І

Оқу сабағының жоспары

Телекоммуникациялық жүйелер мен желілердің негізгі түрлері мен стандартизация

Модуль /пән атауы: Заманауи телекоммуникациялық байланыс жүйелерін талдау

Педагог дайындады

1.Жалпы мәліметтер

 Курс, топ

Сабақтың түрі: жаңа оқу материалын оқып-үйрену сабағы

2. Мақсаты, міндеттері

Білім алушыларды қауіпсіздік ережелерімен таныстыру. Тапсырмалар орындау арқылы алған білімдерін жетілдіру

Міндеттері

- Телекоммуникациялық жүйелер мен желілердің негізгі түрлері туралы жалпы мәліметтер;

- Телекоммуникация саласындағы стандартизацияны меңгеру.

3. Құндылықты қалыптастыру

1) Білімге деген құндылықты қалыптастыру, өз Отаны үшін қажет және пайдалы болуға деген ұмтылыс.

2) Белсенді өмірлік ұстанымды, кәсіби маңызды қасиеттерді және олардың қоғам өмірінің түрлі салаларында көрініс табуына дайындығын қалыптастыру.

3) Өзін-өзі тәрбиелеуге және өзін-өзі дамытуға, жеке тұлғаның шығармашылық қасиеттерін дамытуға бағдарлау.

3. Оқу-жаттығу процесінде білім алушылар меңгеретін күтілетін нәтижелер және (немесе) кәсіби дағдылар тізбесі

• Телекоммуникациялық жүйелер мен желілердің негізгі түрлері туралы жалпы түсініктері бар;

• Телекоммуникация саласындағы стандартизацияны меңгереді.

4. Қажетті ресурстар

1. https://libr.aues.kz/facultet/frts/kaf_aes/31/umm/aes_109.pdf

2. https://libr.aues.kz/facultet/frts/kaf_aes/62/umm/kib_2.pdf

5. Сабақтың барысы

5.1. Жаңа материалды оқудағы негізгі білімді жаңғырту
Тапсырма:

1. Жалпы техника қауіпсіздігінің ережелеріне қойылатын талаптарды атау

2. Оқушының дербес компьютермен жұмыс жасау кезіндегі техника қауіпсіздігінің ережесіне қойылатын талаптарын атау

3. Апаттық жағдайдағы техника қауiпсiздiгiнiң ережелерiне қойылатын талаптарын атау

5.2. Жаңа теориялық материалды баяндау

Телекоммуникациялық жүйелер мен желілердің негізгі түрлері

Телекоммуникациялық желілердің негізгі түрлеріне келесілер жатады:

- телефондық байланыс – дауыстық хабарды жіберу мен қабылдауды қамтамасыз ететін электр байланыс түрі. Байланысты ұйымдастыру үшін спектрі 300-3400 Гц-ке тең үндестік жиілігінің (ҮЖ) типтік арнасы қолданылады;

- (ДХ) дыбыстық хабар таратуы – тұрғындарды тікелей қабылдау үшін бағдарламаны жіберуді қамтамасыз ететін электр байланыс түрі. 3В типтік каналына талаптар қалаулы дыбыстау класына байланысты. Дауыстың бағдарламаны жіберу кезінде дереккөзі әдетте музыкалық аспаптар мен адам дауысы болып келеді.

Біріншіні сөз дауысына қарағанда, жиіліктің кең жолағын алады. Сонымен қатар, болжамды жіберу сигналының динамикалық диапазоны сөз жіберуге қарағанда, әлдеқайда кең. Мысалы, диктор сөзі 25-33 дБ болатын динамикалық диапазонды иемденеді, әдеби оқуда – 40-50 дБ, симфониялық орекстрда – 65 дБ-ға дейін. 3 В спектрі 15 Гц – 20 кГц жиілік жолағын алады. Көшірме сапасы талаптарына байланысты сигналдың хабар тарату спектр ені шектеулі болуы мүмкін. 3 класс арналарын 3В жіберулері ажыратады.

