І нұсқа

1. Қазақстан Республикасы Әнұранының авторлары кімдер?

2. Қазақстандағы Тілдер күні мерекесі қашан тойланады?

ІІ нұсқа

1. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік Туының авторы кім?

2. Қазақстан халықтары бірлігі мен ынтымағы мерекесі қашан тойланады?

Үй тапсырмасы: «Менің отбасымның тарихы» тақырыбына қысқаша шығарма жазу

Сабақтың тақырыбы: Тарих пәні туралы. Күні:

Сабақтың мақсаттары:

Білімділік: Оқушыларға «тарих» ұғымы, тарихтың қалыптасып дамуы, тарихтың аталары Геродот пен Сыма Цянь туралы білім беру.

Дамытушылық: Деңгейлік өздік тапсырмалар арқылы оқушылардың шығармашылық қызметін дамытып, ізденіске ұмтылдыру.

Тәрбиелік: Отанымыз тәуелсіз Қазақстанның дүниежүзілік тарихтың бір бөлігі екенін сезінетін, ұлтжанды азаматтарды тәрбиелеу

Сабақтың түрі: Жаңа сабақ

Сабақтың әдістері: әңгімелеу, сұрақ-жауап, мәтінмен жұмыс, мағынаны табу

Сабақтың көрнекілігі: ҚР -ның картасы, суреттер, уақыт сызығы

Пәнаралық байланыс: қазақ әдебиеті,география

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру бөлімі. (5 мин.)

ІІ. Жаңа тақырыпты түсіндіру. Мұғалімнің кіріспе сөзі: Құрметті оқушылар! Адамзат баласы пайда болғаннан қазіргі күнге дейін небір қызықты оқиғалар мен үлкендікішілі соғыстарды бастан кешірді. Ғаламның, табиғаттың қырсырымен таныс болды. Тарих ең алдымен жекелеген ірі тұлғалардың, халықтар мен мемлекеттердің басынан өткен оқиғалар мен ерлік істері. Олар әр түрлі қиындықтарға қарамастан алға жылжыды.

1. Терминдермен жұмыс. Сөздерге анықтама беру.

Тарих

Шежіре

Шежіреші

2. Кестені толтыру «Ұлы тарихшылар»

Тарихшы	Өмір сүрген жылдары	Еңбектері	Ерекшіліктері
Геродот
Сыма Цянь
Рашид ад-Дин

3. Миға шабуыл. Проблемалық сұрақ: «Тарихты оқып білу не үшін қажет?»

4. Уақыт сызығымен жұмыс. Қазақстан тарихының кезеңдері:

1. Ежелгі Қазақстан тарихы

2. Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы(V-XV ғғ. )

3. Жаңа замандағы Қазақстан тарихы (XV-XIX ғғ.)

4. Қазіргі замндағы Қазақстан тарихы(XX ғ. бастап бүгінгі күнге дейін)

Көмекші пәндер: археология, этнография, нумизматика, ономастика, демография, шежіретану, геральдика т. б.

Үй тапсырмасы: 1-ші параграф (оқу), Геродот, Сыма Цянь, Рашид ад-Дин туралы реферат жазу, баяндама даярлау

Сабақтың тақырыбы: Тарихтың қайнар көзі - деректер. Күні:

Сабақтың мақсаттары:

Білімділік: Оқушыларға ауызшаа, жазбаша деректер, олардың түрлері, көмекші тарих пәндері туралы білім беру.

Дамытушылық: Деңгейлік өздік тапсырмалар арқылы оқушылардың шығармашылық қызметін дамытып, ізденіске ұмтылдыру.

Тәрбиелік: Туған елінің өткен тарихын құрметтейтін, білімпаз жастарды тәрбиелеу

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдістері: әңгімелеу, тест, мәтінмен жұмыс, мағынаны табу, кесте толтыру

Сабақтың көрнекілігі: тірек-сызбалар, кестелер

Пәнаралық байланыс: қазақ әдебиеті,география

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру бөлімі. (5 мин.)

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау. Тест

1. Тарих сөзін алғаш қолданған кімдер?

А) Арабтар; Ә) Қытайлықтар; Б ) Қазақтар;

2) «Зерттеу», «оқиғалар жайлы әңгіме» деген мағынаны білдіретін сөз.

А) шежіре; Ә) жылнама; Б ) тарих;

3) Ежелгі грек тарихшысы, жиһангезі Геродот қай жылдары өмір сүрді?

А) б. з. б. 484-425 жж.; Ә) б. з. б. 438-378 жж.; Б ) б. з. б. 468-415 жж;

4) Шығыстағы «Тарихтың атасы» деп кімді атаған?

А) Геродотты; Ә) Рашид ад-Динді; Б ) Сыма Цяньді;

5) Батыстағы «Тарихтың атасы» деп кімді атаған?

А) Геродотты; Ә) Рашид ад-Динді; Б ) Сыма Цяньді

6) Қытай тарихшысы Сыма Цянь қай жылдары өмір сүрді?

А) б. з. б. 125-76 жж.; Ә) б. з. б. 145-86 жж.; Б ) б. з. б. 167-98 жж;

7) Сыма Цянь қандай тарихи еңбек жазып қалдырды?

А) «Тарихи жазбалар»; Ә) «Тарих»; Б ) «Жылнамалар жинағы»

8) Рашид ад-Дин қай жылдары өмір сүрді?

А) 1257-1418 жж.; Ә) 1247-1318жж.; Б ) 1267-1338 жж;

9) Мұхамед Хайдар Дулати қандай тарихи еңбек жазды?

А) «Тарихи Рашиди»; Ә) «Жами ат-тауарих»; Б ) «Шежіре и-түрік»

10) Патша сарайындағы оқиғаларды жазып отыратын арнайы адамдар кімдер?

А) шежірешілер; Ә) тарихшылар; Б ) жылнамашылар;

ІІІ. Жаңа тақырыпты түсіндіру. Мұғалімнің кіріспе сөзі: Құрметті оқушылар! Адамдардың ертедегі өмірі жайлы қалай білеміз? Адамзат пайда болғаннан бастап, өз дамуы барысында тарихи «іздерін» қалдырып отырған. Олардың сонау ежелгі заманнан бүгінгі күнге дейін тұтынған бұйымдары, киімкешегі, баспаналары, олар жазып кеткен мәліметтер тарихи дерек көзі саналады. Ғалымдар көне заманның осы жәдігерлерін зерттеп, адамзаттың тарихын жазады. Адамдардың өткен өміріне қатысты әр түрлі мәліметтерді тарихи деректер деп атайды.

1. Т ірек сызбамен жұмыс. Тарихи деректер

ауызша жазбаша археологиялық этнографиялық антропологиялық

2. Мәтінмен жұмыс. Оқулыққа сүйене отырып, кестені толтыру.

Тарихи деректер
ауызша	жазбаша	археологиялық	этнографиялық	антропологиялық

3. Терминдерге анықтама беру.

Нумизматика – тиындар, құйма ақша кесектері т. б. ескерткіштер арқылы тиын соғу, ақша айналымы тарихын зерттейтін көмекші пән.

Бонистика – қағаз ақшалардың тарихын зерттейтін көмекші пән.

Геральдика – елтаңба тану ғылымы, елтаңбаларды арнайы деректеме ретінде зерттейтін қосалқы тарихи пән.

Антропология – адам қаңқасын зерттеу арқылы адамның дене бітімін, сипатын анықтайтын тарихтың бір саласы.

3. Қорытынды.

Білемін	Білдім	Білгім келеді

Үй тапсырмасы: 2-ші параграф (оқу)

Сабақтың тақырыбы: Жазбаша деректер. Уақыты:

Сабақтың мақсаттары:

Білімділік: Оқушыларға жазу тарихы, алфавиттің пайда болуы, тарихи оқиғалардың қағаз бетіне түсуі туралы білім беру.

Дамытушылық: Деңгейлік өздік тапсырмалар арқылы оқушылардың шығармашылық қызметін дамытып, ізденіске ұмтылдыру.

Тәрбиелік: Туған елінің өткен тарихын құрметтейтін, білімпаз жастарды тәрбиелеу

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдістері: әңгімелеу, тест, мәтінмен жұмыс, мағынаны табу, кесте толтыру

Сабақтың көрнекілігі: тірек-сызбалар, кестелер

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру бөлімі. (5 мин.)

