады; қүжатты оқу, талдау және қажетті ақпарапы теріп алу, бұрынғы және қазіргі құжаттардың маңызын бағалап, талқылау. Оқушъшар сабақ барысында құжатгардың тарих ғылымы үшін маңызын танып, олардан бір кездері өмір сүрген адамдардың ізін аңдай алады. Тарихи құжаттардың түрі және оларды сабаққа таңдап алудың өлшемдері. Тарихты оқытуда қолданылатын құжаттарды топтастыру тәсілі тарих ғылымында қолданылатын зертгеу тәсілімен салыстырғанда әлдеқайда оңай. Ол құжат мәтінінің сипатына негізделеді. Ол сипат бойынпіа барлық құжаттарды екі топқа топтастырамыз. Бірінші баяндау-суреттеу құжаттары: екінші - өз кезінде практикалық маңызы болған актылық сипаттағы құжатгар. Бүл құжаттар бірін-бірі толықтырып отырады. Ал көркемсөз ескерткіштері құжаттардың қосымша тобын құрайды. Актылық құжаттар — заңдық, шаруашылық, саяси, бағдарламалық құжаттарды құрайды (грамоталар, заң, жарлық, келісім-шарт, статистикалық және тергеу құжаттары, бағдарламалар, сөздер). Баяндау-суреттеу құжаттары— жылнама, шежіре, хроника, естелік, хат, саяхат жазбаларын құрайды. Мұғалімнің түпдеректі сабаққа пайдаланар алдында оны алдын ала електен өткізіп, педагогикалық өлшеу жасайды. Ол неғұрлым өкшелген сайын оны оқушылардың дербес игеруі, қабылдауы оңайлай түседі. Педагоги-калық екшеу дегеніміз -сабаққа пайдаланатын құжаттың мазмұнын таңдау дегенді білдіреді. Қажет болған жағдайда мұғалім құжат авторының стилін өзгертпей-ақ құжатты еркін пайдалануы мүмкін. Одан әрі мұғалім оқушылар үшін жаңа терминдер мен ұғым-дарды түсіндіріп, Құжатпен жұмыс істеудің тапсырмаларын анықтайды. Жинақталған өлке-тану материалдарыи жүйелі түрде қолдану мақсатын іске асыру үшін мұғалім мынадай жүйе-ленген таблицаны қолдануына болады. Мүғалім сабақ барысында қүжатты қолданар ал-дында оған қысқаша сипаттама береді; қүжат қайда, қашан, қандай мақсатта, кім жазды; бұл құжаттан оқушылар не біледі? Мұғалім "Жеті Жарғы" туралы әңгімелеп отырып, оның алдында "Қасым ханның қасқа жолы", "Есім ханның ескі жолы" деп аталатын заңдар жинағы болғандығын хабарлап, ол зандарда меншік түрлері, қылмыс деңгейлері, оларға салына-тын қүн өлшемдері жазьшғандығьш баяндайды. Мектепте тарихи білім берудің негізгі міндет-тері: оқушылардың адам-заттың ежелгі заманнан бүгінгі күнге дейінгі да-муының тарихи жолын, оның әлеуметтік, рухани-адамгершілік тәжірибесін айшықтайтын жүйелі білім алуы; оқушы-ларда тарихты оқып-үйренудің көпелшемділігі және тарихи процестің дамуының баламалы екендігі туралы түсінік қалыптастыру; қазақ хал-қының тарихы мен мәдениетіне, шығыстық өркениеттің қайталанбас ғажайып үлгілерінен ұрпақтарына қалдырған бабалар даналығы мен бейбіт жасампаздық құндылықтарына қызығушылығын арттыру және кұрметпен қарауды қалыптастыру; гуманизм мен адам құқықтарын құрметтеудің озық дәстүр-лерін меңгерген құнды-бағдарланған жеке тұлғаны тәрбиелеу; оқушылардың тари-хи білімді шығармашылықпен қол-дану, тарихи деректермен жұмыс істеу, тарихи оқиғалар мен құбылыстарды салыстырмалы талдау негізінде ой елегі-нен еткізе білу дағдыларын калыптас-тыру; Отаны мен халқы алдын-дағы жауапкершілігін сезінетін жас ұрпақтың азаматтық ұстаны-мын қалыптастыру. Тарихтан білім беру мазмұны: Тарихи білім беру қазіргі қазақ қоғамын демо-кратияландыруда басым-дылық маңызға ие болады, өйткені тарих ғылы-мы бүгінгі күннің ақиқатымен тығыз байла-нысты. Мемлекеттік тәуелсіздік-тің қалыптасуы кезеңінде қазақ коға-мын демократияландыру-ды терендету мен ілгерілік өзгерістер тарихи білім мазмұнын, оку материалын іріктеудің негізгі принциптерін езгертуді талап етеді.

