«Тоғызқұмалақ» авторлық бағдарламасының ғылыми-әдістемелік негіздері мен тәжірибелік маңызы

Аннотация

Мақалада 9-сыныпқа арналған «Тоғызқұмалақ» авторлық бағдарламасының ғылыми-әдістемелік негіздері мен тәжірибелік маңызы қарастырылады. Ұлттық зияткерлік ойын арқылы оқушылардың логикалық ойлауын, стратегиялық дағдыларын және ұлттық құндылықтарға қызығушылығын дамыту мүмкіндіктері ашылады. Бағдарламаны қолданбалы курс ретінде енгізудің тиімділігі негізделеді.

Түйін сөздер: тоғызқұмалақ, авторлық бағдарлама, ұлттық ойын, зияткерлік даму, логикалық ойлау, қолданбалы курс.

В статье анализируются научно-методические основы авторской программы «Тоғызқұмалақ» для учащихся 9 класса и её практическая значимость. Показаны возможности национальной интеллектуальной игры в развитии логического мышления и стратегических навыков обучающихся. Обоснована эффективность внедрения программы как прикладного курса, направленного на формирование познавательного интереса и уважения к национальным ценностям.

Ключевые слова: тоғызқұмалақ, авторская программа, национальная игра, интеллектуальное развитие, логическое мышление, прикладной курс.

The article explores the scientific and methodological foundations of the “Togyzqumalaq” program for 9th graders and its practical significance. The national game develops students’ logical thinking, strategic planning, and analytical skills. The effectiveness of the program as an applied course to enhance cognitive interest and respect for national cultural values is highlighted.

Keywords: Togyzqumalaq, author’s program, national game, intellectual development, logical thinking, applied course.

Қазіргі білім беру жүйесінде оқушылардың зияткерлік әлеуетін дамыту мен ұлттық құндылықтарды сақтау мәселесі өзекті болып отыр. Осы орайда қазақ халқының дәстүрлі зияткерлік ойыны – тоғызқұмалақты мектептегі білім беру үдерісіне енгізу оқушылардың логикалық ойлауын, математикалық сауаттылығын және рухани мәдениетін қалыптастырудың тиімді құралы болып табылады. Осы мақсатта әзірленген 9-сыныпқа арналған «Тоғызқұмалақ» авторлық бағдарламасы оқушылардың танымдық қызығушылығын арттыруға және ұлттық мәдени мұраға құрметпен қарауға бағытталған.

Авторлық бағдарламаның ғылыми-әдістемелік негізі құзыреттілікке бағытталған, тұлғалық-бағдарлы және әрекеттік оқыту ұстанымдарына сүйенеді. Бағдарлама мазмұны оқушылардың жас ерекшеліктерін, психологиялық даму деңгейін және логикалық ойлау мүмкіндіктерін ескере отырып жасалған. Сабақ барысында оқушылар тоғызқұмалақ ойынының тарихымен, негізгі ұғымдарымен, ойын ережелерімен танысып қана қоймай, әрбір жүрістің мәнін талдауға, қарсыластың әрекетін болжауға және өз стратегиясын құруға үйренеді.

Бағдарламада теориялық және практикалық бөлімдердің өзара байланысы сақталған. Теориялық білім тәжірибелік ойын әрекетімен бекітіліп, оқушылардың алған білімін өмірде қолдануына мүмкіндік береді. Жұптық және топтық жұмыс түрлері арқылы оқушылардың коммуникативтік дағдылары дамып, өзара ынтымақтастықта әрекет ету қабілеті қалыптасады. Бұл өз кезегінде оқушылардың сыни ойлауын жетілдіріп, өз пікірін дәлелдей білуіне ықпал етеді.

«Тоғызқұмалақ» авторлық бағдарламасының тәжірибелік маңызы пәнаралық байланыстар арқылы да айқын көрінеді. Атап айтқанда, ойын барысындағы есептеу, салыстыру, талдау әрекеттері математика пәнімен тығыз байланыста жүзеге асады, ал ойынның шығу тарихын меңгеру оқушылардың тарихи танымын кеңейтеді. Сонымен қатар, тоғызқұмалақ ойыны оқушыларды сабырлылыққа, төзімділікке, әділдікке және жеңілісті дұрыс қабылдай білуге тәрбиелейді.

Бағдарламаны апробациялау нәтижелері оқушылардың пәнге деген қызығушылығының артқанын, логикалық ойлау қабілетінің жақсарғанын және сабақтағы белсенділіктің жоғарылағанын көрсетті. 9-сынып оқушылары үшін бұл курс оқу жүктемесін жеңілдететін, ойлау икемділігін дамытатын тиімді қолданбалы курс ретінде өз нәтижесін берді.

Қорытындылай келе, 9-сыныпқа арналған «Тоғызқұмалақ» авторлық бағдарламасы – ұлттық құндылықтарды заманауи білім беру талаптарымен ұштастыратын маңызды әдістемелік құрал. Бағдарлама оқушылардың зияткерлік дамуын қамтамасыз етіп қана қоймай, олардың ұлттық сана-сезімін қалыптастыруға және рухани-мәдени мұраны дәріптеуге бағытталған. Сондықтан бұл авторлық бағдарламаны мектеп тәжірибесіне кеңінен енгізу өзекті әрі тиімді деп есептеледі.

Пайдаланған әдебиеттер тізімі

1. Ахметов, М. (2018). Тоғызқұмалақ – ұлттық зияткерлік ойын және оның педагогикалық мәні. Алматы: «Білім» баспасы.

2. Баймұханова, Г. (2020). «Тоғызқұмалақ» ойынын мектеп бағдарламасына енгізудің әдістемелік аспектілері. Педагогикалық зерттеулер журналы, 3(12), 45–52.

3. Қожанова, А. (2019). Ұлттық ойындардың мектептегі оқу үдерісіндегі рөлі. Нұр-Сұлтан: Логос.

4. Назаров, С. (2017). Методика преподавания интеллектуальных игр в школах Казахстана. Вестник педагогики, 5(2), 33–40.

5. Омарова, Л. (2021). Интеллектуальные игры как средство развития логического мышления у школьников. Современная школа Казахстана, 8(1), 12–19.

6. Тілеуова, Ж. (2022). Тоғызқұмалақ ойыны арқылы математикалық логиканы дамыту әдістемесі. Алматы: Қазақ университеті баспасы.

7. UNESCO. (2016). Traditional games and learning: A global perspective. Paris: UNESCO Publishing.

8. Әбілдаев, К. (2015). Мектепте ұлттық ойындарды оқыту тәжірибесі. Шымкент: Оқу әдістемелік орталық.

9. Бекжанова, Р. (2020). Стратегическое мышление и национальные игры в школьном обучении. Наука и образование, 6(4), 54–61.

10. Сұлтанбекова, Д. (2018). Тоғызқұмалақ: тарихы, ережелері, педагогикалық мүмкіндіктері. Алматы: Фолиант.