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау. Сұрақтар:

Тарих деректер қандай түрлерге бөлінеді?

Ауызша және жазбаша деректерге не жатады?

Археологиялық деректер дегеніміз не?

Этнографиялық деректер дегеніміз не?

Нумизматика, геральдика, бонистика, антрополгия көмекші тарих пәндері нені зерттейді?

ІІІ. Жаңа тақырыпты түсіндіру. Сабақтың жоспары.

1. Жазу тарихы.

2. Алфавиттің пайда болу тарихы.

3. Тарихи оқиғалардың қағаз бетіне түсуі.

1. Жазу тарихы. Иероглиф(грекше «қасиетті жазу») - таңбалар ретінде заттың, өсімдіктің, жануарлардың, құстардың суреті бейнеленетін жазудың бір түрі.

Пиктография - тасқа, қышқа жазылған сурет жазулар.

Сына жазуы - б. з. б. IV мыңжылдықтың ортасында Евфрат және Тигр өзендеріне қоныстанған ежелгі шумер тайпалары ойлап тапқан.

2. Алфавиттің пайда болу тарихы. Кестені толтыру.

Жазу түрі	Пайда болған уақыты	Ерекшіліктері
Финикия алфавиті
Грек алфавиті
Түрік алфавиті
Сақ жазуы
Араб жазуы

Қазақ әліпбиінің өзгеріске ұшырауы. 1929 ж. - латын алфавитіне көшу, 1940 ж. – латын алфавитінің кирилл әліпбиіне ауыстырылуы.

Жазуда қолданылған заттар:

Египет - папирус;

Қытай (б. з. ІІ ғ) - қағаз;

Пергам (б. з. б. ІІ ғ.) - пергамент;

3. Тарихи оқиғалардың қағаз бетіне түсуі.

Тарихи ескерткіштер: Геродоттың «Тарих» кітабы, Вавилон патшасы Хаммурапидың «Хаммурапи заңдары», «Күлтегін жазулары», парсы патшасы Дарийдің «Бехистун жазбалары».

Жылнамашылар дегеніміз кімдер?

Тарихшылар дегеніміз кімдер?

IV. Қорытынды.

Білемін	Білдім	Білгім келеді

Үй тапсырмасы: 3-ші параграф(оқу, сұрақтарға дайындалу).

Сабақтың тақырыбы: Заттай деректер. Уақыты:

Сабақтың мақсаттары:

Білімділік: Оқушыларға археология, этнография ғылымдары туралы түсінік беру, заттай деректер туралы білімдерін қалыптастыру.

Дамытушылық: Деңгейлік тапсырмалар, мағынаны табу арқылы оқушылардың ойлау қабілеттерін, шығармашылық қызметін дамытып, ізденіске ұмтылдыру.

Тәрбиелік: Туған елінің өткен тарихын құрметтейтін, білімпаз жастарды тәрбиелеу

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдістері: әңгімелеу, тест, мәтінмен жұмыс, мағынаны табу, кесте толтыру

Сабақтың көрнекілігі: тірек-сызбалар, кестелер

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру бөлімі. (5 мин.)

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау. Сұрақтар:

1. Ертеде адамдарға жазу не үшін қажет болды?

2. Пиктография, иероглиф дегеніміз не?

3. Алфавит қалай дүниеге келді?

4. Пергамен, папирус дегеніміз не?

5. Кітап басуды кім ойлап тапты?

6. Қандай тарихи еңбектерді білесіңдер?

ІІІ. Жаңа тақырыпты түсіндіру. Сабақтың жоспары.

1. Археология ғылымының қалыптасуы.

2. Археологиялық түсініктер.

3. Этнография және этнология.

4. Этнографиялық зерттеулер.

«Мағынаны табу».

Археология (грек «архайос»-ежелгі, «логос»-ғылым, сөз) - адамзаттың өткен тарихын заттай деректер арқылы зерттейтін ғылым. Археология термині б. з. б. IV ғасырда қолданыла бастады. Археолoгиялық зерттеулер Қайта өркендеу дәуірінде(XIV-XV ғғ.) жүргізіле бастады.

Этнография, этнология (грек «этнос»-ел, халық, «графо»-жазамын) – халықтардың шығу тегін, рулық-тайпалық және әлеуметтік құрамын, тұрмыс-тіршілігін, салт-санасын, әдетғұрып ерекшілігін зерттейтін ғылым. Этнография жеке ғылым саласы ретінде XIX ғасырдың ортасында Еуропада қалыптаса бастады.

IV. Қорытынды.

Білемін	Білдім	Білгім келеді

Үй тапсырмасы: 4-ші параграф(оқу, сұрақтарға дайындалу).

Сабақтың тақырыбы: Өлкетану дегеніміз не? Уақыты:

Сабақтың мақсаттары:

Білімділік: Тарихи өлкетанудың жеке ғылым ретінде қалыптасу тарихы, оның маңызы, өлкетанумен тығыз баййланысты қосымша ғылым салаларының, олардың атқаратын қызметі жөнінде білім беру.

Дамытушылық: Тарихи оқиғалар мен үрдістердің дамуын тарихи география, тарихи демография, мұрағаттану деректері арқылы шындықпен баяндап өткенге ғылыми көзқарас қалыптастыру.

Тәрбиелік: Туған өлкесінің тарихына қатысты материалдарды жинастырып, оның жойылмауы үшін аялап күтуге, сақтауға тәрбиелеу

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдістері: әңгімелеу, тест, мәтінмен жұмыс, мағынаны табу, кесте толтыру

Сабақтың көрнекілігі: тірек-сызбалар, кестелер

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру бөлімі. (5 мин.)

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау. Сұрақтар:

1. Археология ғылымы нені зерттейді?

2. Тарихи оқиғаның уақытын анықтау үшін ғалымдар нені пайдаланады?

3. Ежелгі еңбек құралдарының ерекшіліктері нені білдіреді?

4. Этнография ғылымы нені зерттейді?

5. Этнографиялық экспедициялар қалай ұйымдастырылады?

ІІІ. Жаңа тақырыпты түсіндіру. Сабақтың жоспары.

1. Тарихи өлкетану.

2. Тарихи география.

3. Тарихи демография.

4. Мұрағаттану.

Мұғалімнің кіріспе сөзі: Өлкетану дегеніміз туған өлкені жан-жақты зерттеп білу. Өлкетанудың басты міндеттері өздерің туған, өскен өлкелеріңдегі тарихи ескерткіштерді аялап күту, қамақорлыққа лу, олардың сақталуын қадағалау. Сол жердің тарихын зерттеумен айналысатын археолог, этнограф, тарихшы т. б. мамандарға көмек көрсету. Бұл сендердің болашақтарың үшін, Отанымыз үшін зор үлес болып есептеледі.

Өлкетану ғылымының қалыптасуы: 1713 жылы 13 ақпанда орыс патшасы І Петр қаулы шығарып, осы бойынша өлкеден табылған қандай да болмасын тарихи құндылығы бар заттарды мемлекетке тапсыру керек деп шешкен.

Т ірексызбамен жұмыс. Ономастика атаулар тарихын зерттейтін ғылым

антропонимика- топонимика- этнонимика- теонимия- космонимия-

кісі есімдері жерсу атаулары ру, тайпа, халық құдайлар есімдері жұлдыздар мен

атаулары планеталар

атауларының мағынасы

Терминдермен жұмыс. Тарихи география- адамзат тарихында халықтардың жер бетінде орналасу ерекшіліктері мен көші-қон жолдарын зерттейтін тарих ғылымының қосалқы саласы.

Тарихи демография - ір тарихи кезеңдерге қатысты халықтардың санының өсуін, азаюын зерттейтін тарих ғылымынң қосалқы саласы.

Мұрағат - көне замандардан бері жинақталған аса қүнды жазба құжаттар мен қолжазбалар сақталатын орын.

IV. Сабақты бекіту. Тест.

1. Туған өлкені жан-жақты зерттеп, деректер жинайтын ғылым қалай аталады?

А) Өлкетану; Ә) Мұрағаттану; Б) География; В) Демография;

2. Тарихи өлкетану қай уақытта жеке ғылым ретінде қалыптасты?