Тарихты оқытуда интерактивті әдістерді қолдану тек Қазақстан мектептерінде ғана емес, бүкіл әлемде кеңінен қолданылады. Әрбір ел өз білім беру жүйесінің ерекшелігіне сай тарих сабағында ойын элементтерін тиімді пайдаланудың жолдарын дамытқан.

Финляндия – әлемдегі ең үздік білім беру жүйесінің бірі ретінде, тарих пәнінде оқушылардың сыни ойлауын дамытуға баса назар аударады. Сабақ барысында тарихи рөлдік ойындар, пікірталас алаңдары, симуляциялар қолданылады. Мысалы, оқушылар парламент мүшелерінің рөлінде белгілі бір заң жобасын талқылап, өз көзқарастарын дәлелдеуге тырысады. Бұл тәсіл оқушылардың саяси мәдениетін қалыптастырып, тарихи оқиғаларға жан-жақты баға беруге үйретеді.

Жапония – ұлттық құндылықтар мен тарихи дәстүрлерді сақтауға бағытталған. Тарих сабақтарында «жанды мұражай» әдісі кеңінен қолданылады: оқушылар тарихи тұлғалардың немесе белгілі бір дәуір адамдарының рөлін ойнай отырып, сол кезеңнің тынысын сезінеді. Сонымен қатар, жапон мектептерінде тарихи құжаттар мен карталарға ерекше көңіл бөлінеді, бұл оқушылардың дерекпен жұмыс істеу дағдыларын дамытады.

Оңтүстік Корея – оқыту процесінде заманауи ақпараттық технологияларды көбірек қолданатын елдердің бірі. Тарих сабағында мультимедиялық ойындар, виртуалды саяхаттар, тарихи оқиғаларды модельдеу арқылы оқушыларды қызықтыра оқыту жүзеге асады. Мысалы, 3D технологиясының көмегімен ежелгі Когурё немесе Чосон мемлекеттерінің өмірін «қалпына келтіру» тәжірибесі жиі қолданылады.

АҚШ пен Ұлыбританияда – тарих сабақтарында дебат, сот процесін имитациялау, тарихи реконструкциялар кеңінен қолданылады. Мәселен, оқушылар «тәуелсіздік жариялау» немесе «құқықтық реформа» секілді ірі оқиғаларды өздері талқылап, тарихи кейіпкерлер атынан сөйлеу арқылы оқиғаны тереңірек ұғынады.

Әлемдік тәжірибеге сүйенсек, тарихты оқытуда ойындық әдістер тек білім беруді жандандырып қана қоймайды, сонымен қатар оқушылардың азаматтық белсенділігін арттырып, тарихи сананы қалыптастыруда маңызды құрал болып отыр. Қазақстан мектептерінде де осы тәжірибелерді ұлттық мазмұнға бейімдей отырып енгізу оқушылардың танымдық қызығушылығын арттырып, пәнді өмірмен байланыстыра оқытуға мүмкіндік береді.

2.2. Интерактивті әдістерді қолдану.

Отаншылдық сезім тұлғаның тектілігімен туындап, төрбие арқылы өсіп жетіліп, патриоттық сана түрінде қалыптасады.

Ұлттық патриотизмді қанмен, тектілікпен туа біткен қасиеттердін тәрбие арқылы бекіп, нығаюы, елін, жерін шексіз сүйіп, ұлттың барлық қасиеттерін ардақтау деп түсінеміз. Біздің Отанымыз — Қазақстан. Ендеше тарымыз осы мемлекеттің мүддесін қорғайтын патриоттары болуы керек.