Жоғарғы класс – дауыстық сигналдарды жіберетін спектрі 0,03-15 кГц құрайды, жаңғыртуы өте жақсы. Бірінші класс – спектрі 0,05-10 кГц, айтарлықтай жоғарғы сапа, 3 ТЧ стандарт арналары қосылған уақытта құрастырылады (3В құрылған арнасы). Екінші класс – спектрі 0,1-6,3 кГц, сапасы – қанағаттанарлық, 2 ТЧ стандар арнасы қосылған уақытта құрастырылады (3В қосарлы арнасы) [1];

- телевизия телевизияның ақ-қара және түсті бағдарламаларын жіберуді қамтамасыз етеді. Ол үшін екі типтік арна – дауыстық сигналдарды жіберу үшін және сурет жіберу қарастырылады. Сурет сигналы қашау әдісімен қалыптастырылады. Видеосигналдың қажетті жолақ ені 0,05 – 6,5 МГц, телевизия арнасының динамикалық диапазоны 40 дБ. Телевизияның бір арнасы ТЧ 1620 арнасын қажет етеді;

- телеграфты байланыс – мағыналы әріптік-сандық тексттерді, тасымалдаушыда жазылған және бұл хабарламаларды бланкідегі жазуы, перфолент, магнитті пленкасы бар құжат түрінде қабылдап жіберуді қамтамасыз етеді. Оларды жіберу үшін жиілік жолағы 0,1-0,15 кГц болса жеткілікті;

- ақпарат жіберу – хабарламаны есептеуіш машиналарменкомпьютерлермен өңдеу үшін сандық пішімде жіберу мен қабылдауды жүзеге асырады. Электр байланыстың бұл түрі үшін жіберудің төменгі жылдамдығында телеграфты байланыс арналары пайдаланылады, ал жоғарғы жылдамдықты жіберулерде ақпарат жіберудің мамандандырылған желілері ұйымдастырады;

- фиксимальды байланыс – жылжымайтын ақ-қара суретті жіберуді қамтамасыз етеді. Сигнал жолма-жол қашаумен құралады. Жиіліктік спектр жіберетін сурет, қашау жылдамдығы өзгешелігімен анықталады, сигналдың жоғарғы жиілігі 732, 1100 және 1465 Гц құрайды;

- газетті жолақтарды жіберу – газет жолақтары жиілік спектріне беріледі 48 кГц (ТЧ 12 каналын қосу қажет) немесе 240 Гц (60 ТЖ);

- видеотелефонды байланыс – бір мезгілдегі дауыстық хабарлама мен сөйлеушінің суретін жіберуді қамтамасыз етеді. Екі типтік арнаның болуы қажет: сурет және ТЧ сөйлеу арнасы.

3G желілерінде ақпарат жіберу және дауыс жіберу сияқты екі базалық қызметті ұсыну қамтамасыз етіледі. МСЭ ұсыныстарына сүйенсек, 3G желісі келесі ақпаратты жіберу жылдамдығын қолдау қажет:

- жоғары мобильділікпен (120 км/с дейін) – 144 кбит/с артық емес;

- төменгі мобильділікпен (3 км/с – 384 кбит/с дейін);

- жылжымайтын объекттер үшін – 2048 кбит/с.

5.3. Жалпылау және білімді қолдану

Телекоммуникация саласындағы стандартизация

Телекоммуникацияны өз ішінде үйлестіру үшін арнайы стандарттар қажет. Әр алуан мемлекеттерде әр түрлі стандарттар қолданылады, бірақ халықаралықтары да бар. Негізінен сызық түрлері, байланыс протоколдары, мағлұмат форматтары, қызмет көрсету сапасы және т.б стандартталады.

Стандартизацияның танымал ұйымдастырулары [1]:

1) МОС (ISO) – телекоммуникация стандарттары бойынша қызметтің әр алуан салалар стандарттарының авторы болып келеді. Стандартизацияның ұлттық ұйымдастырулары ISO мүшелері болып келеді. ISO-ға қатысу өз еркі. Телекоммуникация саласында ISO-ның танымал стандарты өзара қарым-қатынастың ашық жүйесінің эталонды моделі болып саналады (ӨҚАЖЭМ).