А) 1713 ж. 13 ақпан; Ә) 1714 ж. 19 наурыз; Б) 1716 ж. 25 мамыр; В) 1717 ж. 12 маусым;

3. 1713 жылы 13 ақпанда қай орыс патшасының тарихи құндылығы бар заттарды мемлекетке тапсыру туралы қаулысы шықты?

А) Николай ІІ; Ә) Петр І; Б) Екатерина ІІ; В) Елизавета І;

4. Атаулар тарихын зерттейтін ғылым қалай аталады?

А) топонимика; Ә) демография; Б) ономастика; В) геральдика;

5. Кісі есімдерінің мағынасын зерттейтін ғылым қалай аталады?

А) топонимика; Ә) антропоника; Б) ономастика; В) геральдика;

6. Ру, тайпа, халық атауларының тарихын зерттейтін ономастика ғылымының саласы қалай аталады?

А) топонимика; Ә) антропоника; Б) этнонимика; В) теонимия;

7. Құдайлар мен басқа да аңыз кейіпкерлерінің атауесімдерін зерттейтін ономастиканың саласы?

А) топонимика; Ә) антропоника; Б) этнонимика; В) теонимия;

8. Жұлдыздар мен планеталардың аталарының мағынасын зертейтін ономастика ғылымының саласы.

А) космонимия; Ә) антропоника; Б) этнонимика; В) теонимия;

9. Көне замандардан бері жинақталған аса құнды жазба құжаттар, қолжазбалар сақталатын орын.

А) мұражай; Ә) мұрағат; Б) ақпарат; В) насихат;

10. Қаламыздағы тарихиөлкетану мұражай кімнің атында?

А) Ш. Уәлихановтың; Ә) Ә. Марғұланның; Б) Г. Н. Потанинның; В) Қ. Сәтбаевтың;

V. Қорытынды.

Білемін	Білдім	Білгім келеді

Үй тапсырмасы: 5-ші параграф(оқу, сұрақтарға дайындалу).

Сабақтың тақырыбы: Тарих және уақыт Уақыты:

Сабақтың мақсаттары:

Білімділік: Оқушыларға уақыт, оның қажеттілігі мен әр түрлі елдердегі уақыт өлшемдерінің пайда болуы тарихын түсіндіру, қазақ даласында ертеде қолданылған уақыт өлшемдері туралы білім беру.

Дамытушылық: Оқушыларды уақыттың маңызын саналылылқпен түсінуге, салыстыра білуге үйрету.

Тәрбиелік: Уақытты үнемді және дұрыс пайдалана білуге, еңбексүйгіштікке тәрбиелеу

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдістері: әңгімелеу, тест, мәтінмен жұмыс, мағынаны табу, кесте толтыру

Сабақтың көрнекілігі: әр түрлі күнтізбелер, сағат, уақыт сызығы

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру бөлімі. (5 мин.)

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау. Сұрақтар:

1. Тарихи өлкетанудың тарихты зерттеудегі маңызы қандай?

2. Өлкетану қашан жеке ғылым ретінде қалыптасты?

3. Өлкетану тарихтың қай салаларымен тығыз байланысты?

4. Мұрағат дегеніміз не?

5. Ол жерде қандай құжаттар сақталады?

ІІІ. Жаңа тақырыпты түсіндіру. Сабақтың жоспары.

1. Тарихи уақыт межесі.

2. Қазақша жыл санау.

3. Хижра.

Мұғалімнің кіріспе сөзі: Адам баласы жаратылғаннан бері әлемде көптеген оқиғалар өтті. Осы тарихи оқиғалардың өткен кезін уақыт межесін анықтау арқылы білеміз. Тарихи уақыт межесін белгілі бір өлшем арқылы белгілеумен өткен тарихи оқиғалардың уақытын таба аламыз.

Терминдермен жұмыс.

Циклдік есеп - тарихи оқиғалар ұлы тұлғалардың өмір сүрген кезінен бастап есептелінетін жыл санау жүйесі.

Хижра - Мұхаммед пайғамбардың Мекке қаласынан Медине қаласына қоныс аударған кезінен басталатын ислам дінінің жыл санау үлгісі.

Мүшел- он екі жыл, қазақша жыл санау үлгісі.

Уақыт сызығымен жұмыс.

Иса пайғамбардың

дүниеге келуі

200 мың жыл .....2000.....100...10....5 4 3 2 1 1 2 3 4 5 6 .....10 .....100 .....2010

IV. Қорытынды.

Білемін	Білдім	Білгім келеді

Үй тапсырмасы: 6-шы параграф(оқу, сұрақтарға дайындалу).

Сабақтың тақырыбы: Тарих және кеңістік Уақыты:

Сабақтың мақсаттары:

Білімділік: Ежелгі Қазақстан аумағын мекендеген тайпалар мен қазақ халқының кеңістік туралы өзіндік өлшемі мен түсінігі болғандығы жайында білім беру.

Дамытушылық: Кеңістік туралы алғашқы ғылыми түсініктері мен білімдерін қалыптастыру, дүниетанымын, шығармашылық қызметін дамыту.

Тәрбиелік: Оқушыларды Отанын сүюге, туған жеріміздің тәуелсіздігі мен бүтіндігі үшін күресуге тәрбиелеу

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдістері: әңгімелеу, тест, мәтінмен жұмыс, мағынаны табу, кесте толтыру

Сабақтың көрнекілігі: Қазақстанның картасы, тірек кестелер, суреттер

Пәнаралық байланыс: қазақ тілі, қазақ әдебиеті, география,.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру бөлімі. (5 мин.)

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау. Тест:

1. Қазақ халқында күн райын болжай білетін адамдарды қалай атаған?

А) сынықшы; Ә) есепші; Б) жылнамашы; В) бақсы;

2. Алғаш рет уақытты жылмен есептеу қай елде пайда болды?

А) Вавилон; Ә) Ассирия; Б) Египет; В) Шумер;

3. Ислам дінінің жыл санау үлгісі қалай аталады?

А) Таурат; Ә) Забур; Б) хижра; В) ғасыр;

4. Араб тілінен аударғанда хижра қандай мағына береді?

А) жыл санау; Ә)қоныс аудару; Б) жыл қайыру; В) есептеу;

5. Қазақ халқының жыл санау үлгісі?

А) мүшел; Ә) үшем; Б) абыз; В) мешін;

6. Қазақ халқында өте көне заманды қай ханның атымен байланыстырған?

А) Оғыз хан; Ә) Алаша хан; Б) Керей хан; В) Жәнібек хан;

7. Біздің дәуір қай пайғамбардың туған жылынан басталады?

А) Сүлеймен; Ә) Мұса; Б) Иса; В) Мұхаммед;

ІІІ. Жаңа тақырыпты түсіндіру. Сабақтың жоспары.

1. Кеңістік ұғымы.

2. Қазақстанның көршілес елдері.

3. Қазақ халқының кеңістік туралы ұғымдары.

Мұғалімнің кіріспе сөзі: Кеңістік - тоқтаусыз құбылыс. Жер бетіндегі адамзаттың ежелден бері пайдаланатын ұзындық өлшемдерінің бәрі осы кеңістікке байланысты. Кеңістіктің негізгі үш қасиеті бар: үш өлшемді кеңістік, шексіз кеңістік және өзгермейтін, яғни мәңгі кеңістік.

Кеңістік - қандай да бір тарихи оқиға мен тарихи үрдістердің белгілі бір уақыт пен ортада өтетін өлшем бірліктері.

Тарихтың үш қазығы: Тарихи уақыт = Тарихи кеңістік = Тарихи оқиға

Қазақ халқының ежелгі кеңістік өлшем бірліктері:

Таяқ тастам жер - қарулы адамның қолымен лақтырған таяқ ұшып жететін жер.

Шақырым - адамның даусы жететін жер

Тай шаптырым жер - бес шақырым жер.

Бір күндік жер - аттылы адам бір күн жүретін жер.

Айшылық жер - аттылы адам бір ай жүретін жер.

Картамен жұмыс: Мұғалім картадан балаларға Қазақстанмен көршілес мемлекеттерді жіне олардың шекараларын көрсетеді.