Елдің мемлекеттік нышандары: күн, шүғыла, бүркіт және өрнектің бейнесі бейнеленген — Көк Туымыз, мұралық ерекшелік белгі — ел иелерінің тарихи дөстүрлеріне бейнелі түрде мән-мағына беретін заттар мен бейнелердің таңбасы — Елтаңбамыз, рухты өніміз — Әнұранымыз еліміздің өрбір азаматы үмітін қымбат және ешқашан баска біреудің белден асып, аттап өтуге болмайтын қасиет мүлкіміз деп саналуға тиіс.

Студенттердің ізденуге, білуге, талпынуға баулу, ойын қозғап таным көзқарасын қалыптастыру үшін окытудың әр түрлі әдіс-тәсілдерін пайдаланған дұрыс. Ал оқушылардың сабаққа белсенділігін арттыру үшін өз бетімен жүмыс істеуіне дағдыланатын тапсырмалар беру тиімді. Сабақтың нөтижелі, ұтымды өтуі сабақтың ғылыми-теориялык жағынан жоғары деңгеиде болып, мазмүны ғылыми жаңалыктармен толық-тьфылуына байланысты. Бүл үшін үздіксіз ізденіп өмір талабынан артта қалмай, замана көшіне іілесіп отыру кажет. Демек, окытудың жаңа тех-нологиялык өдістеріне сүйене отырып, окушыларға тиянақты білім беруді қалыптастыру керек.Оқушы білім алып кана коймай, сабаққа қызыға қатысып, шығармашылық жұмыс жасауы тиіс. В.А. Сухомлинскийдің: «Ойын—дуниеге ашылған үлкен, жарық терезеі петтес, олар қылыбаланың рухани байлығы жасампаз өмірімен ұштасып, айналадағы дуние туралы түсінік алады», - деген сөзін ескере отырып, география, тарих, өдебиет ресурсында ойын түрлерін (КВН) енгіздім.

Осы орайда 9-сыныптар аралығында «Туған жеріңе туыңды тік» тақырыбына арналған интелектуалдық сайыс сабағының жоспарын ұсынып отырмыз. Білімділік мақсаты:Еліміздің өлеуметтік-эковомикалық саяси түрақтылығын қамтамасыз ету туралы түсініктерін бекіту.Қазақстанның егемендігі, тәуелсіздігі, географиясы, тарихы, әдебиеті туралы алған білімдерін талдау жасай алатын дәрежеге жеткізу. Отанның, туған жердің құдіретін ояндыру, отаншылдық сезімін ояту. Оқушының ой-өрісін жан-жақты дамыту, қазіргі заман талабына сай білім беру.

Дамытушылық мақсаты: студенттің ниесінің байып, рухани өсуін, қабілеті мен да-ынын өрістету, парасатты ой мен адамгершілік көзқарасын қалыптастыру. Ел жандылыққа елін, ерін сүюге тәрбиелеу.

Тәрбиелік мақсаты: Қазақстан Республикасының дамуына, егеменді еліміздің өсіп-өркендеуіне үлесін қосар білімді, мәдениетті жастар тәрбиелеу, азаматтық борышын ақтауға баулу. Әдісі: Сайыс түрінде Көрнекілігі: Қазақстан Туы, Елтаңбасы, Әнұраны. Қазақстанның қартасы, Жалаушалар.

Нақыл сөз: «Біз тәуелсіздікті аңсап, зарығып кеттік. Енді сол тәуелсіздіктің белгілерін деерекрін қадірлеуіміз керек. Әрбір азамат Қазақстанның , Елтаңбасын, Әнұранын тұмардай қасиет тұтуы қажет. Елдігіміздің сыналатын тұсы осы!»

(Н Ә. Назарбаев)

Мүғалім: — Бүгінгі сайысымызда біздер Қазақтанның географиясын, Қазақстан тарихын, Қазақстанды қаншалықты білетінімізді байқаймыз.