2) МСЭ-Т (ITU-T) – байланыс саласында стандарттарды өңдейтін халықаралық ұйым. Бұл ұйымның штаб-пәтері Женевада (Швейцария) орналасқан. Бұрын Халықаралық Телеграфия және Телефония бойынша Кеңес Беру Комитеті деп аталған, қысқаша ХТТКБК (CCITT). МСЭ құрамына сондай-ақ МСЭ-Р (радиобайланыс секторы) және МСЭ-D (электрбайланысты дамыту секторы) кіреді. ITU-T стандарттары телекоммуникацияның бар аймағын қамтуда.

3) (IEEE) Электротехника және Электроника бойынша Инженерлер Институты – локальды-есептеуіш желілер үшін стандарттарды өңдейтін кәсіби ұйым.

4) (ETSI) стандарттау және электр байланыс Еуропалық институты. 1988 жылы CEPT ұйымымен құрылды және Еуропа қауым мемлекеті үшін телекоммуникация облысындағы техникалық саясатты анықтайды. ETSI-дың ең танымал стандарты ұялы жүйенің жылжымалы радиобайланысы GSM болып келеді.

5) Пошта әкімшілігі мен электр байланыс Европалық конференциясы (CEPT) 1959 ж. құрылды. Оның қызметінің сферасына телекоммунникациялық нарық қатысушыларының коммерциялық қоғамдастығы кіреді, сонымен қатар, техникалық және ұйымдық сұқрақтар бойынша стандарттау да кіреді.

6) ЭВМ өнеркәсіптерінің Европалық қауымдастығы (ECMA).

7) (ANSI) Америкалық Ұлттық Стандарттау Институты – АҚШ шекарасында стандарттау бойынша еркін топтарды үйлестірушу мүшесі болып келеді. ANSI ISO мүшесі болып саналады. ANSI-дың коммутация бойынша кең көлемде танымал стандарты FDDI.

8) (TIA) Электронды Өнеркәсіп Қауымдастығы – телекоммуникация бойынша стандарттар шығаратын, ANSI тобының бірі. TIA-ның ең танымал стандарты ұялы жүйенің жылжымалы радиобайланысы США IS-54 болып саналады.

9) Электронды Өнеркәсіп Қауымдастығы (EIA) ANSI тобына кіреді.

10) АҚШ үкіметтік ұйымы, байланыс саласында реттеумен, соның ішінде, радиожиілік спектрін бөлумен айналысатын, байланыс бойынша АҚШ федералды комиссиясы.

11) Internet (IAB) жұмысын зерттеу бойынша кеңес – Internet ғаламдық желі аймағындағы негізгі саясатты анықтайды. Өзіне екі мынадай комитетті қосады: зерттеу - IRTF және стандарттау - IETF. IAB стандарттары RFC деп аталады (түсіндірме үшін сауал).

5.4. 1 кезеңдегі алғашқы бақылау (түсіну және тану)

Тапсырма: Қойылған сұрақтарға жауап беру:

1. Телекоммуникациялық желілердің негізгі түрлерін атау

2. 3G желісінің ақпаратты жіберу жылдамдықтары қандай?

3. Телекоммуникация саласында қандай стандартизацияның ұйымдастырулары бар?

6. Сабақты қорытындылау.(Білімгерлердің орындаған жұмыстарын тексеру және бағалау)

6.1. Сабақ бойынша рефлексия. Бүгінгі сабақты қорытындылай келе, сабаққа деген өз күңіл күйімізді білдірейік

6.2. Үй тапсырмасы:

Телекоммуникациялық жүйелер мен желілердің негізгі түрлері мен стандартизация тақырыбына тест сұрақтарын құрастыру

Бағалау

Бағалау шкаласы