Қазақ халқының кеңістік туралы ұғымдары:

Кестені толтыру:

Сақтардың әлемнің үш құрылымы туралы түсінігі	Ежелгі түріктердің кеңістік туралы ұғымы	Қазақтар кеңістікті қалай атаған

IV. Сабақты бекіту. Тест.

1. Сақтардың түсінігінше әлем неше құрылымнан тұрды?

А) бес; Ә) жеті; Б) үш;

2. «Ер Төстік» ертегісіндегі жер астында бас кейіпкерге кездескен күншілік жердегі сыбысты еститін адам.

А) Желаяқ; Ә) Саққұлақ; Б) Таусоғар;

3. Адамның даусы жететін жерді қазақтар қалай атаған?

А) шақырым; Ә) ат шаптырым; Б) таяқ тастам;

4. Қазақтар кеңістікті қалай атаған?

А) құбыла; Ә) шартарап; Б) көкжиек;

5. Түріктердің түсінігі бойынша балалар мен отбасының қамқоршысы болып есептелген құдай-ана.

А) Ұшар; Ә) Ұмай; Б) Ұлар;

6. Сақ тайпалары Күннің құрметіне қандай жануарды құрбандыққа шалды?

А) жылқы; Ә) қой; Б) түйе;

7. Ежелгі түріктер адамзаттың әкесі ретінде кімді құрметтеген?

А) Тәңірі; Ә) Ұмай; Б) Күн;

V. Қорытынды.

Білемін	Білдім	Білгім келеді

Үй тапсырмасы: 7-ші параграф(оқу, «Кеңістік» сөзіне сөзжұмбақ құрастыр).

Сабақтың тақырыбы: Тарихи карталар Уақыты: _

Сабақтың мақсаттары:

Білімділік: Карталардың пайда болуының алғышарттары, ерте заманнан біздің күнге дейін жеткен карталардың тарихы, оларды құрастырған ғұламалар туралы білім беру.

Дамытушылық: Картаға қарай отырып, ондағы берілген шартты белгілер арқылы картаны оқи білу, оны тақырыпты түсінуде, сабақты айтуда көмекші құрал ретінде пайдалана білу дағдыларын қалыптастыру.

Тәрбиелік: Оқушыларды еңбексүйгіштікке, өз елін, жерін бағалай білуге, қорғауға тәрбиелеу

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдістері: әңгімелеу, тест, мәтінмен жұмыс, мағынаны табу, кесте толтыру

Сабақтың көрнекілігі: Қазақстанның физикалық, әкімшіліксаяси карталары, глобус,

Пәнаралық байланыс: география.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру бөлімі. (5 мин.)

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау.

Кеңістің дегеніміз не?

Қазақтар кеңістікті қалай атады?

Сақтардың түсінігінде әлем неше құрылымнан тұрды?

Түріктер үшін Тәңірі, Ұмайдың орны қандай болды?

Қазақ халқы ертеде қолданған қандай қашықтық өлшеу бірліктерін білесіңдер?

ІІІ. Жаңа тақырыпты түсіндіру. Сабақтың жоспары.

1. Карта тарихы.

2. Қазақ жері жайлы карталық мәліметтер.

Терминмен жұмыс: Карта – түпнұсқа (немісше), жазу папирусы (грекше). - жер көлемінің кішірейтілген нүсқасы.

Тірек-сызбамен жұмыс.

Т арихи карталар

Әлемде алғаш жасалған карталар Қазақ жері жайлы мәлімет беретін карталар

Картамен жұмыс. Мұғалім картадан Қазақстанның қалаларын, өзендерін, көлдерін жасырады, қай бөлігінде екенін айтады? Оқушылар сол аталған географиялық нүктені табулары керек.

IV. Сабақты бекіту. Тест.

1. Карта сөзі неміс тілінде қандай мағына береді?

А) түпнұсқа; Ә) тарих; Б) папирус;

2. Птолемей б. з. б. ІІ ғасырда қандай кітап жазды?

А) «Тарих»; Ә) «География»; Б) «Геометрия»;

3. 1154 жылы салынған «Сурат әтлард» («Жер бетінің суреті») картасының авторы кім?

А) әл Фараби; Ә) әл Идриси; Б) М. Қашқари;

4. Алғаш рет қазақ жерін картаға түсірген кім?

А) С. Ремезов; Ә) И. Г. Ренат; Б) Ш. Уәлиханов;

V. Қорытынды.

Білемін	Білдім	Білгім келеді

Үй тапсырмасы: 8-ші параграф (мазмұндау)

Сабақтың тақырыбы: Қазақстан-әлемдегі ірі мемлекеттердің бірі Уақыты:

Сабақтың мақсаттары:

Білімділік: Картаның көмегімен оқушыларға Қазақстанның әлемдегі ірі мемлекеттердің қатарын енетіндігі жайында, еліміздегі жерсу атауларының тарихы туралы білім беру.

Дамытушылық: Картамен жұмыс істей білу қабілеттерін дамыту.

Тәрбиелік: Оқушыларды өз Отанына, туған жеріне деген сүйіспеншілікке, ұлтжандылыққа тәрбиелеу

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдістері: әңгімелеу, тест, мәтінмен жұмыс, мағынаны табу, кесте толтыру

Сабақтың көрнекілігі: Қазақстанның физикалық, әкімшілік-саяси карталары, глобус,

Пәнаралық байланыс: география.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру бөлімі. (5 мин.)

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау. Тест:

1. Мемлекеттің аумағы мен астанасы, шекарасы көрсетілетін карта қалай аталады?

А) физикалық; Ә) тарихи; Б) саяси;

2. Алғаш рет жердің кескін картасын кім жасады?

А) Геродот; Ә) Аристотель; Б) Птолемей;

3. Жер көлемінің кішірейтілген нұсқасы қалай аталады?

А) глобус; Ә) карта; Б) жоспар;

4. Грек ойшылы Птолемей б. з. б. ІІ ғасырда қандай кітап жазды?

А) «Геометрия»; Ә) «География»; Б) «Алгебра»;

5. Птолемейдің картасында сол кездегі неше мемлекеттің аумағы қамтылды?

А) 45; Ә) 32; Б) 26;

6. Әл-Хорезми карта тарихы, оны жасау жайында қандай кітап жазды?

А) «Жер жайындағы кітап»; Ә) «Аспан әлемі»; Б) «Жер беті суреті»;

7. Әл-Идрисидің «Сурат әл-ард» («Жер беті суреті») картасы қай жылы жасалды?

А) 1168 жылы; Ә) 1154 жылы; Б) 1174 жылы;

8. Қазақ жерін алғаш рет картаға түсірген орыс ғалымы С. Ремезовтың кітабы қалай аталады?

А) «Шығыстың ауызша тарихы»; Ә) «Тарихи жазбалар»; Б) «Сібірдің сызба кітабы»;

9. Тұтқындағы швед офицері И. Г. Ренат қазақ жерінің картасын кімнің тапсырмасы бойынша жасады?

А) Қоқан ханының; Ә) Хиуа ханының; Б) Жоңғар ханының;

10. Ыстықкөлді алғаш рет топографиялық картаға түсірген кім?

А) С. Ремезов; Ә) И. Г. Ренат; Б) Ш. Уәлиханов;

ІІІ. Жаңа тақырыпты түсіндіру. Сабақтың жоспары.

1. Қазақстан әлем картасында.

2. Топонимика.

Мұғалімнің кіріспе сөзі: Бірнеше жүз жылдай уақыт әлемдік картада Қазақстан деген мемлекеттің бар-жоғы білінбеді. Үйткені көптеген жылдар бойы біздің еліміз алдымен Ресей империясының, кейін КСРО-ның құрамында болды. Тек 1991 жылы бабаларымыз аңсаған тәуелсіздікке қол жетіп, еліміз дербес мемлекет ретінде әлемге таныла бастады.

Миға шабуыл «Қазақстан Еуразия кіндігі» деген сөз тіркесін қалай түсінесіңдер?

Оқушылардың жауабын тыңдау.

Картамен жұмыс. Қазақстанның жер аумағын көрсетіп, шекрасының ұзындығын, еліміздегі тауларды, өзенкөлдерді көрсету.

Терминмен жұмыс. Топонимика - жер-су атауларынң шығуын, дамуын, жазылуын зерттейтін ономастика ғылымының саласы.

Кестені толтыру.