1-оқушы:

Армысыздар, бұл сайыстың қонақтары, . Халқымның әрқашанда қонақ- бағы. «Туған жеріңе туыңды тік» сайысын Таразылап тарихпен, сараптпалық.

2-оқушы:

Сәлем бердік сайыстың көрермені, Қазақтың, оланыққой, өнеркені. Бүгінгі географиялық сайысқа қош келдіңіз, Алдарыңда болашақ өрендері.

Мүғалім:

Сайыстың шарттары:

I.Топ аттпары мен эмблемасын қоргау.

II.«Айшықтыіздер» (даталарға байланысты).

3. Мемлекеттік рәміздер.

4. Қазақ халқының ұлы ғұламалары- «Тамыры терең тарих»

V.Сөзжұмбақ.

VI.Мақал-мәтелдер.

VII.Топ басшылары жарысы.

VIII.Викторина

1-оқушы:

«Қазақсттан — елім менің, Отаным, Қазақсттан — еркін елім, еңселім, Қазақстан кірлетпейік атағын! Қазақстан — ата заңым бүгінгі, Қазақстан болсын мәңгі ғұмырлы! Қазақстан — жері қазақ атамның Қазақстан — жарық көзі жаһанның!».

Әщран «Менің Қазақстаным!» Сөзі: Жұмекен Нәжімеденовтікі, Нұрсұлтан Назарбаевтікі. Әні; Шәмші Қалдаяқовтікі

I шарт: Ортаға екі топ шығады.

1. Сәлемдесу.

2. Топ аты.

3. Әмблемасын қорғау.

Жарысқа қатысушыларга қояр талабымыз, сұраққа даяр болғандарыңыз жалаушыны көтеріп, жауап берулеріңізді сұраймын.

II шарт:

«Айшықты іздер» атаулы күндерге байланысты «XV ғасырдағы Қазақ хандығы-
ның құрылуынан бастап, бүгінгі күнге дейін» беріледі. Өз жалаушасын 1-ші көтерген топ жауап беруге мумкіндік алады. (дурыс жауапқа 3 упай).

1..Қазақ КСР нің Жоғарғы Кеңесі мемлекеттің егемендік туралы Декларациясын қай айда, қай жылы қабылдады? (25 қазан 1990ж.)

2. Алматы қаласы қай жылдары Қазақстанның астанасы болды? (1929-1997жж.)

3. Қазақхандыгыныңқурылгангасыры? (XVг.)

4. Тәуелсіздік куні (16 желтоқсан 1991ж. )

5. ҚазақстанТәуелсізМемлекеттер Достастығына (ТМД) қай жылы, қай күні мүше болды? (21 желтоқсан 1991ж.)

6. Дүниежузі қазақтарының бірінші құрылтайы қашан ашылды? (20қыркүйек1997ж.)

7. ҚР президентіН. Назарбаев қай жылдан бері президенттік қызмет атқарып келеді.

Осымен осындай оқушылардың интелектуалдық ойларын дамытатын ойын түрін-дегі сабақтар қазіргі таңда өз жемісін беруде. Біз осындай сабақтардың қортындысынан оқушыларымыздың Отанға деген сүйіспеншілігін, тарих пәніне деген қызығушылығын тудыруымыз қажет. |

студенттер ізденуге, білуге, талпынуға баулу үшін әртүрлі әдіс–тәсілдерді қолдану – сабақтың нәтижелі өтуінің басты шарты. Интерактивті әдістер оқушылардың ойын қозғап, танымдық көзқарасын қалыптастырады, өздігінен жұмыс істеуге дағдыландырады.

«Ассоциация» әдісі

Мақсаты: тақырып бойынша білімдерін жинақтау, ой қозғау.
Қадамдары:

1. Шеңбер сызып, ортасына тақырыпты жазу.

2. Дәптерге сол тақырыпта білетін ақпараттарын түсіру.

3. Жазғандары бойынша шағын тұсаукесер жасау.

4. Жиналған барлық ақпаратты топтастыру.

«Ротация» әдісі

Мақсаты: сұрақтарға топтық жауап әзірлеу, идеялармен алмасу.
Қадамдары:

1. Сынып төрт топқа бөлінеді. Әр бұрышқа нөмірленген сұрақ ілінеді.