Тарихи оқиғаларға байланысты жер-су атаулары	Табиғат жағдайларына қатысты қойылған жер-су атаулары	Тарихи тұлғалардың атына қатысты жер-су атаулары	Пайдалы кен байлықтарына қатысты қойылған жер-су атаулары
Қалмаққырылған, Аңырақай,	Теректі, Аюлы, Маралды, Бурабай, Майқайың	Жасыбай көлі, Павлодар қаласы, Малайсары тауы	Жезқазған, Теміртау,

IV. Сабақты бекіту. Сұрақтар:

1. Қазақстан әлемде жер көлемі бойынша нешінші орында?

2. Қазақстанды неліктен «Еуразия кіндігі» деп атайды?

3. Топонимика нені зерттейді?

4. Топонимика ғылымынң тарихты зерттеуде қандай маңызы бар?

V. Қорытынды.

Білемін	Білдім	Білгім келеді

Үй тапсырмасы: 9-шы параграф (мазмұндау), Кереку өңіріндегі тарихи тұлғалардың есімдеріне байланысты қандай жер-су атаулары бар екенін біліп, дәптерлеріне жазып келу.

Сабақтың тақырыбы: Біздің Отанымыз - Қазақстан Уақыты:

Сабақтың мақсаттары:

Білімділік: Оқушыларға Қазақстанның табиғаты ерекше, жанжануарлар дүниесі мен қазба байлықтары мол бірденбір ірі мемлекет екендігі туралы білім беру.

Дамытушылық: Оқушылардың атласпен, кескін картамен жұмыс істей білу қабілеттерін дамыту.

Тәрбиелік: Оқушыларды өз Отанына, туған жеріне деген сүйіспеншілікке, ұлтжандылыққа, еңбексүйгіштікке тәрбиелеу

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдістері: әңгімелеу, тест, мәтінмен жұмыс, мағынаны табу, кесте толтыру

Сабақтың көрнекілігі: Қазақстанның физикалық, әкімшілік-саяси карталары, глобус,

Пәнаралық байланыс: жаратылыстану.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру бөлімі. (5 мин.)

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау.

ІІІ. Жаңа тақырыпты түсіндіру. Сабақтың жоспары.

1. Қазақстанның табиғаты.

2. Қазақстанның жануарлары.

3. Қазба байлықтары.

Мұғалімнің кіріспе сөзі: Балалар, біздің еліміз кең-байтақ, бір шетінен екінші шетіне дейін мыңдаған шақырым жер. Еліміздің табиғаты да әр алуан. Қазақстанда биік таулар, терең теңіздер, ұзын өзендер, көгілдір көлдер өте көп.

Ең, ең

Хантәңірі

Алтай таулары Белуха

Қалба жотасы

Тарбағатай таулары

Бурабай таулары, Көкше

Қарқаралы таулары, Қызыларай шыңы

Баянауыл, Ақбет тауы

Ұлытау

Қазақстанның ең ірі өзендері: Ертіс, Есіл, Тобыл, Жайық, Жем, Сырдария.

Ең ірі көлдер: Балқаш, Зайсан, Алакөл, Теңіз, Марқакөл.

Шөлдер мен шөлейттер: Бетпақдала, Қызылқұм, Қарақұм, Борсық құмы, Үстірт.

Қазақстанның пайдалы қазбалары: уран, темір, мыс, көмір, мұнай, хромит, күміс, қалайы, вольфрам, барит, молибден.

Картамен жұмыс. Қазақстанның физикалық картасынан тауларды, өзендерді, көлдерді, қорықтарды, ұлттық парктерді көрсету.

Кестені толтыру.

Аймақтар	Тау, өзен, көлдері	Қазба байлықтары
Солтүстік Қазақстан
Оңтүстік Қазақстан
Шығыс Қазақстан
Батыс Қазақстан
Орталық Қазақстан

IV. Сабақты бекіту. Сұрақтар:

1. Қазақстандағы ең биік жер?

2. Қазақстанда қаншаға жуық өзендер бар?

3. Қазақстанда қандай пайдалы қазбалар көп кездеседі?

V. Қорытынды.

Білемін	Білдім	Білгім келеді

Үй тапсырмасы: 10-шы параграф (мазмұндау),.

Сабақтың тақырыбы: Қазақстан халқы Уақыты:

Сабақтың мақсаттары:

Білімділік: Оқушыларға Қазақстанның көп этносты мемлкетке айналуының алғышарттары, себепсалдары туралы және этнос, диаспора ұғымдарына түсінік беру.

Дамытушылық: Оқушылардың ұлт және халық туралы бұрыннан қалыптасқан, білген ұғымдарын одан әрі дамытып, сыни тұрғыда талдай білуге дағдыландыру.

Тәрбиелік: Оқушыларды көп этнос өкілдері мекендеген Қазақстандағы қазақ ұлтының және басқа да этнос өкілдерінің салт-дәстүрін, мәдениетін құрметтеп, сыйлауға тәрбиелеу

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдістері: әңгімелеу, тест, мәтінмен жұмыс, мағынаны табу, кесте толтыру

Сабақтың көрнекілігі: Қазақстан Республикасының Конституциясы, кестелер,

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру бөлімі. (5 мин.)

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау. Тест.

1. Қазақстандағы ең биік тау шыңы қалай аталады?

А) Хантәңірі; Ә) Ақбет; Б) Қызыларай;

2. Хантәңірі шыңының биіктігі неше метр?

А) 8848 м; Ә) 7009 м; Б) 6995 м;

3. Баянаула тауларының ең биік шыңы қандай тау?

А) Қызыларай; Ә) Ақбет; Б) Көкше;

4. Қарқаралы тауларының ең биік шыңы қалай аталады?

А) Ақбет; Ә) Қызыларай; Б) Көкше;

5. Қазақстандағы ең ұзын өзен қандай?

А) Есіл; Ә) Ертіс; Б) Тобыл;

6. Қазақстандағы суының жартысы тұщы, жартысы ащы ең үлкен көл?

А) Зайсан; Ә) Марқакөл; Б) Балқаш;

7. Дүниежүзіндегі ең үлкен теңіз.

А) Арал; Ә) Каспий; Б) Балтық;

8. Алтынның айтарлықтай көп мөлшері облысымыздың қай жерінде өндіріледі?

А) Шарбақты; Ә) Майқайың; Б) Ақтоғай;

9. Қазақстанда неше қорық бар?

А) 12; Ә) 9; Б) 6;

10. Қазақстандаы көлемі ең үлкен бөген.

А) Бұқтырма; Ә) Шардара; Б) Қапшағай;

ІІІ. Жаңа тақырыпты түсіндіру.

Мұғалімнің кіріспе сөзі: Балалар, қазақ халқы өзінің көп ғасырлық тарихында небір қиынқыстау кезеңдерді басынан өткерді. Кезінде жоңғар шапқыншылығы, Ресейдің қазақ жерін бағындыруы мен отарлауы барысында қазақ халқы қаншама боздақтарынан айрылды. Ұлтымыз орны толмас шығынға ұшырады. Кеңес заманында ұжымдастыру, индустрияландыру саясаты қазақ халқының екіден бірін қырып жіберді. Ел саны аштықтан, репрессиялардан азайып кетті. Сонымен бірге ХІХ ғасырдың басынан Ресейдің ішкі өлкелерінен қазақ жеріне орыстардың қоныс аударуы жүзеге асырылды. Қазақтың құнарлы жерлері келімсектерге тартып алынып берілді. ХІХ ғасырдың 70-80 жылдарында ұйғырлар мен дүнгендер Жетісуға қоныс аударды. Олар бұған дейін Қытайдың Іле өлкесі аумағында мекендеген еді. 1897 жылы Қазақстандағы ұйғырлардың саны 56 мың, дүнгендер 14 мың болса, 1907 жылы ұйғырлар 64 мыңға, дүнгендер 20 мыңға жеткен. Қазақстан Республикасының конституциясында Қазақстанды мекен еткен барлық ұлттардың дініне, тіліне, шыққан тегіне қарамай тең екендігі туралы жазылған.

Кестені толтыру.

Қазақстанға келіп қоныстанған этнос өкілдері	Қандай тарихи оқиғаларға байланысты қоныстандырылды?
Ресейдің ішкі өлкелеріндегі шаруалар	Жердің жетіспеушілігі, Столыпиннің аграрлы реформасы ХІХ ғасырХХ ғасырдың басы
Ұйғырлар мен дүнгендер	Ресей мен Қытай арасындағы келісімшарт
96 мың кәрістер	1937 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың алдында
105 мың поляктар	1940-1941 жж. Ұлы Отан соғысының қарсаңында
1 млн аса немістер, мыңы Қазақстанға	Ұлы Отан соғысының басында
Қалмақтар, қарашайлар, қырым татарлары, балкарлар, шешендер, ингуштар (жалпы саны 2,5 млн.-дай басқа ұлт өкілдері)	Ұлы Отан соғысы кезінде
2 млн. басқа ұлт өкілдері украиндар, белорустар, орыстар және т. б.	Тың жерлерді игеру кезінде

Терминдермен жұмыс. Мағынасын табу.

Этнос -

Диаспора -

IV. Сабақты бекіту. Сұрақтар:

1. Этнос және диаспора сөздеріне анықтама беріңдер.

2. Қазақ халқының санының өсуіне қандай оқиғалар кері әсерін тигізді?

3. Қазақстанды мекендейтін қандай өзге ұлт өкілдерін білесіңдер?

V. Қорытынды.

Білемін	Білдім	Білгім келеді

Үй тапсырмасы: 11-ші параграф (мазмұндау),.

Сабақтың тақырыбы: Қазақстан қалалары Уақыты:

Сабақтың мақсаттары:

Білімділік: Оқушыларға қала ұғымы және оның саяси-әкімшілік, мәдени қызметі, Қазақстан қалаларының күрделі де қызықты қалыптасу тарихы жөнінде білім беру.

Дамытушылық: Оқушылардың картамен жұмыс істеу дағдыларын, өз ойын еркін жеткізе білу, дәлелдей білу біліктілігін дамыту.

Тәрбиелік: Оқушылардың туған қаласының Отан тарихына қосатын үлесін білуге, өз туған жерін, қалаларын көркейтуге үлестерін қосуға тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдістері: әңгімелеу, тест, мәтінмен жұмыс, мағынаны табу, кесте толтыру

Сабақтың көрнекілігі: ҚР-ның саяси-әкімшілік картасы, қалалардың суреттері

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру бөлімі. (5 мин.)

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау. Карточкаларға арналған сұрақтар.

1. Этнос және диаспора сөзерінің анықтамасын беріңдер.

2. Қазқстанқа қандай ұлт өкілдері тұрады?

3. Өзге ұлт өкілдері Қазақстанға қай уақыттарда, қандай себептермен қоныстанды?

4. Жер бетінде қанша этнос өмір сүреді?

ІІІ. Жаңа тақырыпты түсіндіру.

Тірек-сызбамен жұмыс:

Қазақстан Респубикасы

О блыстар

Павлодар

Аудандар

Павлодар Ақсу Екібастұз Шарбақты Успен Качир Железинка Ақтоғай Аққу Ертіс Май Ертіс Баянауыл

Тақтамен жұмыс.

«Түркістан екі дүние есігі ғой,

Түркістан ер түріктің бесігі ғой». М. Жұмабаев

Түркістан - түркі халықтарының саяси және рухани орталығы.

Қазақстан қаларының суреттерін көрсетіп, олардың тарихы туралы әңгімелеу.

I

Қ

V. Сабақты бекіту. «Қазақстан» сөзжұмбағын шешу.

А

З

А

Қ

С

Т

А

Н

1. Каспий теңізінің жағасында орналасқан портты қала, Маңғыстау облысының орталығы.

2. Түркі қағанаттары кезінде сауда орталығы болған, 1854 жылы Верный бекінісі болып қайта құрылған қала.

3. Сырдария өзенінің бойындағы қала.

4. Шахтерлер қаласы.

5. Қызылорда қаласының бұрынғы атауы.

6. 1897 жылы іргесі қаланған қала.

7. Елек өзенінің бойындағы қала.

8. Ежелгі Сарайшық қаласының орнында салынған қала.

9. Оңтүстік Қазақстан облысының орталығы.

V. Қорытынды.

Білемін	Білдім	Білгім келеді

Үй тапсырмасы: 12-ші параграф (мазмұндау),.

Сабақтың тақырыбы: Адамды кім жаратты ? Уақыты:

Сабақтың мақсаттары:

Білімділік: Оқушыларға адамның пайда болуы туралы эволюциялық және діни ілімдердің қалыптасуы, даму тарихы және адамның даму сатысы туралы білім беру.

Дамытушылық: Оқушылардың картамен жұмыс істеу дағдыларын, өз ойын еркін жеткізе білу, дәлелдей білу біліктілігін дамыту.

Тәрбиелік: Оқушыларды «Адамды адам еткен еңбек» деген нақылдың үлгісімен еңбексүйгіштікке,адамның пайда болуы туралы діни түсінікті қалыптастыра отырып имандылыққа тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдістері: әңгімелеу, тест, мәтінмен жұмыс, мағынаны табу, кесте толтыру

Сабақтың көрнекілігі: ҚР-ның саяси-әкімшілік картасы, суреттер, адамның даму сатысы

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру бөлімі. (5 мин.)

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау. Тест

1. Қазақстанда неше облыс бар?

А) 18; Ә) 14; Б) 19;

2. Түркі халықтарының саяси және рухани орталығы қай қала?

А) Алматы; Ә) Түркістан; Б) Қызылорда;

3. Ұлы адамдарды жерлеу орынын басқаша қалай атауға болады?

А) пантокрин; Ә) пантомима; Б) пантеон;

4. Ақтау қаласы 1964 жылдан 1992 жылға дейін ақалай аталып келді?

А) Шевченко; Ә) Гоголь; Б) Онищенко;

5. Ақтау қаласында қандай кен байлықтары игеріледі?

А) көмір, алтын; Ә) мұнай, газ; Б) мырыш, күміс;

6. Қай қаланың бойымен Елек өзені ағып өтеді?

А) Ақтау; Ә) Маңғыстау; Б) Ақтөбе;

7. Алматы қаласының ежелгі атауы қандай?

А) Арапшах; Ә) Алмалық; Б) Аршынкент;

8. 1854 жылдан 1921 жылға дейін Алматы қаласы қалай аталып келді?

А) Суеверный; Ә) Неверный; Б) Верный;

9. Ерте кезде Атырау қаласы қалай аталды?

А) Лашық; Ә) Үйшік; Б) Жертөле;

10. Атырау қаласының маңында Алтын Орданың саяси орталығы, қандай ежелгі қаланың орны бар?

А) Сарай-Бату; Ә) Сарай-Берке; Б) Сарайшық;

11. Кеңес заманында Қарағанды қаласында саяси тұтқындарды қамайтын қандай саяси лагерь болды?

А) Алжир; Ә) Карлаг; Б) Степлаг;

12. Қостанай қаласының іргесі қашан қаланды?

А) 1899 ж; Ә) 1900 ж; Б) 1897 ж;

13. 1924-1928 жылдары Қазақстанның астанасы қандай қала болды?

А) Орынбор; Ә) Алматы; Б) Қызылорда;

14. 1718 жылы Ресей бекінісі ретінде тұрғызылған қандай қала?

А) Қостанай; Ә) Семей; Б) Ақтау;

15. Оңтүстік Қазақстан облысының орталығы қандай қала?

А) Қызылорда; Ә)Тараз; Б) Шымкент;

16. Павлодар облысында неше аудан бар?

А) 10; Ә) 14; Б) 13;

17. Май ауданының орталығы қандай ауыл?

А) Майтөбе; Ә) Көктөбе; Б) Ақтөбе;

ІІІ. Жаңа тақырыпты түсіндіру. Сабақтың жоспары:

1. Адамның пайда болуы туралы.

2. Жаратушы туралы аңыздар.

3. Адам туралы ілімдердің дамуы.

4. Адамның пайда болуы мен дамуы.

5. Адам баласы қазақ жерінде.

Терминдермен жұмыс.

Тотем – рулық қоғамдағы адамдар тобының шығу тегін жануарларға, өсімдіктерге немесе табиғат құбылыстарына байланыстыруы.

«Миға шабуыл» Тәңірі Құдай Алла

Адамның ата-тегі: Адам ата мен Хауа ана. Балалары: Қабыл мен Әбіл.