2. Топ өз сұрағына жауап береді.

3. Топтар сағат тілімен орын ауыстырады.

4. Барлық жауаптар талқыланады.

«Автор орындығы» әдісі

Мақсаты: жазба жұмыстарын қорғау, өзіндік пікір білдіру.
Қадамдары:

1. Үстелге отырып, өз жұмысын оқу.

2. Тыңдаушылардың сұрақтарына жауап беру.

«Алты телпек» әдісі (Э. де Боно)

Мақсаты: мәселені жан-жақты талдау.

• Ақ телпек – деректерді келтіреді.

• Сары телпек – жетістіктерін атайды.

• Қара телпек – сәтсіз жақтарын айтады.

• Көк телпек – аналитикалық қорытынды жасайды.

• Жасыл телпек – шығармашылық идеялар ұсынады.

• Қызыл телпек – сезімдік қабылдауын жеткізеді.

«Жүк журналы» әдісі

Мақсаты: білімін салыстыру, жаңа ақпаратты жүйелеу.
Қадамдары:

1. Сол жаққа болжам жазу («Не білемін?»).

2. Сабақта жаңа ақпаратты оң жаққа толтыру.

3. Екі бағанды салыстыру, қорытынды жасау.

«Қара жәшік» әдісі

Мақсаты: ойлау қабілетін жетілдіру.

Қадамдары:

1. Жәшікке тақырыпқа қатысты сөз/сурет жасырылуы.

2. Белгілерін біртіндеп айту.

3. Жасырын затты табу.

«Фишбоун» әдісі

Мақсаты: мәселенің себеп-салдарын анықтау.

Қолдану: постерге балық қаңқасын салып, үстіне – себептер, төменіне – салдарлар, құйрығына – қорытынды жазу.

«Біреуі үйде, үшеуі қонақта» әдісі

Мақсаты: топаралық тәжірибе алмасу.

Қадамдары:

• 4 адамнан топ құру.

• Әр топта талқылау.

• Кейін әр нөмір өзге топқа «қонаққа» барып, сұрақ-жауап алмасады.

• Соңында қайта оралып, ортақ шешім шығарады.

«МИКС» жаттығуы (А.Ж. Егізбаев)

Мақсаты: әртүрлі шығармашылық жанрды қолдану.

Қолдану: тірек сөздерге сүйене отырып өлең жазу, эссе, суреттеу, сахналық көрініс, ән айту.

«Галереяны шарлау» әдісі

Мақсаты: топтық жұмысты бағалау, талдау.

Қадамдары:

1. Қабырғаға постер ілу.

2. Топтар сынып ішінде қозғалып, жұмыстарға пікір жазады.

3. Талқылау, қорытынды жасау.

«Менің есімімнің тарихы» әдісі

Мақсаты: өзін-өзі тану, зерттеушілік дағды қалыптастыру.

Қолдану: әр оқушы есімінің тарихын зерттеп, сабақта айтып береді.

«Қатесін тап» әдісі

Мақсаты: сын тұрғысынан ойлау.

Қадамдары:

1. Жұпқа бөлініп, 3 тұжырым жазады (1-еуі жалған).

2. Басқа жұп жалғанын табады.

«Тыңдайтын үшбұрыштар» әдісі

Мақсаты: тыңдау және кері байланыс беру.
Рөлдер: Спикер – түсіндіреді; Интервьюер – сұрақ қояды; Хатшы – бақылап, пікір береді.

«Бір минуттық әңгіме» тәсілі

Мақсаты: ойды қысқа әрі нұсқа жеткізу.
Қолдану: оқушылар жұптасып 1 минут бойы тақырыпты талқылайды.

«3 таяқша» әдісі

Мақсаты: ойды жинақтау.
Қолдану: әр топ 1 сұрақ, 1 жауап, 1 идея дайындап, ортаға салады.

«Сұрақтар жаңбыры» әдісі

Мақсаты: сұрақ қою және сыни ойлау.
Қолдану: топтар қағазға сұрақ жазып лақтырады, оған жауап жазып, қайта лақтырады.