Тірек-сызбамен жұмыс.

«Хомо хабилис» - «Епті адам» - гоминид пен австралопитек

«Хомо эректус» - «Тік жүретін адам» - питекантроп пен синантроп

«Хомо сапиенс» - «Саналы адам» - неандертальдық пен кроманьондық

Кестені толтыру. Адамның пайда болуы.

Алғашқы адамдар	Табылған жері	Өмір сүрген уақыты
Гоминид-адам тектес	Африка мен Азия	2,5-3 млн. жыл бұрын
Австралопитек- «оңтүстік адамы»	Олдувай шатқалы, Кения, Шығыс африка, 1924 жылы
Питекантроп- «маймыл тәрізді адам»		Б. з. б. 800-500 мың жыл бұрын
Синантроп-«қытай адамы»	Қытай Чжоу-коу-дянь үңгірі, 1927жылы
Неандертальдық		Б. з. б. 200-40 мың жыл бұрын
Кроманьондық	Франция, Кро-Маньон үңгірі

Картамен жұмыс. Алғашқы адамның табылған жері: Жамбыл облысы Қаратау маңында, 1958 жылы - археолог Х. Алпысбаев

IV. Сабақты бекіту.

1. «Тотемизм» деген не?

2. Адамның пайда болуы туралы қандай діни аңыздарды білсіңдер?

3. Ч. Дарвиннің эволюциялық теориясына сенесіңдер ме?

4. Алғашқы адамның қаңқасы Қазақстанның қай жерінен табылды?

V. Қорытынды.

Білемін	Білдім	Білгім келеді

Үй тапсырмасы: 13-ші параграф (мазмұндау),.

Сабақтың тақырыбы: Тас дәуірі (палеолит) Уақыты:

Сабақтың мақсаттары:

Білімділік: Оқушыларға адамзат дамуы тарихындағы ең ұзақ тас дәуірінің кезеңдерін хронологиялық ретімен, еңбек құралдарымен баяндап, тас дәуіріндегі Қазақстан аумағының табиғат жағдайы туралы білім беру.

Дамытушылық: Оқушылардың картамен жұмыс істеу дағдыларын, дүниетанымын, ой-өрістерін, өз ойын еркін жеткізе білу, дәлелдей білу біліктілігін дамыту.

Тәрбиелік: Оқушыларды ежелгі мәдениетті сақтап-қорғауға, адамгершілікке, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдістері: әңгімелеу, тест, мәтінмен жұмыс, мағынаны табу, кесте толтыру

Сабақтың көрнекілігі: ҚР-ның саяси-әкімшілік картасы, суреттер, адамның даму сатысы

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру бөлімі. (5 мин.)

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау. Тест

1. Рулық қоғамдағы адамдар тобының шығу тегін жануарларға, өсімдіктерге немесе табиғат құбылыстарына байланыстыратын діние сенім қалай аталады?

А) анимизм; Ә) тотемизм; Б) магия;

2. Түркі-моңғол халықтары жаратушы ретінде кімге сиынған?

А) Құдай; Ә) Тәңірі; Б) Алла;

3. Тәңірлік діннің өкілдері кімдер?

А) шамандар; Ә) абыздар; Б) бақсылар;

4. Адамның маймылға ұқсастығы туралы айтқан грек ойшылы кім?

А) Аристотель; Ә) Геродот; Б) Платон;

5. Австралопитек сөзі қандай мағына береді?

А) Солтүстік адамы; Ә) Оңтүстік адамы; Б) Батыс адамы;

6. Австралопитектің қаңқалары Шығыс Африканың қай жерлерінен табылды?

А) Ашель; Ә) Мустьер; Б) Олдувай;

7. Питекантроп қай аралдан табылды?

А) Суматра; Ә) Ява; Б) Борнео;

8. Синантроп Қытайда қандай үңгірден табылды?

А) Кро-Маньон; Ә) Неандерталь; Б) Чжоу-коу-дянь;

9. Өзбекстандағы Тесіктас үңгірінен неандерталь баланың қаңқасын қай археолог тапты?

А) Алпысбаев; Ә) Окладников; Б) Ақышев;

10. Қазақстандағы ежелгі дамдардың тұрақтары қай жерлерден табылды?

А) Тянь-Шань; Ә) Ұлытау; Б) Қаратау жотасы;

11. Кроманьондық қай кезде өмір сүрді?

А) б. з. б. 50-45мың жыл бұрын; Ә) б. з. б. 45-40 мың жыл бұрын; Б) б. з. б. 45-30 мың жыл бұрын;

ІІІ. Жаңа тақырыпты түсіндіру. Сабақтың жоспары.

1) Палеолит.

2)Ежелгі адамдардың еңбек құралдары.

3)Ежелгі дәуірдегі табиғат.

4)Орта тас ғасыры.

5)Жаңа тас ғасыры және оның жаңалықтары.

Тірек-сызбамен жұмыс.

Ерте палеолит (б. з. б. 2,6 млн. – 100 мың жыл бұрын )

Орта палеолит (б. з. б. 100-40 мың жыл бұрын )

Кейінгі палеолит (б. з. б. 40-12 мың жыл бұрын )

Адамның еңбек құралдары: тескіш, кескіш (чоппер), қырғыш, чоппинг, қол шапқы, пышақ, найза, болас.

Мезолиттегі өзгерістер:

1. Мұздың еріп, табиғаттың өзгеруі;

2. Ірі жануарлардың құрып кетуі;

3. Жебелі садақтың, бумерангтың, қақпан мен тұзақтың пайда болуы;

4. Балық аулаудың қайық жасуға түрткі болуы;

5. Егіншілік пен мал шаруашылығының алғашқы белгілерінің пайда болуы;

6. Тас өңдеудің жетілуі;

7. Еуразия, Қиыр Шығыс, Америка құрлығының адам мекеніне айналуы

Неолит жаңалықтары:

1. Тас өңдеу әдістері жетіліп, жоғарғы дәрежеге жетті.

2. Ыдыс жасауды үйренді.

3. Жабайы аңдарды қолға үйрете бастады.

4. Егіншілікпен айналыса бастады.

5. Кен өндірісінің негізгі белгілері пайда болды.

Үй тапсырмасы: параграф №14 (мазмұндау)

Сабақтың тақырыбы: Қола дәуірінің қоныстары Уақыты:

Сабақтың мақсаттары:

Білімділік: Оқушыларға қола дәуірі, оның адамзат тарихындағы маңызы, қола дәуірінің мәдениет ескерткіштері туралы білім беру.

Дамытушылық: Оқушылардың картамен жұмыс істеу дағдыларын, дүниетанымын, ой-өрістерін, өз ойын еркін жеткізе білу, дәлелдей білу біліктілігін дамыту.

Тәрбиелік: Оқушыларды адамзат дамуындағы ұлы жетістіктердің еңбектің арқасында келгенін айта отырып, оларды еңбексүйгіштікке, адамгершілікке тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдістері: әңгімелеу, тест, мәтінмен жұмыс, мағынаны табу, кесте толтыру

Сабақтың көрнекілігі: «Ежелгі Қазақстан» картасы, суреттер

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру бөлімі. (5 мин.)

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау. Тест

1. Ежелгі тас дәуірінде қоршаған орта, табиғат қандай болды?

2. Орта тас дәуірінде қандай аң аулайтын құралдар шықты?

3. Мезолит дәуірінде қандай өзгерістер орын алды?

4. Мезолит аңшылары қандай жетістіктерге жетті?

5. Жаңа тас дәуірінде қандай ірі жаңалықтар болды?

ІІІ. Жаңа тақырыпты түсіндіру. Сабақтың жоспары.

1) Қола дәуірі.

2) Қола дәуірінің ерекшіліктері.

3) Андрон мәдениеті.

4) Ескерткіштері.

1. Қола дәуірі. Энеолит мыс-тас ғасыры. (б. з. б. 3000-2800 жж )

Т

Рулық қатынастар ыдырады

оптастыру стратегиясы.

Қола - мыс пен қалайының қосындысы

.

Қола дәуірінің кезеңдері

Тайпалық бірлестіктер пайда болды

2. Қола дәуірінің ерекшіліктері:

• Түсті металлдар мен алтынды игеру;

• Мал шаруашылығының дамуы;

• Егіншіліктің дамуы.

Сергіту сәті. Логикалық есеп. Ертеде бір жігіт, арқасындағы бір бау шөбімен өзеннен өткел іздеп келе жатса, оған бір ешкі кездеседі. Екеуі бірігіп жүргеннен кейін оларға бір қасқыр «дос боламын» деп қосылады. Олар өзеннің жағасынан қайық тауып алады. Қайықта тек екі кісілік орын бар. Жігіт не істерін білмейді? Алдымен қасқырды алып өтейін десе, ешкі шөпті жеп қояды, шөпті алып өтейін десе, қасқыр ешкіні жеп қояды. Жігітке көмектесіңдер.

3. Андрон мәдениеті.

Аталу себебі: 1914 ж. Оңтүстік-батыс Сібірдегі Ашынас Ачинск қаласының маңындағы Андронов қонысы.

«Мық» - аласа бойлы, бірақ мығым денелі.

4) Ескерткіштері. Картамен жұмыс. Қазақстанның әр түрлі өңірлерінен табылған қола дәуірінің ескерткіштерн: Алексеевка, Ұралысай, Тастыбұлақ, Таңбалы, Петровка, Бесбай, Алғабас, Беласар, Бұғылы, Қанай, Беғазы-Дәндібай және т. б.

IV. Сабақты бекіту. Тест.

1. Мыс пен қалайының қосындысы қалай аталады?

А) қорғасын; Ә) қола; Б) құрыш;

2. Қола дәуірі қай кезеңді қатиды?

А) б. з. б. 2-1 мыңжылдықтар; Ә) б. з. б. 3-2 мыңжылдықтар; Б) б. з. б. 4-2 мыңжылдықтар;

3. Андрон мәдениетінің атауы Сібірдегі қай қаланың маңындағы қоныстың атауынан шыққан?

А) Алмалық; Ә) Ашынас; Б) Арапшах;

4. Тасқа салынған суреттер қалай аталады?

А) петроглифтер; Ә) иероглифтер; Б) апокрифтер;

5. Беғазы-Дәндібай мәдениетін қай ғалым ашты?

А) Қ. И. Сәтбаев; Ә) Ә. Х. Марғұлан; Б) Ш. Уәлиханов;

6. Андрон тайпаларының қыш ыдыстарының негізгі орнаменті....

А) геометриялық өрнектер; Ә) аң стилі; Б) әскери көрністер;

Үй тапсырмасы: параграф №15 (мазмұндау)

Сабақтың тақырыбы: I тоқсандық бақылау жұмысы Уақыты:

Сабақтың мақсаттары:

Білімділік: Оқушылардың І тоқсанда алған білімдерін қорытындылау, оқу материалын қаншалықты жақсы меңгергендігін тексеру.

Дамытушылық: Оқушылардың тест сұрақтарымен жұмыс істеу қабілеттерін арттыру, өз өздеріне деген сенімдерін бекіту.

Тәрбиелік: Оқушыларды еңбексүйгіштікке, өз еңбегінің жемісін көріп, одан сабақ алуға үйрету.

Сабақтың түрі: Бағалау сабағы

Сабақтың әдістері: тест

Мұғалімнің кіріспе сөзі: Балалар, осымен біз бірінші тоқсанды да тәмәмдадық. Сендер осы уақыттың ішінде «Тарих» пәніне қатысты көптеген ұғымдарды, тарихтың көмекші пәндері, туған еліміз кеңбайтақ Қазақстанның қалалары, географиялық орны, фаунасы мен флорасы туралы білім жинадыңдар. Бүгін сендердің алған білімдеріңді жинақтап таразылау міндеті алдымызда тұр.

Сендердің білімдеріңді тексеру тест түрінде өтеді. Тесттердің үш нұсқасы берілдеді. Әркім өзіне берліген нұсқа бойынша жұмыс істейді. Нұсқаларды алмасуға болмайды. Тест отыз сұрақтан тұрады, әр сұраққа жауаптың үш нұсқасы беріледі. Сендер өздерің дұрыс деп ойлаған жауапты таңдап, белгілейсіңдер.

Жауап бергенде асықпаңдар, әр сұрақты ойланып дұрыс шешім қабылдаңдар.

Тест бойынша бағалау көрсеткіштері мынадай:

75%-100% - 4,5 – жақсы несе үздік;

50%-75% - 3 – қанағаттанарлық;

50% - 3,2 - төмен.

Сендерге сәттілік тілеймін. Жауап беруді бастаймыз

Қорытынды. Мұғалім оқушылармен тест сұрақтары бойынша ой бөліседі. Қандай сұрақтар қиын болды, қайсысы жеңіл, қандай сұрақтарды олар бірден түсінбеді.

Үй тапсырмасы: Тарих әлемі бөлімін қайталау

Сабақтың тақырыбы: Қайталау сабағы Уақыты: 2. 11. 2010

Сабақтың мақсаттары:

Білімділік: Оқушылардың «Тарих әлемі» бөлімі бойынша алған білімдерін жинақтап, қорытындылау

Дамытушылық: Оқушылардыңөз ойларын ашық айтуға, достарымен ой бөлісуге, ашықтыққа жетелеу.

Тәрбиелік: Оқушыларды еңбексүйгіштікке, адамгершілікке тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: Қорытынды сабақ

Сабақтың әдістері: зияткерлік ойын

Сабақтың көрнекілігі: интербелсенді тақта

Мұғалімнің сөзі: Оқушыларға бақылау жұмысының нәтижесін хабарлайды, бағаларын айтады. Бақылау жұмысын нашар жасаған оқушылармен жұмыс істейді.

Ойынның барысы. Сынып оқушылары төрт топқа бөлініп, өзара сайысқа түседі.

Олар «Тарих - адамзат ақыл-ойының қазынасы», «Тарих, уақыт, кеңістік», «Тәуелсіз елім - Қазақстан», «Қазақстан қалалары» бойынша сұрақтарды таңдап, жауап береді.

Сұрақтар:

«Тарих - адамзат ақыл-ойының қазынасы»

1. Атаулар тарихын зерттейтін тарих ғылымының қосымша саласы (Ономастика)

2. Адам қаңқасын зерттеу арқылы адамның дене бітімін, сипатын анықтайтын тарихтың қосымша саласы. (Антропология)

3. Адамзаттың өткен тарихын біздің заманымызға дейін жеткен заттай деректер арқылы зерттейтін ғылым (Археология)

4. Халықтардың шығу тегін, рулық-тайпалық және әлеуметтік құрамын, тұрмыс-тіршілігін, салт-санасын, әдет-ғұрып ерекшілігін зерттейтін ғылым. (Этнография)

«Тарих, уақыт, кеңістік»

1. Жыл санаудың қазақша және мұсылмандық үлгілерінің атауларын айтыңдар (Мүшел және хижра)

2. Қазақ халқы өте көне заманды қай ханның есімімен байланыстырады? (Алаша ханның)

3. Қандай да бір тарихи оқиға мен тарихи үрдістердің белгілі бір уақыт пен ортада өтетін өлшем бірлігі қалай аталады? (Кеңістік)

4. Қазақтар кеңістікті қалай атаған? (Шартарап)

«Тәуелсіз елім - Қазақстан»

1. Қазақстандағы ең биік тау шыңы қалай аталады? (Хантәңірі)

2. Қазақстан әлемде жер көлемі бойынша нешінші орында тұр? (Тоғызыншы)

3. Қазақстандағы суының жартысы тұщы, жартысы ащы көл (Балқаш)

4. Павлодар облысындағы Баянауыл тауларының ең биік шыңы қалай аталады?

(Ақбет тауы)

«Қазақстан қалалары»

1. Түркі халықтарының саяси және рухани орталығына айналған қала (Түркістан_

2. Каспий теңізінің жағасында орналасқан портты қала, Маңғыстау облысының орталығы (Ақтау)

3. 1924-1928 жылдары Қазақстанның астанасы болған қала. Бұрынғы атаулары Перовск, Ақмешіт (Қызылорда)

4. 1720 жылы Ресей бекінісі ретінде Коряковка деген атпен құрылған қала (Павлодар)

Ойынның соңында мұғалім оқушыларды бағалап, аса белсенді оқушыларға баға қояды.

Үй тапсырмасы: І тоқсанда өткенді қайталау