«Джигсо» әдісі (Э. Аронсон)

Мақсаты: мәтінді терең меңгеру.
Қадамдары: мәтін бөліктерге бөлінеді, оқушылар сарапшылар тобында талқылайды, кейін бастапқы тобына барып түсіндіреді.

«Кластер» әдісі

Мақсаты: ойды топтау.
Қолдану: идеяларды карта түрінде құрастырып, постер қорғау.

«Коллаж-әңгіме» әдісі

Мақсаты: коммуникативтік дағдыны дамыту.
Қолдану: журналдан суреттер қиып алып, ортақ әңгіме құрастыру.

Қорытынды.

Қорыта айтқанда білімалушыларға ізденуге, білуге, талпынуға баулу, ойын қозғап таным көзқарасын қалыптастыру үшін окытудың әр түрлі әдіс-тәсілдерін пайдаланған дұрыс. Ал студенттер сабаққа белсенділігін арттыру үшін өз бетімен жүмыс істеуіне дағдыланатын тапсырмалар беру тиімді. Сабақтың нөтижелі, ұтымды өтуі сабақтың ғылыми-теориялык жағынан жоғары деңгеиде болып, мазмүны ғылыми жаңалыктармен толық-қамтылуына байланысты. Бұл үшін үздіксіз ізденіп өмір талабынан артта қалмай, замана көшіне іілесіп отыру кажет. Демек, окытудың жаңа тех-нологиялык өдістеріне сүйене отырып, окушыларға тиянақты білім беруді қалыптастыру керек. студент білім алып кана коймай, сабаққа қызыға қатысып, шығармашылық жұмыс жасауы тиіс. В.А. Сухомлинскийдің: «Ойын—дуниеге ашылған үлкен, жарық терезеі петтес, олар қылыбаланың рухани байлығы жасампаз өмірімен ұштасып, айналадағы дуние туралы түсінік алады». Осыған орай Қазақстан тарихы пәні сабақтарыңда жинақтау сабақ ретінде ойындық көріністерді қолдану оларды өткізу оқушылардың сол болып жатқан оқиғалар тізбегіне, реформалар кезеңіне тереңірек енуіне, мүмкіңдігінше көбірек сезінуіне ықпал етеді. Жекелеген оқушыларды белгілі бір сценарий желісі бойьшша дайыңдалған рөлдерге оқушыларды орнымен қойып ойнату, балалардың дүниетанымдық көзқарастарын калыптастыру, бейнелік ойлау шеңберін, шешендік сөйлеу стильдерін қалыптастыруға көп себептігін тигізеді. Шаталовтың тірек сызбасы схемалары, Фрейд тірегін молырақ пайдалану окушылардың өз тарихи ойларын жинақтап, пайдалануға, тарихи даталарды естерінде ұзағырақ сақтауға тәрбиелейді. Бүгінгі замаңдағы педагог тарихшы ғалымдардың ең озық жетістіктерін қазіргі күнгі модульдік блоктың оқу жүйесімен тиімді ұштастыра, байланыстыра отырып оқыту оқушыларды тарихи-эстетикалық тәрбиелеуде үлкен жетістіктерге жеткізеді. «Бала дегеніміз - гүл, оған суды қалай құйсаң, ол солай қарай өседі» - деп, ұлы педагог Сухомлинский айтқаңдай, кез келген дарынды, талантты, талапты окушынын "ойындағы тарих пәніне деген ерекше кабілеттерді аша білу кезінде бұл әдістердің берер тағылымдык-тәрбиелік мәні орасан зор екені даусыз.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.

1.Ежелгі Қазақстан тарихы. Методикалық көмекші қүрал. Т. Түртінғұл., Б.Адырбек, А. Көпекбай. 5 сынып мұғалімдеріне арналған. – Алматы, 2001жыл

2.Жанпейісова М. М. Модульдік оқыту технологиясы оқушыны дамыту құралы

ретінде. Алматы, 2002.

3. Жолдасбаев С, Аманбосынов К., Көпекбай Ә. Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы. 7 сынып. Мүғалімдерге арналған көмекші құрал. - Алматы, 2002.

4.Коротков М. В., Студеникин М. Т. Практикум по методике преподавания истории в школе. –

М., 2000.

3. «Қазақстан тарихы» әдістемелік журнал 01.30.2006 жыл.№1

4. «Қазақстан тарихы» әдістемелік журнал 02.30.2006 жыл №2

5. «Қазақстан тарихы» әдістемелік журнал 03.03.2006 жыл №3

6. «Қазақстан тарихы» әдістемелік журнал 04.03.2006 жыл №45.

7. «Мектепте тарихты оқыту әдістемесі» Тұрсын Хазретұлы Алматы 2004ж.

8. Тортаев С., Мәшімбаев С., Мәженова М., Ортағасырлардағы дүниежүзі тарихы 7 сынып

Оқыту әдістемесі – Алматы 2003 ж.

9. Тарих бойынша орта мектеп бағдарламалары 5-11 сыныптар А, 1992 жыл.

10. Тұрлығұлов Т.Т. Тарих сабағын жетілдіру жолдары Алматы 1984 жыл.

11. Тұрғанбаев Б.А. Дамыта оқыту технологиялары – Алматы 2000 жыл

12. Төлеубаева К.Т. Тарих факультетінің жоғарғы курс студенттерінің оқу тәрбиелік

практикасын өткізу және ұйымдастыру әдістемелік талқылама Алматы 1997 жыл.

13.Тарих бойынша орта мектеп бағдарламалары 5-11 сыныптар Алматы 1992 жыл.

14.Тұрғанбаев Б.А. Дамыта оқыту технологиялары – Алматы 2000 жыл.

16.«Педагогикалык ізденіс» Құрастырушы И.Н. Баженова Алматы М 2000 г.

17. Тілеубаева К.М. 10-11 сыныптар үшін тәрбие сағаттарын өткізу «Қазақ тарихы» Алматы 1998 жыл.

Сілтемелер

₁. Ежелгі Қазақстан тарихы. Методикалық көмекші қүрал. Т. Түртінғұл.,

Б.Адырбек, А. Көпекбай. 5 сынып мұғалімдеріне арналған. – Алматы, 2001жыл

₂. Жанпейісова М. М. Модульдік оқыту технологиясы оқушыны дамыту құралы ретінде.

Алматы, 2002.

₃. Жолдасбаев С, Аманбосынов К., Көпекбай Ә. Орта ғасырлардағы Қазақстан

тарихы. 7 сынып. Мүғалімдерге арналған көмекші құрал. - Алматы, 2002.

₄. Коротков М. В., Студеникин М. Т. Практикум по методике преподавания

истории в школе. - М., 2000.

_5. «Қазақстан тарихы» әдістемелік журнал 03.03.2006 жыл №3

_6. «Қазақстан тарихы» әдістемелік журнал 04.03.2006 жыл №45.

_7. «Мектепте тарихты оқыту әдістемесі» Тұрсын Хазретұлы Алматы 2004ж.

_8. Тортаев С., Мәшімбаев С., Мәженова М., Ортағасырлардағы дүниежүзі

тарихы 7 сынып Оқыту әдістемесі – Алматы 2003 ж.

_9. Тарих бойынша орта мектеп бағдарламалары 5-11 сыныптар А, 1992 жыл.

_10. Тұрлығұлов Т.Т. Тарих сабағын жетілдіру жолдары Алматы 1984 жыл.

_11. Тұрғанбаев Б.А. Дамыта оқыту технологиялары – Алматы 2000 жыл

_12. Төлеубаева К.Т. Тарих факультетінің жоғарғы курс студенттерінің оқу

тәрбиелік практикасын өткізу және ұйымдастыру әдістемелік талқылама Алматы

1997 жыл.

_13. Тарих бойынша орта мектеп бағдарламалары 5-11 сыныптар Алматы 1992 жыл.

_14. Тұрғанбаев Б.А. Дамыта оқыту технологиялары – Алматы 2000 жыл.

₁₆.«Педагогикалык ізденіс» Құрастырушы И.Н. Баженова Алматы М 2000 г.

_17. Тілеубаева К.М. 10-11 сыныптар үшін тәрбие сағаттарын өткізу «Қазақ тарихы»

Алматы 1998 жыл.